Thị trường gần 1,88 triệu tỷ đồng, hàng Việt vẫn khó lên kệ
Thị trường tiêu dùng trong nước đang mở ra dư địa lớn cho các doanh nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm Việt Nam. Tuy nhiên, nghịch lý là nhiều sản phẩm đã đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, có chất lượng tốt nhưng vẫn loay hoay tìm chỗ đứng trên các kệ hàng siêu thị trong nước.
Tại chương trình “Kết nối tiêu thụ hàng thực phẩm sản xuất trong nước”, diễn ra ngày 12/11 trong khuôn khổ Diễn đàn Chính sách thương mại trong nước lần thứ 3 và Triển lãm Vietnam Foodexpo 2026 tại TP Hồ Chí Minh, đại diện cơ quan quản lý, các hệ thống phân phối và doanh nghiệp đã chỉ ra nhiều rào cản khiến hàng Việt chưa khai thác hết tiềm năng thị trường nội địa.
Bên cạnh chất lượng sản phẩm và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, năng lực cung ứng liên tục, quy cách đóng gói và hệ thống logistics đang trở thành những yếu tố quyết định khả năng tham gia vào chuỗi bán lẻ hiện đại.
Phát biểu tại chương trình, ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết năm 2025, người tiêu dùng Việt Nam chi khoảng 5.100 tỷ đồng mỗi ngày cho thực phẩm thông qua các kênh bán lẻ. Tổng chi tiêu cả năm đạt gần 1,88 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1/3 doanh thu bán lẻ hàng hóa trong nước.
Trong khi đó, 10 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước đạt 6.618 nghìn tỷ đồng, tăng 13,5% so với cùng kỳ. Riêng doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng khoảng 17%. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong cùng giai đoạn cũng lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Theo ông Chinh, những con số này cho thấy sức mua trong nước đang là động lực tăng trưởng đáng kể. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là trong quy mô tiêu dùng rất lớn ấy, sản phẩm của nông dân, ngư dân và doanh nghiệp Việt Nam đang chiếm lĩnh được bao nhiêu thị phần.
Thực tế, không ít sản phẩm trong nước đã đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu nhưng lại chưa thể tiếp cận thuận lợi với hệ thống phân phối ngay tại thị trường nội địa.
Ông Chinh nhận diện ba khoảng cách chính trong quá trình kết nối cung cầu. Thứ nhất là khoảng cách thông tin, khi nhà bán lẻ chưa nắm bắt đầy đủ nguồn hàng trong nước, còn nhiều doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã chưa hiểu rõ nhu cầu, tiêu chí của hệ thống phân phối.
Thứ hai là khoảng cách về chuẩn mực. Để duy trì vị trí trên kệ hàng hiện đại, sản phẩm không chỉ cần chất lượng tốt mà còn phải đáp ứng đồng bộ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, bao bì, nhãn mác, bảo quản, giao nhận và đặc biệt là khả năng cung ứng liên tục.
Thứ ba là khoảng cách về niềm tin giữa nhà sản xuất và nhà phân phối. Đây là yếu tố cần thời gian để xây dựng, thông qua chất lượng sản phẩm và sự ổn định trong quá trình hợp tác.
Trong đó, theo ông Chinh, chương trình “Hàng Việt vì người Việt” giai đoạn 2026 - 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2069 ngày 29/10/2026 sẽ hướng đến cách tiếp cận mới, chuyển từ vận động người dân ưu tiên hàng Việt sang kiến tạo thị trường để hàng Việt đủ sức cạnh tranh và xứng đáng được lựa chọn.
Ông Chinh cũng lưu ý các hệ thống bán lẻ cần rà soát những điều kiện đưa hàng vào siêu thị, tránh đặt ra yêu cầu vượt quá mức cần thiết, vô tình trở thành rào cản đối với doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Ở chiều ngược lại, nhà sản xuất phải chủ động chuẩn bị năng lực cung ứng, bảo đảm chất lượng và giữ chữ tín. Nhà bán lẻ cần công khai tiêu chí thu mua, dành cho sản phẩm Việt cơ hội tiếp cận công bằng và xem nhà cung ứng nội địa là đối tác lâu dài.
Từ góc độ nhà phân phối, ông Dương Minh Quang, Phó Tổng Giám đốc Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại TP Hồ Chí Minh (Saigon Co.op), cho biết hơn 90% hàng hóa đang được bày bán tại hệ thống này là sản phẩm Việt Nam.
Tuy nhiên, để duy trì sự hiện diện trong hệ thống bán lẻ hiện đại, doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều yêu cầu, trong đó an toàn thực phẩm và minh bạch nguồn gốc xuất xứ là điều kiện tiên quyết.
Đối với thực phẩm tươi sống như rau củ, thịt và thủy sản, nhà cung ứng cần có hồ sơ chứng minh nguồn gốc rõ ràng, khả năng truy xuất, kiểm chứng thông tin và bảo đảm điều kiện bảo quản xuyên suốt từ nơi sản xuất đến điểm bán.
Ngoài ra, nguồn cung phải ổn định, đáp ứng được quy mô phân phối lớn, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm tiêu dùng. Sản phẩm cũng cần đa dạng phân khúc, từ phổ thông đến cao cấp, có giá thành cạnh tranh tương xứng với chất lượng.
Ông Quang khuyến nghị doanh nghiệp chuyển tư duy từ “bán sản phẩm” sang “phát triển thị trường”, chủ động nghiên cứu nhu cầu người tiêu dùng, chuẩn hóa quy trình sản xuất, ứng dụng các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, HACCP, ISO 22000 và đẩy mạnh số hóa dữ liệu truy xuất nguồn gốc.
Bao bì, logistics trở thành bài toán của doanh nghiệp nhỏ
Không chỉ dừng ở tiêu chuẩn chất lượng, khả năng đáp ứng quy cách đóng gói và tổ chức vận chuyển cũng đang tạo ra khoảng cách đáng kể giữa doanh nghiệp sản xuất với các hệ thống phân phối.
Ông Đinh Văn Khôi, Phó Giám đốc Marketing và Quan hệ chính phủ MM Mega Market Việt Nam, cho biết người tiêu dùng hiện nay ngày càng quan tâm đến an toàn thực phẩm, nguồn gốc xuất xứ và tính ổn định của chất lượng sản phẩm. Trong khi đó, mỗi nhóm khách hàng lại có yêu cầu khác nhau.
Chẳng hạn, cùng một sản phẩm rau xà lách Đà Lạt, hộ gia đình cần những gói nhỏ, tươi ngon, có thông tin xuất xứ rõ ràng; nhà hàng, khách sạn cần kích thước đồng đều và giao hàng thường xuyên; còn bếp ăn tập thể cần số lượng lớn, giao đúng thời điểm và phù hợp với chi phí mỗi suất ăn.
Qua quá trình làm việc với nhà cung cấp, MM Mega Market nhận thấy bốn vấn đề thường gặp gồm chất lượng giữa các lô hàng chưa đồng đều, nguồn cung thiếu liên tục, chi phí bảo quản và vận chuyển cao, quy cách đóng gói chưa phù hợp với từng nhóm khách hàng.
Ông Khôi dẫn trường hợp một sản phẩm OCOP 4 sao được kết nối vào hệ thống phân phối hiện đại, nhưng năng lực sản xuất chỉ đạt khoảng 100 kg/ngày. Khi nhiều nhà bán lẻ cùng đặt hàng, doanh nghiệp không thể mở rộng sản lượng tương ứng, khiến lượng hàng phân bổ cho mỗi hệ thống không đủ đáp ứng nhu cầu.
Theo ông Khôi, một sản phẩm có chất lượng tốt mới chỉ là điều kiện cần. Muốn duy trì vị trí trên kệ hàng, nhà cung ứng phải xây dựng được chuỗi cung ứng đáng tin cậy, từ sản xuất, thu hoạch đến bảo quản và giao nhận.
Đối với MM Mega Market, doanh nghiệp đang phối hợp với đội ngũ kỹ sư tại vùng rau củ quả Đà Lạt để hướng dẫn nông dân sản xuất an toàn, xây dựng kế hoạch thu hoạch và tập kết hàng qua trạm thu mua trước khi phân phối đến các trung tâm trên toàn quốc.
Đặc biệt, đơn vị này đề xuất triển khai chương trình thí điểm kết nối cung cầu trong 90 ngày sau Vietnam Foodexpo 2026. Trong 30 ngày đầu, các bên lựa chọn nhóm sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và tiềm năng thị trường; 30 ngày tiếp theo tập trung đánh giá sản phẩm, lựa chọn phương án thử bán; 30 ngày cuối cùng đánh giá kết quả, năng lực cung ứng và khả năng mở rộng phân phối.
Từ thực tế hoạt động của doanh nghiệp, bà Trần Trúc Linh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Danny Green, cũng chia sẻ hành trình đưa sản phẩm dưa lưới hữu cơ vào hệ thống siêu thị.
Năm 2018, khi trang trại đạt diện tích 5 ha, Danny Green từng tiếp cận một hệ thống siêu thị tại TP Hồ Chí Minh. Dù sản phẩm được đánh giá tốt, doanh nghiệp vẫn chưa thể ký hợp đồng do chỉ có một mã hàng và tần suất thu hoạch khoảng 2 - 3 đợt mỗi tháng, chưa đáp ứng được yêu cầu cung ứng.
Doanh nghiệp cũng phải bổ sung các hồ sơ kiểm nghiệm theo quy trình của hệ thống bán lẻ, trong đó có kiểm nghiệm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật theo 5 nhóm, bên cạnh những chứng nhận hữu cơ quốc tế đã có.
Từ trải nghiệm này, Danny Green phải tiếp tục mở rộng vùng trồng, quy hoạch lại sản xuất và hoàn thiện hồ sơ để đáp ứng yêu cầu hợp tác dài hạn. Sau 14 năm hoạt động, doanh nghiệp đã phát triển diện tích trồng dưa lưới lên 15 ha, tổng diện tích trang trại đạt 1.500 ha, trong đó có 500 ha đất canh tác hữu cơ. Hai trang trại chính đạt chứng nhận USDA Organic và JAS.
Ở góc độ Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR), ông Nguyễn Phúc Khoa - Phó Chủ tịch AVR cho rằng, một trong những hạn chế của doanh nghiệp nhỏ là chưa chú trọng đúng mức đến bao bì, mẫu mã và khả năng tổ chức sản xuất theo quy mô mà nhà bán lẻ yêu cầu.
Ông Khoa dẫn ví dụ về nhu cầu tiêu thụ thịt heo của hệ thống bán lẻ có thể lên tới 1.000 - 1.500 con mỗi ngày, trong khi một địa phương dù có nguồn cung lớn nhưng chỉ đáp ứng được vài chục con mỗi ngày. Số lượng sản phẩm nhiều ở quy mô địa phương không đồng nghĩa với khả năng cung ứng đủ lớn và ổn định cho hệ thống phân phối.
Ông Khoa đề xuất nghiên cứu hình thành các doanh nghiệp chuyên cung cấp dịch vụ đóng gói, chia lô, chia gói và logistics phục vụ doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã.
Theo ông Khoa, nhiều cơ sở sản xuất không đủ nguồn lực đầu tư dây chuyền đóng gói riêng, trong khi mỗi hệ thống bán lẻ lại có yêu cầu khác nhau về quy cách. Nếu có đơn vị chuyên nghiệp đảm nhận khâu này, doanh nghiệp có thể giảm chi phí đầu tư và linh hoạt hơn khi tiếp cận thị trường.
Tương tự, việc tập hợp hàng hóa từ nhiều hộ sản xuất, hợp tác xã để vận chuyển tập trung đến các hệ thống siêu thị sẽ giúp giảm chi phí logistics, đồng thời bảo đảm điều kiện bảo quản và tính ổn định của nguồn cung.
Đại diện Circle K cũng nhấn mạnh, yêu cầu phát triển sản phẩm phù hợp với hành vi tiêu dùng của khách hàng trẻ, đặc biệt là sự tiện lợi, bao bì bắt mắt, quy cách nhỏ gọn và khả năng sử dụng nhanh. Doanh nghiệp thường phối hợp với nhà cung ứng hoàn thiện sản phẩm, bán thử tại một số cửa hàng, tiếp nhận phản hồi rồi mới từng bước mở rộng ra toàn chuỗi.
Trong khi đó, ông Paul Lê, Phó Chủ tịch Tập đoàn Central Retail, cho rằng doanh nghiệp Việt cần hiểu sâu hơn về sản phẩm, hoàn thiện quy trình quản lý và xây dựng câu chuyện thương hiệu để tăng sức cạnh tranh. Việc đưa hàng vào siêu thị không chỉ dừng ở khâu hoàn tất giấy phép mà còn phải quản lý tốc độ tiêu thụ, khả năng luân chuyển và hiệu quả kinh doanh của từng mặt hàng.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
