Ngân hàng muốn rõ tiêu chí
Dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng đang nhận được nhiều ý kiến đáng chú ý từ các tổ chức tín dụng. Trong đó, một vấn đề được nhiều ngân hàng quan tâm là phương pháp đánh giá, chấm điểm và xếp loại rủi ro rửa tiền. Các ngân hàng muốn có thêm thông tin về tiêu chí đánh giá để chủ động chuẩn bị dữ liệu, rà soát hệ thống kiểm soát nội bộ, trong khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho rằng việc công khai toàn bộ công cụ chấm điểm có thể làm giảm hiệu quả giám sát.
Theo bảng tổng hợp ý kiến góp ý của các đối tượng báo cáo đối với dự thảo Thông tư, NHNN đã nhận được 296 ý kiến từ các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, công ty tài chính và nhiều tổ chức liên quan.
Tại Điều 10 về giám sát trên cơ sở rủi ro, nhiều ngân hàng đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hơn các tiêu chí, phương pháp và công cụ được sử dụng để đánh giá, chấm điểm, xếp loại mức độ rủi ro rửa tiền. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật trong xây dựng quy định mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng chủ động tuân thủ của các tổ chức tín dụng.
VietUnion cùng một số tổ chức như Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank), LPBank, SHB, MBV và các đơn vị khác đề cập đến việc phương pháp, công cụ chấm điểm rủi ro chưa được công bố cụ thể. Các đơn vị cho rằng khi chưa biết rõ tiêu chí và trọng số đánh giá, đối tượng giám sát sẽ khó chuẩn bị dữ liệu cũng như tự đánh giá mức độ rủi ro của mình trước khi cơ quan quản lý thực hiện xếp loại.
Đáng chú ý, Agribank đề nghị bổ sung hướng dẫn về các tiêu chí thực hiện giám sát và đánh giá kết quả giám sát trên cơ sở rủi ro. Theo ngân hàng này, dự thảo cần làm rõ hơn những căn cứ được sử dụng để đánh giá, qua đó giúp các tổ chức tín dụng hiểu được yêu cầu quản lý và chủ động hoàn thiện công tác phòng, chống rửa tiền.
Cùng quan điểm về tính thống nhất trong đánh giá, BIDV và VPBank đề nghị quy định thống nhất định nghĩa, tiêu chí và phương pháp tính đối với các chỉ tiêu được sử dụng để so sánh, chấm điểm, xếp loại rủi ro giữa các đối tượng giám sát. Đây là yêu cầu đáng chú ý bởi kết quả đánh giá không chỉ phản ánh tình hình của từng tổ chức mà còn được sử dụng để phân loại mức độ rủi ro trong toàn hệ thống.
Các ngân hàng cũng quan tâm đến việc kết quả đánh giá được sử dụng như thế nào. Nếu bị xếp vào nhóm rủi ro cao, tổ chức tín dụng có thể phải chịu các biện pháp giám sát tăng cường, bao gồm tăng tần suất cung cấp dữ liệu, làm việc trực tiếp với lãnh đạo cấp cao hoặc các biện pháp giám sát khác. Vì vậy, việc bảo đảm dữ liệu đầu vào chính xác và có cơ chế trao đổi khi phát hiện sai lệch được xem là cần thiết.
Một số ý kiến đề nghị bổ sung cơ chế thông báo kết quả xếp loại và cho phép đối tượng giám sát phản hồi, bổ sung hoặc đề nghị hiệu chỉnh dữ liệu chưa chính xác trước khi kết quả được sử dụng. ICBC Chi nhánh Hà Nội cũng đề xuất cơ chế trao đổi, cung cấp kết quả xếp loại tương ứng cho đối tượng giám sát, giúp ngân hàng chủ động rà soát, kiểm tra và khắc phục những thiếu sót trong công tác phòng, chống rửa tiền.
Ở góc độ quản trị, những kiến nghị này cho thấy các ngân hàng không chỉ quan tâm đến việc đáp ứng yêu cầu báo cáo mà còn muốn hiểu rõ hơn cơ sở đánh giá của cơ quan quản lý. Bởi kết quả xếp loại rủi ro có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tần suất giám sát và yêu cầu quản lý đối với từng tổ chức.
NHNN giữ bí mật công cụ chấm điểm
Trước những đề xuất trên, Cục Phòng, chống rửa tiền (NHNN) đã tiếp thu, làm rõ khung nội dung đánh giá rủi ro tại Điều 10 dự thảo Thông tư. Theo đó, việc đánh giá được xây dựng trên ba nhóm nội dung chính gồm rủi ro cấu trúc; rủi ro cố hữu từ khách hàng, sản phẩm, dịch vụ, kênh phân phối và khu vực địa lý; cùng cơ chế kiểm soát, phòng ngừa rủi ro.
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo không lựa chọn phương án công khai chi tiết toàn bộ bộ tiêu chí, trọng số, phương pháp và công cụ chấm điểm rủi ro trong dự thảo Thông tư.
Lý giải về vấn đề này, Cục Phòng, chống rửa tiền cho rằng việc công khai chi tiết ma trận và công cụ chấm điểm rủi ro của cơ quan quản lý có thể dẫn đến xu hướng các ngân hàng tập trung tối ưu hóa các thông số để đạt điểm số an toàn hoặc đối phó trên hồ sơ, thay vì thực sự đầu tư nguồn lực để nhận diện và quản trị những rủi ro cốt lõi trong hoạt động kinh doanh.
Cơ quan soạn thảo cũng nhấn mạnh sự khác biệt giữa hoạt động tự đánh giá rủi ro của tổ chức tín dụng và hoạt động đánh giá của cơ quan quản lý. Theo đó, việc tự đánh giá rủi ro là trách nhiệm chủ động của từng tổ chức tín dụng, được thực hiện phù hợp với quy mô hoạt động, sản phẩm, kênh phân phối và tệp khách hàng của chính tổ chức đó.
Trong khi đó, mô hình đánh giá của NHNN mang tính chất giám sát vĩ mô và so sánh tương quan toàn hệ thống. Điểm số rủi ro của một ngân hàng không chỉ phụ thuộc vào số liệu nội bộ mà còn phụ thuộc vào mức độ rủi ro tương đối so với các tổ chức tín dụng khác trong từng thời kỳ.
Cách tiếp cận này được cơ quan soạn thảo lý giải là phù hợp với chuẩn mực của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) về giám sát trên cơ sở rủi ro. Theo đó, cơ quan quản lý quy định khung giám sát và dữ liệu đầu vào cần thu thập trong văn bản pháp lý; việc xử lý dữ liệu, ma trận trọng số và thuật toán phân loại rủi ro thuộc quy trình nghiệp vụ nội bộ nhằm bảo đảm tính bảo mật, độc lập và khách quan trong đánh giá.
Đối với đề xuất thông báo kết quả xếp loại cho từng đối tượng giám sát, NHNN cho biết kết quả đánh giá, phân loại rủi ro là công cụ nghiệp vụ nội bộ, phục vụ việc điều phối và phân bổ nguồn lực giám sát tương xứng với mức độ rủi ro của toàn hệ thống. Do đó, cơ quan soạn thảo không bổ sung cơ chế thông báo riêng kết quả xếp loại cho từng tổ chức.
Dù vậy, NHNN đã làm rõ việc trao đổi và yêu cầu giải trình trong quá trình giám sát. Theo nội dung giải trình, đơn vị thực hiện giám sát sẽ trao đổi với đối tượng giám sát hoặc yêu cầu giải trình để làm rõ những thông tin cần thiết trước khi có kết quả chấm điểm rủi ro hằng năm. Trường hợp phát hiện thông tin, dữ liệu không chính xác, chưa được cập nhật hoặc có vấn đề cần làm rõ, cơ quan giám sát có thể yêu cầu đối tượng giám sát báo cáo, giải trình theo quy định.
Như vậy, điểm đáng chú ý trong quá trình hoàn thiện dự thảo là sự phân định giữa yêu cầu minh bạch về khung đánh giá và việc bảo mật công cụ nghiệp vụ của cơ quan quản lý. Các ngân hàng được làm rõ những nhóm rủi ro cần đánh giá, nhưng không được tiếp cận toàn bộ ma trận chấm điểm và thuật toán phân loại.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
