"Nới room" bằng loạt quyết sách chưa từng có tiền lệ
Mặc dù cơ chế giao hạn mức tăng trưởng tín dụng (room tín dụng) chưa chính thức được bãi bỏ, nhưng trên thực tế, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã từng bước mở rộng dư địa tín dụng thông qua hàng loạt quyết sách chưa từng có tiền lệ.
Thay vì xóa bỏ ngay room tín dụng, nhà điều hành lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn khi nới các tỷ lệ an toàn, điều chỉnh cách tính các chỉ số thanh khoản và loại trừ một số lĩnh vực ưu tiên khỏi hạn mức kiểm soát.
Theo các chuyên gia, những thay đổi này không chỉ giúp khơi thông dòng vốn cho nền kinh tế mà còn tạo bước đệm để chuyển từ cơ chế quản lý bằng hạn mức hành chính sang quản trị dựa trên năng lực tài chính và chuẩn mực quốc tế.
Trong bối cảnh nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào vốn ngân hàng, room tín dụng từng là công cụ hiệu quả để kiểm soát lạm phát, nhưng cũng dần bộc lộ hạn chế khi làm giảm tính chủ động của các tổ chức tín dụng và nhiều thời điểm trở thành điểm nghẽn đối với nhu cầu vốn của doanh nghiệp.
Xuất phát từ yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng GDP trong giai đoạn mới, năm 2025 Thủ tướng Chính phủ đã giao NHNN xây dựng lộ trình, từng bước thí điểm xóa bỏ cơ chế giao room tín dụng để triển khai từ năm 2026. Dù đến nay việc bỏ room vẫn chưa diễn ra trên phương diện pháp lý, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng quá trình "nới room" trên thực tế đã được khởi động ngay trong năm nay bằng các chính sách điều hành mang tính cải cách.
Bà Nguyễn Thị Phương Lam, Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), cho rằng thay vì nới lỏng tín dụng đại trà, NHNN đang lựa chọn "nới lỏng kỹ thuật" để định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên, hạn chế nguy cơ hình thành bong bóng tài sản.
Theo bà Lam, Thông tư 08/2026 và Thông tư 25/2026 đã tạo thêm dư địa tín dụng khi nâng tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn từ 30% lên 40%, đồng thời điều chỉnh cách tính tỷ lệ LDR, giúp nhiều ngân hàng cải thiện thanh khoản. Đáng chú ý, NHNN còn cho phép loại trừ dư nợ cho vay nhà ở xã hội, khu công nghiệp và 18 dự án trọng điểm của các tập đoàn lớn khỏi room tín dụng.
Theo Giám đốc Phân tích VDSC, dù mục tiêu tăng trưởng tín dụng danh nghĩa chỉ khoảng 15-16%, nhưng tính cả phần dư nợ được loại trừ, lượng vốn thực tế đưa ra nền kinh tế có thể đạt khoảng 19%. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng cho lộ trình tiến tới xóa bỏ hoàn toàn cơ chế room tín dụng.
Bà Đỗ Minh Trang, Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán ACB (ACBS), cho rằng định hướng điều hành mới không chỉ hướng tới mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, uy tín và khả năng hội nhập của hệ thống ngân hàng Việt Nam với thị trường tài chính quốc tế.
Theo Giám đốc Phân tích ACBS, nền tảng của quá trình chuyển đổi này là Thông tư 14/2025 về tỷ lệ an toàn vốn. Văn bản đã đưa vào áp dụng các bộ đệm vốn như bộ đệm bảo toàn vốn và bộ đệm vốn phản chu kỳ theo hướng tiệm cận chuẩn Basel III. Khi cơ chế room tín dụng dần được gỡ bỏ, chất lượng quản trị rủi ro, năng lực tài chính và khả năng đáp ứng các tỷ lệ an toàn sẽ trở thành tiêu chí cốt lõi quyết định quy mô tăng trưởng của mỗi ngân hàng.
Bà Đỗ Minh Trang cũng phân tích, việc loại các khoản vay dành cho khu công nghiệp và nhà ở xã hội khỏi hạn mức kiểm soát chung sẽ tạo ra dư địa rất lớn cho các ngân hàng có lợi thế về chi phí vốn, đặc biệt là nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, mở rộng tín dụng đối với phân khúc nhà ở thương mại.
Điều này không chỉ giúp cải thiện khả năng tiếp cận vốn của thị trường mà còn góp phần kéo giảm mặt bằng lãi suất cho vay. Trong khi đó, các ngân hàng quy mô nhỏ sẽ phải cơ cấu lại danh mục tín dụng theo hướng an toàn hơn nhằm duy trì hệ số an toàn vốn (CAR) khi các chuẩn mực quản trị ngày càng được siết chặt.
Theo các chuyên gia, việc NHNN lựa chọn "nới room" thông qua các công cụ kỹ thuật thay vì xóa bỏ ngay bằng một quyết định hành chính cho thấy định hướng cải cách đang được triển khai theo lộ trình thận trọng nhưng rõ ràng.
Không chỉ tạo thêm nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế, các chính sách này còn thúc đẩy hệ thống ngân hàng từng bước chuyển từ mô hình phụ thuộc vào hạn mức hành chính sang cơ chế vận hành dựa trên năng lực quản trị rủi ro và các chuẩn mực quốc tế, qua đó chuẩn bị cho giai đoạn chính thức chấm dứt cơ chế room tín dụng trong những năm tới.
Thách thức lớn nhất vẫn là "bài toán" vốn và năng lực quản trị
Dù Ngân hàng Nhà nước đã mở rộng đáng kể dư địa tín dụng bằng nhiều cơ chế linh hoạt, việc xóa bỏ hoàn toàn room tín dụng vẫn chưa thể thực hiện ngay. Theo các chuyên gia, rào cản lớn nhất hiện nay không còn nằm ở cơ chế điều hành mà ở năng lực quản trị rủi ro và quy mô vốn của các ngân hàng.
Khi room tín dụng dần được thay thế bằng các chuẩn mực an toàn quốc tế, hệ số an toàn vốn (CAR) sẽ trở thành thước đo quyết định khả năng tăng trưởng của mỗi tổ chức tín dụng. Ngân hàng có nền tảng vốn vững và quản trị rủi ro tốt sẽ có nhiều dư địa mở rộng tín dụng, trong khi những nhà băng có bộ đệm vốn mỏng sẽ phải tăng trưởng thận trọng hơn để bảo đảm an toàn hệ thống.
Dữ liệu cho thấy, dù hệ số CAR bình quân của 26 ngân hàng thương mại trong nước đã được cải thiện lên khoảng 12% vào cuối năm 2025, nhưng khoảng cách với các ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam vẫn còn khá lớn. Trong khi nhiều ngân hàng nội mới chỉ đáp ứng mức tối thiểu theo quy định, một số ngân hàng ngoại như Shinhan Bank duy trì CAR trên 20%, còn HSBC xấp xỉ 17%. Sự chênh lệch này phản ánh dư địa tài chính và khả năng chống chịu rủi ro của khối ngân hàng trong nước vẫn còn hạn chế.
Lãnh đạo nhiều ngân hàng thương mại cũng thừa nhận, nếu cơ chế room tín dụng được bãi bỏ hoàn toàn, áp lực đối với các tổ chức tín dụng sẽ lớn hơn rất nhiều. Khi không còn hạn mức do Ngân hàng Nhà nước phân bổ, mỗi ngân hàng sẽ phải tự xây dựng kế hoạch tăng trưởng tín dụng trên cơ sở năng lực vốn, khả năng quản trị rủi ro và mức độ chịu đựng của bảng cân đối kế toán.
Điều đó đồng nghĩa với việc trách nhiệm giải trình trước cổ đông và cơ quan quản lý cũng sẽ cao hơn. Thay vì dựa vào hạn mức được cấp, các ngân hàng phải tự xác định đâu là "giới hạn an toàn" để vừa mở rộng tín dụng, vừa bảo đảm hệ số an toàn vốn và khả năng thanh khoản. Với nhiều ngân hàng có bộ đệm vốn còn mỏng, đây vẫn là bài toán không dễ giải.
Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, mặc dù một số tổ chức tín dụng đã cơ bản đáp ứng các yêu cầu của Thông tư 14 về tỷ lệ an toàn vốn, song phần lớn hệ thống vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện hạ tầng quản trị rủi ro, đặc biệt là nâng cấp hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ nhằm đáp ứng phương pháp tính vốn theo các chuẩn mực của Basel II, tiến tới Basel III.
Việc bỏ room tín dụng là mong muốn của nhiều ngân hàng vì sẽ giúp họ chủ động hơn trong kế hoạch kinh doanh. Tuy nhiên, khi không còn hạn mức hành chính, tăng trưởng tín dụng sẽ phụ thuộc vào năng lực vốn, quản trị rủi ro và khả năng kiểm soát nợ xấu của từng tổ chức.
Để chuẩn bị cho lộ trình này, Ngân hàng Nhà nước đang tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản trị rủi ro theo chuẩn Basel III, buộc các ngân hàng phải tăng vốn tự có và xây dựng bộ đệm vốn tương xứng với quy mô tín dụng. Cùng với đó, nhiều ngân hàng đã chủ động nâng cấp hệ thống quản trị nội bộ. Điển hình, Agribank xây dựng các kịch bản tăng trưởng tín dụng, phân bổ vốn theo lĩnh vực ưu tiên, đồng thời hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và xếp hạng tín dụng khách hàng.
Theo các chuyên gia, bỏ room tín dụng không chỉ là thay đổi một công cụ điều hành mà còn là quá trình chuyển từ quản lý bằng hạn mức hành chính sang quản trị theo năng lực tài chính và chuẩn mực quốc tế. Khi đó, nền tảng vốn và khả năng quản trị rủi ro sẽ quyết định dư địa tăng trưởng của mỗi ngân hàng.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
