Tổng công ty Cà phê Việt Nam - Công ty TNHH MTV (VINACAFE) là một trong những doanh nghiệp nhà nước có lịch sử lâu năm trong ngành cà phê. Tiền thân của Tổng công ty là Liên hiệp các Xí nghiệp Cà phê Việt Nam được thành lập từ năm 1982, sau đó Tổng công ty Cà phê Việt Nam chính thức được thành lập theo Quyết định số 251/QĐ-TTg ngày 29/4/1995 của Thủ tướng Chính phủ. Đến năm 2010, Công ty mẹ được chuyển thành Công ty TNHH MTV do Nhà nước làm chủ sở hữu.
Sau nhiều lần thay đổi mô hình quản lý, VINACAFE hiện vẫn là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Từ năm 2025, quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại Tổng công ty được chuyển từ Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp về Bộ Tài chính.
Với lịch sử hoạt động kéo dài hơn bốn thập kỷ và mạng lưới đơn vị sản xuất trải rộng tại khu vực Tây Nguyên, cơ cấu tài sản của VINACAFE cũng mang nhiều đặc thù của một tổng công ty nông nghiệp. Đáng chú ý, bên cạnh hoạt động sản xuất, kinh doanh cà phê, bảng cân đối của doanh nghiệp đang tồn tại một lượng lớn công nợ liên quan tới đội sản xuất, người lao động, hộ nhận khoán, các khoản ứng trước và nhiều khoản tồn đọng kéo dài qua nhiều năm.
708 tỷ đồng phải trích lập dự phòng, chiếm gần 63% quy mô phải thu ngắn hạn
Với một doanh nghiệp sở hữu mạng lưới đơn vị sản xuất lớn như VINACAFE, phải thu phát sinh trong quá trình kinh doanh và giao khoán là điều khó tránh khỏi. Vấn đề nằm ở chỗ một phần ngày càng lớn trong số công nợ này đang phải được đánh giá là khó thu hồi và phải trích lập dự phòng.
Tại ngày 31/12/2025, VINACAFE ghi nhận hơn 418,3 tỷ đồng các khoản phải thu ngắn hạn sau khi trừ dự phòng. Trong khi đó, dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi lên tới hơn 708,1 tỷ đồng. Như vậy, trước khi trích lập dự phòng, quy mô nhóm tài sản này vào khoảng 1.126 tỷ đồng, đồng nghĩa gần 63% giá trị tài sản này đã phải trích lập dự phòng dự phòng.
Khoản dự phòng cũng tăng khá nhanh trong những năm gần đây. Cuối năm 2023, VINACAFE ghi nhận khoảng 428,5 tỷ đồng dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi. Con số tăng lên 538,9 tỷ đồng vào cuối năm 2024 và tiếp tục tăng hơn 31% trong năm 2025. Chỉ sau hai năm, số dư dự phòng đã tăng thêm gần 280 tỷ đồng.
Đáng chú ý, một trong những cấu phần lớn nhất nằm ở nhóm phải thu các đội sản xuất, người lao động và hộ nhận khoán. Cuối năm 2025, VINACAFE ghi nhận khoảng 471,6 tỷ đồng phải thu liên quan đến tiền vật tư, phân bón, tiền thuê đất và sản lượng hụt khoán. Riêng nhóm này đã phải trích lập khoảng 270,9 tỷ đồng dự phòng.
Không chỉ công nợ nội bộ quá trình sản xuất, VINACAFE còn mang theo một số khoản phải thu có khả năng thu hồi thấp ở những nhóm khác. Cuối năm 2025, Tổng công ty ghi nhận gần 155,9 tỷ đồng trả trước cho người bán ngắn hạn, trong đó khoảng 127,3 tỷ đồng đã được lập dự phòng. Khoản phải thu các cá nhân theo các bản án khoảng 58,4 tỷ đồng cũng đã được dự phòng toàn bộ. Báo cáo năm 2024 từng cho biết một phần công nợ thuộc nhóm này liên quan đến các cá nhân theo Bản án số 237/2023/HS-PT ngày 28/6/2023.
Công nợ khó thu bào mòn phần lớn thành quả kinh doanh
Quy mô dự phòng lớn sẽ ít đáng ngại hơn nếu doanh nghiệp có khả năng tạo lợi nhuận đủ mạnh để hấp thụ chi phí. Nhưng tại VINACAFE, khoảng cách giữa doanh thu hàng nghìn tỷ đồng và lợi nhuận cuối cùng lại khá lớn, khiến chi phí liên quan đến công nợ trở thành một trong những yếu tố tác động đáng kể đến hiệu quả kinh doanh.
Năm 2025, doanh thu thuần của Tổng công ty đạt hơn 3.261,7 tỷ đồng, tăng 41,3% so với năm trước. Lợi nhuận gộp cũng tăng 32,8%, đạt gần 561,7 tỷ đồng. Diễn biến này cho thấy hoạt động kinh doanh cốt lõi được hưởng lợi đáng kể trong bối cảnh giá cà phê thuận lợi.
Dù vậy, mức cải thiện của doanh thu và lợi nhuận gộp không chuyển hóa tương xứng thành lợi nhuận cuối cùng. Biên lợi nhuận gộp giảm từ khoảng 18,3% năm 2024 xuống 17,2% năm 2025. Lợi nhuận sau thuế chỉ đạt gần 13,9 tỷ đồng, tăng khoảng 13% so với năm trước.
Tính trên doanh thu, biên lợi nhuận ròng năm 2025 chỉ quanh mức 0,4%. Nói cách khác, với mỗi 100 đồng doanh thu tạo ra, VINACAFE chỉ giữ lại chưa đến 0,5 đồng lợi nhuận sau thuế. Khoảng cách lớn giữa lợi nhuận gộp và lợi nhuận cuối cùng phản ánh phần lớn thành quả kinh doanh đã bị hấp thụ bởi các khoản chi phí phía sau.
Riêng chi phí tài chính trong năm đạt hơn 103,4 tỷ đồng, trong đó chi phí lãi vay khoảng 80,9 tỷ đồng. Chi phí bán hàng gần 29 tỷ đồng, còn chi phí quản lý doanh nghiệp lên tới 429,6 tỷ đồng. Cộng ba khoản này, tổng chi phí gần tương đương toàn bộ 561,7 tỷ đồng lợi nhuận gộp mà VINACAFE tạo ra trong năm.
Trong cơ cấu chi phí quản lý, câu chuyện công nợ tiếp tục để lại dấu ấn đáng kể. VINACAFE cho biết việc tăng trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi khiến chi phí quản lý doanh nghiệp năm 2025 tăng thêm khoảng 93,6 tỷ đồng, tương ứng 27,8% so với năm trước. Như vậy, những khoản công nợ chưa thu hồi được không chỉ nằm lại trên bảng cân đối mà còn trực tiếp làm mỏng phần lợi nhuận doanh nghiệp giữ lại.
Hai năm liên tiếp bị kiểm toán đưa ý kiến ngoại trừ khoản phải thu
Việc một doanh nghiệp có nợ khó đòi chưa đủ để đánh giá chất lượng quản lý công nợ, bởi khả năng thu hồi còn phụ thuộc vào đặc thù lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên tại VINACAFE, vấn đề đáng lưu ý hơn là chính kiểm toán độc lập cũng chưa thể thu thập đầy đủ bằng chứng đối với một phần công nợ tại các công ty con.
Với BCTC hợp nhất năm 2024, Công ty TNHH Hãng Kiểm toán AASC đưa ra ý kiến ngoại trừ do các khoản nợ phải thu ngắn hạn của một số công ty con tại ngày 31/12/2024 và 31/12/2023 chưa được đối chiếu, xác nhận đầy đủ.
AASC đồng thời cho biết một số công ty con chưa trích lập đầy đủ dự phòng nợ phải thu khó đòi theo quy định. Do không thu thập được đầy đủ bằng chứng kiểm toán thích hợp, kiểm toán viên không thể đánh giá sự phù hợp của chỉ tiêu các khoản phải thu ngắn hạn cũng như ảnh hưởng của vấn đề này tới BCTC hợp nhất.
Một năm sau, vấn đề tương tự tiếp tục xuất hiện. Trong báo cáo kiểm toán BCTC hợp nhất năm 2025, AASC cho biết các khoản nợ phải thu ngắn hạn của một số công ty con tại ngày 31/12/2025 và 31/12/2024 vẫn chưa được đối chiếu xác nhận đầy đủ. Một số công ty con cũng tiếp tục chưa trích lập đầy đủ dự phòng nợ phải thu khó đòi theo quy định.
Do đó, kiểm toán tiếp tục đưa ra ý kiến ngoại trừ đối với BCTC hợp nhất năm 2025 của VINACAFE. Việc cùng một vấn đề xuất hiện trong ý kiến kiểm toán hai năm liên tiếp cho thấy công tác đối chiếu, đánh giá và xử lý công nợ tại một số đơn vị thành viên vẫn còn những tồn tại chưa được giải quyết dứt điểm.
Xét về quy mô, khoản dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi này càng đáng chú ý khi đặt cạnh năng lực sinh lời của Tổng công ty. Hơn 708 tỷ đồng dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi cuối năm 2025 tương đương khoảng 51 lần lợi nhuận sau thuế cả năm. Đồng thời 708 tỷ này cũng cao gấp 1,4 lần vốn chủ sở hữu tại cuối năm 2025.
Quy mô dự phòng tiếp tục tăng, trong khi nhiều khoản công nợ tồn đọng kéo dài và kiểm toán hai năm liên tiếp đưa ra ý kiến ngoại trừ. Những yếu tố này đang đặt ra dấu hỏi về hiệu quả quản lý và thu hồi công nợ tại VINACAFE, nhất là khi chi phí dự phòng đã trực tiếp bào mòn phần lợi nhuận vốn khá mỏng của một Tổng công ty hàng đầu trong lĩnh vực cà phê của Việt Nam.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
