Tận dụng linh hoạt ưu đãi thuế quan, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường
Phát biểu khai mạc Hội thảo “Chiến lược tiếp cận thị trường Anh thông qua CPTPP và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA)”, bà Hồ Thị Quyên - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh (ITPC) cho rằng Vương quốc Anh là một trong những nền kinh tế lớn, có sức mua cao, hệ thống phân phối phát triển và là thị trường xuất khẩu giàu tiềm năng đối với hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, đây cũng là thị trường đặt ra yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn về trách nhiệm môi trường - xã hội.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Vương quốc Anh đạt khoảng 5,02 tỷ USD; trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Anh đạt 4,51 tỷ USD, tăng 16,34% so với cùng kỳ năm trước, còn nhập khẩu đạt khoảng 508,64 triệu USD, tăng 10,24%. Việt Nam tiếp tục duy trì mức xuất siêu gần 4 tỷ USD sang thị trường này với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm sản phẩm điện tử, điện thoại, máy móc thiết bị, giày dép, dệt may, nông sản và thủy sản.
Bên cạnh thương mại, hợp tác đầu tư giữa hai nước cũng ghi nhận nhiều triển vọng tích cực. Tính đến tháng 8 năm 2025, Vương quốc Anh có 606 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 4,65 tỷ USD. Đáng chú ý, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam đạt 1,21 tỷ USD; trong đó, các doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư sang Vương quốc Anh khoảng 82,8 triệu USD, chiếm 6,8% tổng vốn đầu tư ra nước ngoài của cả nước.
Phó Giám đốc ITPC cho rằng việc thực thi đồng thời Hiệp định UKVFTA và việc Vương quốc Anh chính thức trở thành thành viên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) từ ngày 15/12/2024 đã mang đến cho doanh nghiệp thêm lựa chọn trong việc xây dựng phương án xuất khẩu, tận dụng ưu đãi phù hợp với từng mặt hàng, quy tắc xuất xứ cũng như nghiên cứu chiến lược đầu tư ra nước ngoài. Dù cơ hội thị trường và ưu đãi từ các FTA là lợi thế rõ rệt, khả năng biến những lợi thế đó thành đơn hàng, hợp đồng và sự hiện diện lâu dài tại thị trường Anh phụ thuộc trước hết vào năng lực chủ động của từng doanh nghiệp.
Phân tích sâu về cơ chế vận hành của hai hiệp định, ThS. Trịnh Hùynh Quang Cảnh - Giảng viên Khoa Kinh doanh quốc tế - Marketing thuộc Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh (UEH) cho biết Việt Nam hiện là đối tác cung cấp hàng hóa lớn thứ 17 của Vương quốc Anh (chiếm 1,2% tổng lượng hàng nhập khẩu của Anh) và xếp thứ 65 về cung cấp dịch vụ. Thống kê năm 2025 ghi nhận khoảng 3.000 doanh nghiệp Anh xuất khẩu hàng sang Việt Nam và khoảng 5.600 doanh nghiệp nhập khẩu hàng từ Việt Nam.
Xét trong chuỗi giá trị, xuất khẩu sang Anh đang hỗ trợ khoảng 460.400 việc làm tại Việt Nam, trong khi xuất khẩu của Anh sang Việt Nam hỗ trợ khoảng 12.900 việc làm tại Anh. Tuy nhiên, chỉ có 0,3% giá trị gia tăng trong xuất khẩu của Việt Nam có nguồn gốc từ Anh, trong khi 48,5% là giá trị nước ngoài, chủ yếu đến từ Trung Quốc (15,7%), Hàn Quốc (6,7%) và Hoa Kỳ (3,1%), khiến nhóm hàng điện tử xuất sang Anh sử dụng tỷ trọng lớn linh kiện nhập khẩu ngoài khối và đối mặt với thách thức về quy tắc xuất xứ cũng như phạm vi cộng gộp.
So sánh lợi thế giữa hai hiệp định, ThS. Trịnh Hùynh Quang Cảnh phân tích UKVFTA có hiệu lực chính thức từ ngày 1/5/2021 trên cơ sở kế thừa EVFTA, tiến tới xóa bỏ 99% thuế nhập khẩu của hai bên sau 6 đến 7 năm, ước tính giúp Việt Nam tiết kiệm khoảng 114 triệu bảng Anh tiền thuế cho hàng xuất sang Anh và giúp phía Anh tiết kiệm khoảng 36 triệu bảng Anh. UKVFTA sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) mẫu EUR.1 UK và cho phép cộng gộp mở rộng với nguyên liệu từ các nước EU cũng như xem xét cơ chế đối với vải Hàn Quốc.
Trong khi đó, việc Vương quốc Anh gia nhập CPTPP và công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường vào ngày 16/7/2023 đã mở ra cơ chế cộng gộp đa phương, cho phép doanh nghiệp Việt Nam cộng gộp nguyên liệu đầu vào từ 11 quốc gia thành viên còn lại của khối để hưởng thuế suất 0% thông qua C/O mẫu CPTPP, tiến tới cơ chế tự chứng nhận xuất xứ sau thời gian chuyển đổi đến năm 2029. Trong bối cảnh Việt Nam giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng CPTPP năm 2026 và các quốc gia xuất khẩu khác như Ấn Độ đang tăng cường hợp tác thương mại với Anh, doanh nghiệp Việt Nam cần linh hoạt lựa chọn hiệp định theo nguồn nguyên liệu của từng mặt hàng và đảm bảo tuân thủ quy tắc xuất xứ trước khi tính đến yếu tố giá cả.
Tiếp cận từ góc độ tiêu chuẩn chất lượng và thủ tục xuất khẩu, ông Nguyễn Lý Trường An - Phó Giám đốc Công ty TNHH Vận chuyển Thương mại Biển Xanh, Giảng viên Trường Đại học Kinh tế Công nghiệp Long An điểm lại cột mốc Việt Nam và Vương quốc Anh nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào ngày 29/10/2025, qua đó hoàn tất mạng lưới Đối tác Chiến lược Toàn diện của Việt Nam với cả 5 nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Về cán cân thương mại, tổng kim ngạch hai chiều năm 2025 đạt 9,38 tỷ USD, tăng 11,3% so với năm 2024 với mức xuất siêu 7,40 tỷ USD. Đáng chú ý, cơ cấu hàng hóa đang dịch chuyển mạnh sang nhóm công nghiệp chế biến và công nghệ cao, tiêu biểu là nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện ghi nhận mức tăng trưởng bứt phá tới 49% trong quý I/2026. Dựa trên đà tăng trưởng của năm 2025, ông dự báo tổng kim ngạch thương mại song phương năm 2026 có thể vượt mốc 10 tỷ USD, đạt từ 10,3 đến 10,7 tỷ USD; quy mô xuất khẩu sang Anh có thể đạt khoảng 13,5 tỷ USD vào năm 2030 nếu duy trì tốc độ tăng trưởng 10% mỗi năm.
Bên cạnh dư địa tăng trưởng, vị chuyên gia lưu ý thị phần hàng hóa Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với tổng quy mô nhập khẩu 945,1 tỷ bảng Anh năm 2025 của nước sở tại. Mặt khác, năng lực xuất khẩu vẫn dựa nhiều vào khu vực FDI (chiếm 80,7% kim ngạch cả nước 9 tháng đầu năm 2026) và khi thặng dư thương mại càng lớn thì mức độ kiểm soát từ thị trường Anh đối với bốn tầng tiêu chuẩn sẽ càng chặt chẽ hơn.
Tầng thứ nhất là các quy định kỹ thuật bắt buộc theo luật định của Anh, bao gồm dấu hợp quy UKCA hoặc việc tiếp tục công nhận dấu CE (được gia hạn chuyển tiếp đến ngày 31/12/2027), cùng tiêu chuẩn an ninh mạng đối với thiết bị kết nối mạng áp dụng từ ngày 29/4/2024; đối với nông thủy sản và hàng tiêu dùng, thị trường này kiểm soát kiểm dịch động thực vật theo mô hình BTOM, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật tối đa (GB MRL), quy định chống khai thác IUU và quy tắc ghi nhãn bằng tiếng Anh cho từng nhóm sản phẩm.
Tầng thứ hai là đáp ứng quy tắc xuất xứ và thực hiện đăng ký chứng nhận xuất xứ điện tử qua hệ thống eCoSys để hưởng ưu đãi thuế. Tầng thứ ba là các quy định môi trường gồm thuế bao bì nhựa đang áp dụng, Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới của Anh (UK CBAM) áp dụng từ ngày 1/1/2027 đối với nhôm, xi măng, phân bón, hydro, sắt thép, cùng quy định thẩm định bắt buộc chống mất rừng dự kiến áp dụng từ năm 2028 đối với 7 nhóm hàng và áp dụng cho doanh nghiệp Anh có doanh thu từ 1 triệu bảng Anh.
Tầng thứ tư là yêu cầu của nhà mua hàng như tiêu chuẩn BRCGS và minh bạch chuỗi cung ứng, phòng chống lao động cưỡng bức theo quy định của Anh. Để giữ vững thị phần trong giai đoạn 2027 - 2028 khi trọng tâm thị trường chuyển từ giá sang tuân thủ, doanh nghiệp cần chuyển đổi từ thói quen chuẩn bị hồ sơ khi có đơn hàng sang chủ động chuẩn hóa từ sớm, chủ động kiểm nghiệm, đo phát thải, sử dụng bao bì có từ 30% nhựa tái chế trở lên, cũng như đầu tư kho dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL).
Chủ động chiến lược tiếp cận, mở rộng hiện diện tại Anh
Mở rộng sang chiến lược hiện diện trực tiếp thông qua đầu tư, bà Trịnh Thị Tuyết Anh - Giám đốc cấp cao Dịch vụ Tư vấn Cơ cấu Doanh nghiệp Quốc tế thuộc Công ty TNHH Grant Thornton (Việt Nam) cho biết tính đến cuối năm 2025, Việt Nam có lũy kế 1.991 dự án đầu tư ra nước ngoài với tổng vốn 23,7 tỷ USD tại 85 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hoạt động đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam đang nhận được động lực tích cực từ các định hướng chính sách mới gồm Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 138/NQ-CP ngày 16/5/2025 và Quyết định số 626/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 6/4/2026 phê duyệt Chương trình vươn ra thị trường quốc tế (Go Global) giai đoạn 2026 - 2030. Chương trình Go Global triển khai bốn trụ cột hỗ trợ về thể chế, tài chính, hiện diện quốc tế và thông tin năng lực, trong đó xếp Vương quốc Anh vào nhóm thị trường giá trị cao có lợi thế kép từ UKVFTA và CPTPP, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam thiết lập văn phòng nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm phân phối, kho ngoại quan hoặc thực hiện các thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A) công nghệ.
Cập nhật khung pháp lý mới nhất gồm Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, Nghị định số 103/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 3/4/2026 và Thông tư số 34/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước có hiệu lực từ ngày 31/7/2026, bà Trịnh Thị Tuyết Anh trình bày quy trình đăng ký đầu tư ra nước ngoài hiện được chia thành hai lộ trình.
Lộ trình thứ nhất không cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài mà chỉ cần kê khai trên Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư để nhận mã số dự án tự động, áp dụng cho dự án dưới 7 tỷ đồng và không thuộc ngành nghề có điều kiện hoặc dự án dưới 1.600 tỷ đồng của doanh nghiệp quy mô lớn có lãi 2 năm liên tiếp và có từ 2 dự án trở lên đã chuyển lợi nhuận về nước.
Lộ trình thứ hai thực hiện cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài tại Bộ Tài chính trong 15 ngày làm việc đối với dự án từ 7 tỷ đồng trở lên hoặc thuộc ngành nghề có điều kiện; trường hợp vốn từ 25 tỷ đồng cần lấy ý kiến liên cơ quan và từ 1.600 tỷ đồng phải được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận trước. Bên cạnh đó, quy định mới cho phép doanh nghiệp chuyển vốn trước khi cấp phép trong hạn mức 5% tổng vốn đầu tư và không quá 300.000 USD để khảo sát, nghiên cứu thị trường, đàm phán, đồng thời kéo dài thời hạn chuyển lợi nhuận về nước từ 6 tháng sau quyết toán thuế lên 12 tháng kể từ ngày được chia lợi nhuận.
Doanh nghiệp lưu ý cần đồng bộ lộ trình pháp lý giữa Việt Nam và Anh ngay từ khâu thiết kế cấu trúc sở hữu, chuẩn bị văn bản xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế được cấp không quá 3 tháng trước ngày nộp hồ sơ và thực hiện đầy đủ, đúng hạn chế độ báo cáo định kỳ cho Ngân hàng Nhà nước.
Chia sẻ góc nhìn thực tiễn từ thị trường bản địa, ông Nguyễn Minh Khôi - Trưởng nhóm Công tác về Thương mại của Hiệp hội Doanh nghiệp Anh tại Việt Nam (BritCham Việt Nam), Giám đốc chương trình Viện Tony Blair vì sự Thay đổi Toàn cầu (TBI) dẫn báo cáo của Bộ Kinh doanh và Thương mại Anh (DBT) công bố tháng 9 năm 2026 cho thấy xét theo vùng địa lý tại Anh, hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam tập trung nhiều nhất ở khu vực Đông Nam (South East) với 1,9 tỷ bảng Anh (chiếm 23,7%) và khu vực London với 1,0 tỷ bảng Anh (chiếm 13,4%).
Phân tích xu hướng tiêu dùng giai đoạn 2025 - 2026, ông Nguyễn Minh Khôi cho biết trong khi nhóm thu nhập cao trên 75.000 bảng Anh/năm giữ mức độ tự tin chi tiêu tích cực, thế hệ trẻ (Gen Z và Alpha) lại có xu hướng tiêu dùng thận trọng và tới 64,5% người tiêu dùng trên 50 tuổi sẵn sàng chuyển sang thương hiệu có mức giá cạnh tranh hơn thay vì thương hiệu yêu thích. Người tiêu dùng Anh đánh giá chất lượng qua bằng chứng cụ thể thay vì chỉ dựa vào thông điệp quảng bá, với 50% chú trọng độ bền và tuổi thọ sản phẩm, 32% yêu cầu minh bạch thành phần vật liệu, 30% căn cứ vào chứng nhận, 30% quan tâm nguồn gốc sản phẩm và 26% xét đến bao bì tái chế. Khi mua sắm trực tuyến, người tiêu dùng Anh bắt đầu hành trình tìm kiếm chủ yếu qua công cụ tìm kiếm (38%), sàn thương mại điện tử (33,5%), website thương hiệu (18%), đồng thời có 24% người tiêu dùng đánh giá có khả năng sử dụng trợ lý mua sắm trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc chatbot.
Đề cập đến điều kiện gia nhập chuỗi cung ứng, ông Nguyễn Minh Khôi nhấn mạnh các nhà nhập khẩu Anh hiện đánh giá rủi ro trên toàn bộ lô hàng thay vì chỉ xét riêng chất lượng mẫu thử. Lợi thế thuế quan có thể khó được áp dụng nếu xác định chưa chính xác mã hàng 10 chữ số đặc thù của Anh, kê khai chưa đầy đủ trị giá hải quan (vốn phải cộng thêm chi phí bao bì, bảo hiểm và cước vận chuyển đến cửa khẩu thay vì chỉ tính giá FOB) hoặc không đảm bảo lưu trữ hồ sơ nhất quán tối thiểu 4 năm. Để đáp ứng yêu cầu của nhà nhập khẩu, doanh nghiệp phải chứng minh được 5 năng lực cốt lõi gồm chất lượng sản phẩm ổn định, năng lực tuân thủ quy định, hồ sơ xuất xứ, năng lực vận hành đơn hàng tối thiểu (MOQ) cùng hệ thống dữ liệu số.
Do khảo sát thực tế cho thấy 64% người tiêu dùng Anh mua sản phẩm mới tại cửa hàng vật lý và 66% mua qua sàn thương mại điện tử, ông Nguyễn Minh Khôi khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam cần kết hợp đa kênh giữa thương mại số với các nhà nhập khẩu bán buôn và nhà phân phối có tồn kho, triển khai theo lộ trình 5 bước từ chuẩn hóa hồ sơ giá hàng về đến kho (landed cost), chọn phân khúc, thẩm định đối tác, thử nghiệm tỷ lệ bán hết (sell-through) đến mở rộng có kiểm soát số lượng mã hàng (SKU) nhằm duy trì vị trí vững chắc trên cả hệ thống điểm bán trực tiếp lẫn các nền tảng trực tuyến.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
