Áp lực đáo hạn đẩy doanh nghiệp vào vòng xoay vốn
Tình trạng doanh nghiệp tìm nguồn vốn mới để xử lý các khoản vay đến hạn không còn là câu chuyện cá biệt. Trong bối cảnh chi phí vốn vẫn ở mức cao, doanh thu và dòng tiền của nhiều ngành chưa phục hồi tương xứng, việc “đảo” hoặc tái cơ cấu dòng tiền đang trở thành một giải pháp ngắn hạn để duy trì hoạt động.
Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 18/8/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt hơn 20,3 triệu tỷ đồng, tăng 9,2% so với cuối năm 2025. Như vậy, chỉ trong hơn 7 tháng đầu năm, tín dụng đã tăng thêm khoảng 1,71 triệu tỷ đồng, cho thấy nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn ở mức cao. Trước đó, đến ngày 31/7, dư nợ tín dụng đạt khoảng 20,26 triệu tỷ đồng, tăng 8,98% so với cuối năm 2025 cho thấy nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn rất lớn.
Tuy nhiên, tín dụng tăng không đồng nghĩa toàn bộ dòng tiền mới đều phục vụ mở rộng sản xuất. Với những doanh nghiệp đang chịu áp lực dòng tiền, một phần nguồn vốn huy động có thể được sử dụng để trả các nghĩa vụ tài chính đến hạn, qua đó duy trì trạng thái thanh khoản và tránh chuyển nhóm nợ.
Đây chính là điểm đáng lưu ý của thị trường tín dụng hiện nay: quy mô vốn tiếp tục mở rộng nhưng chất lượng sử dụng vốn và khả năng tạo dòng tiền để trả nợ mới là yếu tố quyết định sức khỏe doanh nghiệp.
Áp lực càng rõ khi mặt bằng lãi suất chưa thực sự trở lại mức thấp như giai đoạn trước. Theo phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp, một số doanh nghiệp xây dựng, dệt may đang phải vay với lãi suất khoảng từ 10-15%/năm. Với doanh nghiệp có biên lợi nhuận thấp, mỗi đợt tái cấp vốn với chi phí cao hơn đều làm tăng gánh nặng tài chính.
VCCI cũng chỉ ra nhiều rào cản đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khảo sát được công bố trong năm nay cho thấy 56,3% doanh nghiệp cho biết phải chịu điều kiện tín dụng và lãi suất khắt khe hơn doanh nghiệp lớn, trong khi 46,1% phản ánh điều khoản vay bị thay đổi theo hướng bất lợi.
Trong điều kiện đó, doanh nghiệp có thể đứng trước một bài toán khó: nếu không vay mới, nguy cơ thiếu tiền trả khoản vay cũ; nhưng nếu tiếp tục vay, chi phí tài chính lại tăng và thời gian phục hồi dòng tiền bị kéo dài.
Đáng chú ý, câu chuyện không chỉ nằm ở doanh nghiệp nhỏ. Những doanh nghiệp có quy mô lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực sử dụng nhiều vốn như bất động sản, xây dựng, sản xuất công nghiệp cũng đang phải tính toán lại cơ cấu nợ.
Thực tế thị trường cho thấy nhiều doanh nghiệp niêm yết đã chuyển hướng huy động từ vay ngân hàng, trái phiếu, khoản vay từ bên liên quan đến tăng vốn cổ phần nhằm xử lý nghĩa vụ nợ và giảm áp lực đáo hạn. Đây là xu hướng được ghi nhận rõ trong mùa báo cáo tài chính gần đây.
Vấn đề là nếu vốn mới chỉ được dùng để “lấp” khoản nợ cũ mà không đi cùng sự cải thiện về doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền hoạt động, doanh nghiệp chỉ đang kéo dài thời gian trả nợ.
Vốn mới cần tạo ra dòng tiền mới
Rủi ro lớn nhất của việc vay mới trả nợ cũ không nằm ở bản thân hoạt động tái cấp vốn. Trong tài chính doanh nghiệp, tái cơ cấu kỳ hạn và chuyển đổi nguồn vốn là hoạt động bình thường nếu doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi.
Điểm đáng lo là đảo nợ để duy trì một mô hình kinh doanh chưa tạo đủ dòng tiền. Khi đó, doanh nghiệp có thể rơi vào vòng xoáy: khoản vay cũ đến hạn buộc doanh nghiệp phải vay mới để thanh toán dẫn đến chi phí lãi vay tăng, lợi nhuận giảm khiến dòng tiền yếu hơn và tiếp tục cần nguồn vốn mới.
Áp lực này đang diễn ra trong bối cảnh chất lượng tài sản ngân hàng cũng xuất hiện những tín hiệu cần theo dõi. Tổng hợp báo cáo của 27 ngân hàng niêm yết và đăng ký giao dịch cho thấy nợ xấu đến cuối tháng 6/2026 đã vượt 310.000 tỷ đồng, tăng khoảng 18% so với cuối năm 2025. Một thống kê khác cho thấy tỷ lệ nợ xấu của nhóm ngân hàng này đã lên khoảng 1,97% trong quý II/2026, mức tăng theo quý cao nhất kể từ năm 2020.
Điều này khiến ngân hàng khó có thể mở rộng tín dụng theo hướng “bơm vốn bằng mọi giá”. Dòng vốn mới vẫn cần được đưa vào những doanh nghiệp có khả năng phục hồi và tạo dòng tiền thực. Đặc biệt, bất động sản đang là lĩnh vực cần quan sát kỹ. Đến cuối tháng 6, dư nợ tín dụng bất động sản đạt khoảng 5,146 triệu tỷ đồng, tăng 8,3% so với cuối năm 2025; trong khi nợ xấu lĩnh vực này tăng 10,5%. Với tỷ trọng dư nợ trung và dài hạn chiếm tới 94%, bài toán cân đối kỳ hạn và khả năng trả nợ của doanh nghiệp bất động sản tiếp tục là điểm nhạy cảm.
Ở chiều chính sách, cơ quan quản lý đang cố gắng mở rộng khả năng tiếp cận vốn nhưng vẫn đặt yêu cầu kiểm soát rủi ro. Các chương trình tín dụng ưu đãi mới dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa từ tháng 8/2026 cho phép khách hàng thuộc diện ưu tiên vay với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1 điểm %/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của ngân hàng.
Bên cạnh đó, các ngân hàng lớn cũng đang triển khai những gói tín dụng quy mô lớn cho doanh nghiệp, với mức lãi suất thấp hơn mặt bằng chung từ 1-2 điểm %, nhằm hỗ trợ các động lực tăng trưởng mới và khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đây là cơ hội để doanh nghiệp giảm chi phí vốn, nhưng điều quan trọng hơn là phải sử dụng khoản vay mới để tạo ra dòng tiền mới, thay vì chỉ xử lý nghĩa vụ tài chính cũ.
Với doanh nghiệp, giải pháp căn cơ không chỉ là tìm ngân hàng mới hay khoản vay mới. Đó có thể là kéo giãn kỳ hạn nợ, chuyển một phần nợ ngắn hạn sang trung và dài hạn phù hợp với chu kỳ kinh doanh, đàm phán lại lãi suất, bán tài sản không thiết yếu, tăng vốn chủ sở hữu hoặc tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược.
Với ngân hàng, việc đánh giá doanh nghiệp cũng cần chuyển mạnh từ tài sản thế chấp sang khả năng tạo dòng tiền. Một doanh nghiệp có đơn hàng, doanh thu ổn định và phương án kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản đảm bảo không nhất thiết có rủi ro cao hơn một doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản nhưng dòng tiền suy yếu.
VCCI từng nhấn mạnh những khó khăn lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay gồm thiếu tài sản đảm bảo, lãi suất cao, điều kiện tín dụng chặt và thủ tục vay vốn phức tạp. Trong khi đó, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cũng cho rằng nhiều doanh nghiệp có đơn hàng nhưng không thể mở rộng sản xuất vì khó tiếp cận vốn.
Vay mới để trả nợ cũ không nhất thiết là dấu hiệu doanh nghiệp đang suy yếu. Nếu được thực hiện trong một kế hoạch tái cấu trúc lành mạnh, đây có thể là cách kéo dài thời gian và tái cân đối dòng tiền. Nhưng nếu vốn mới chỉ dùng để che khoản thiếu hụt cũ, rủi ro sẽ tích tụ trong bảng cân đối của cả doanh nghiệp và ngân hàng. Khi tín dụng đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, thước đo quan trọng không còn là có bao nhiêu tiền được bơm ra thị trường, mà là bao nhiêu dòng vốn thực sự tạo ra dòng tiền và năng lực trả nợ mới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
