Thị trường Trung Quốc tăng tốc vẫn chưa đủ để thay thế cho thị trường Mỹ
Trong nhiều năm, Mỹ giữ vai trò đầu tàu trong xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam. Quy mô thị trường lớn, nhu cầu đồ nội thất cao và khả năng tiếp nhận đơn hàng với số lượng lớn giúp Mỹ trở thành điểm đến quan trọng của doanh nghiệp gỗ Việt.
Tuy nhiên, bức tranh năm 2026 đang cho thấy một sự dịch chuyển đáng chú ý. Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 8,54 tỷ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ. Mỹ vẫn chiếm tới 49,6% kim ngạch, nhưng xuất khẩu sang thị trường này giảm 8%. Ngược lại, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng tới 49%, Nhật Bản tăng 5,1%; trong khi Hà Lan, một cửa ngõ quan trọng vào EU, ghi nhận mức tăng mạnh.
Thị trường Trung Quốc đang nổi lên như một điểm sáng trong bức tranh xuất khẩu gỗ của Việt Nam. Tăng trưởng 49% trong 6 tháng đầu năm là mức tăng đáng chú ý, đặc biệt khi tổng kim ngạch toàn ngành chỉ tăng 4,4%. Thị trường này hiện chiếm khoảng 15% kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam, đứng thứ hai sau Mỹ.
Điểm đáng chú ý là Trung Quốc không chỉ có quy mô dân số lớn mà còn sở hữu hệ thống sản xuất, thương mại và tiêu dùng đồ gỗ rất phát triển. Đây vừa là thị trường tiêu thụ, vừa có thể đóng vai trò mắt xích trong chuỗi cung ứng khu vực.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc Trung Quốc tăng nhập khẩu mở ra thêm lựa chọn trong bối cảnh thị trường Mỹ có dấu hiệu chậm lại. Nếu trước đây doanh nghiệp có thể tập trung phần lớn năng lực sản xuất cho các đơn hàng Mỹ, thì sự tăng trưởng tại Trung Quốc tạo điều kiện để phân bổ lại nguồn lực, giảm rủi ro khi một thị trường lớn biến động.
Tuy nhiên, Trung Quốc không phải một thị trường dễ thay thế Mỹ theo nghĩa đơn giản. Bởi cơ cấu nhu cầu của hai thị trường khác nhau. Doanh nghiệp không thể lấy nguyên một danh mục sản phẩm đang bán tốt tại Mỹ để chuyển sang Trung Quốc mà không nghiên cứu lại thị hiếu, phân khúc giá và hệ thống phân phối.
Đặc biệt là Trung Quốc cũng là một cường quốc sản xuất đồ gỗ. Theo bản tin thị trường của Bộ Công Thương, xuất khẩu đồ nội thất bằng gỗ của Trung Quốc trong quý I/2026 giảm 1,3% so với cùng kỳ, cho thấy chính ngành sản xuất đồ gỗ Trung Quốc cũng đang chịu những biến động riêng.
Điều này có nghĩa, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cạnh tranh với các nhà cung cấp quốc tế để giành khách hàng Trung Quốc mà còn phải cạnh tranh với chính năng lực sản xuất nội địa của thị trường này.
Một thách thức khác là vấn đề giá. Khi bước vào thị trường có năng lực sản xuất lớn, doanh nghiệp khó chỉ dựa vào lợi thế chi phí. Muốn giữ đơn hàng, sản phẩm phải có sự khác biệt về chất lượng, thiết kế, vật liệu, độ hoàn thiện hoặc khả năng đáp ứng các yêu cầu riêng.
Do đó, Trung Quốc có thể trở thành một trụ cột mới, nhưng khó thay thế hoàn toàn Mỹ trong thời gian ngắn. Vai trò phù hợp hơn của Trung Quốc là giúp doanh nghiệp Việt Nam đa dạng hóa thị trường và tạo thêm dư địa tăng trưởng.
Điều này đặc biệt quan trọng khi ngành gỗ đang hướng tới mục tiêu tăng kim ngạch nhưng đồng thời phải kiểm soát rủi ro thương mại. Sau 7 tháng năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 10,1 tỷ USD, tăng 5% so với cùng kỳ, cho thấy ngành vẫn duy trì tăng trưởng nhưng chưa tạo được bước bứt phá mạnh.
Nếu chỉ dựa vào một thị trường lớn, tốc độ tăng trưởng của ngành sẽ dễ bị giới hạn bởi chính sách thương mại, sức mua và biến động kinh tế tại thị trường đó.
Thị trường EU rộng cửa nhưng cuộc chơi không còn dựa vào giá
Nếu thị trường Trung Quốc mang lại quy mô và tốc độ tăng trưởng, thị trường EU lại hấp dẫn ở một khía cạnh khác: khả năng tạo giá trị cao hơn cho sản phẩm đáp ứng tốt tiêu chuẩn.
Đây là thị trường mà Việt Nam đã có lợi thế nhất định nhờ EVFTA. Bộ Công Thương cho biết trong 8 tháng đầu năm 2025, Việt Nam là nguồn cung đồ nội thất bằng gỗ lớn thứ hai của EU từ các thị trường ngoài khối, đạt gần 380 triệu euro, tăng 16,7% so với cùng kỳ và chiếm 8,8% thị phần.
Đáng chú ý hơn, trong 6 tháng đầu năm 2026, Hà Lan là một trong những thị trường tăng trưởng mạnh nhất của gỗ Việt, với kim ngạch tăng 2,1 lần. Đây là tín hiệu đáng quan tâm bởi Hà Lan không chỉ là thị trường tiêu dùng mà còn là một trung tâm logistics và phân phối quan trọng của châu Âu.
Như vậy, EU có tiềm năng trở thành một thị trường tiềm năng quan trọng hơn cho ngành gỗ, nhưng điều kiện đi kèm cũng khắt khe hơn. Từ cuối năm 2026, Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) sẽ bắt đầu được áp dụng đối với các doanh nghiệp lớn và vừa; doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ sẽ áp dụng từ giữa năm 2027. Quy định này trực tiếp tác động tới gỗ và các sản phẩm liên quan đến gỗ.
Đây không đơn thuần là yêu cầu về giấy tờ. Theo hướng dẫn thực thi mới được EU công bố, mỗi lô hàng liên quan phải có dữ liệu về nguồn gốc, trong đó bao gồm thông tin vị trí đất, quyền sử dụng đất và thời điểm sản xuất.
Điều này sẽ làm thay đổi cách doanh nghiệp gỗ Việt tổ chức chuỗi cung ứng. Trước đây, doanh nghiệp có thể tập trung vào sản xuất, giá thành và tiến độ giao hàng. Nhưng khi thị trường EU ngày càng yêu cầu dữ liệu minh bạch, doanh nghiệp phải quản lý cả vùng nguyên liệu, hồ sơ nhà cung cấp, tọa độ khu vực khai thác và khả năng truy xuất từng lô hàng.
Theo đó, chi phí tuân thủ vì thế sẽ tăng. Nhưng chính yêu cầu này cũng có thể tạo ra sự phân hóa trong ngành. Những doanh nghiệp đã đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu, hệ thống truy xuất, chứng nhận và quản trị dữ liệu sẽ có lợi thế hơn. Ngược lại, doanh nghiệp nhỏ dựa nhiều vào nguồn nguyên liệu phân tán sẽ gặp khó khăn hơn khi tiếp cận các khách hàng EU.
Bởi vậy, EU không phải “bệ đỡ” theo kiểu thay thế nhanh chóng thị trường Mỹ. Đây là thị trường đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cấp năng lực trước khi có thể khai thác sâu.
Nhìn rộng hơn, sự dịch chuyển sang EU cũng phù hợp với xu hướng xuất khẩu của Việt Nam. Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 25,78 tỷ USD, tăng 13,3% so với cùng kỳ, cho thấy thị trường châu Âu vẫn còn dư địa đối với hàng hóa Việt Nam. Vấn đề là doanh nghiệp gỗ phải chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng, thiết kế, tính bền vững và khả năng chứng minh nguồn gốc.
Nếu Trung Quốc giúp doanh nghiệp phân tán rủi ro thị trường thì EU có thể thúc đẩy doanh nghiệp nâng cấp chuỗi giá trị. Hai thị trường vì vậy mang lại những lợi ích khác nhau và khó có thể được đánh giá đơn thuần theo kim ngạch.
Thực tế, mục tiêu hợp lý hơn với ngành gỗ không phải thay thế Mỹ bằng một thị trường duy nhất. Đó là xây dựng một cơ cấu thị trường cân bằng hơn, trong đó Mỹ vẫn là trụ cột, Trung Quốc mở rộng vai trò, EU trở thành thị trường có giá trị cao và Nhật Bản cùng các thị trường khác tạo thêm lớp đệm.
Điều này cũng đồng nghĩa doanh nghiệp phải thay đổi cách quản trị đơn hàng. Thay vì phụ thuộc vào một nhóm khách hàng lớn, doanh nghiệp cần xây dựng danh mục thị trường đa dạng, thiết kế sản phẩm phù hợp từng khu vực và chủ động quản trị các tiêu chuẩn thương mại.
Đặc biệt, việc giảm phụ thuộc Mỹ không có nghĩa là rút khỏi Mỹ. Với tỷ trọng gần 50% kim ngạch, Mỹ vẫn là thị trường không thể thay thế trong ngắn hạn. Vấn đề là doanh nghiệp cần tránh tình trạng một thị trường quyết định quá lớn đến sức khỏe của cả doanh nghiệp.
Sự dịch chuyển hiện nay vì vậy nên được nhìn nhận như một quá trình tái cân bằng. Mỹ tiếp tục là thị trường chủ lực; Trung Quốc trở thành động lực tăng trưởng mới; EU mở ra dư địa cho những sản phẩm có giá trị gia tăng và tiêu chuẩn cao.
Nếu tận dụng tốt, đây có thể là bước chuyển quan trọng giúp ngành gỗ Việt Nam không chỉ xuất khẩu nhiều hơn mà còn xây dựng được vị thế vững hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thị trường Trung Quốc và EU chưa thể thay thế thị trường Mỹ, nhưng đang mở thêm những trụ cột quan trọng cho gỗ Việt. Khi đa dạng hóa thị trường đi cùng nâng chuẩn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu, doanh nghiệp mới giảm rủi ro và tăng khả năng giữ giá trị lâu dài.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
