Giảm giá sách giáo khoa, “combo” đầu năm vẫn tiền triệu
Trước thềm năm học 2026–2027, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam dự kiến phát hành khoảng 204,47 triệu bản sách giáo khoa và 37,32 triệu bản sách bài tập. Giá sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 12 giảm bình quân 13,3% so với năm học trước.
Đây cũng là năm đầu tiên bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” được sử dụng thống nhất trên toàn quốc. Việc dùng chung một bộ sách được kỳ vọng giúp hoạt động in ấn, phân phối thuận lợi hơn, hạn chế mua nhầm và tạo điều kiện để học sinh sử dụng lại sách cũ.
Tuy nhiên, sách giáo khoa chỉ là một phần trong danh mục mua sắm đầu năm. Bên cạnh bộ sách chính còn có sách bài tập, vở thực hành, tài liệu tham khảo, sách bổ trợ, học liệu tiếng Anh, tài khoản học trực tuyến và nhiều đồ dùng học tập khác.
Trên thị trường, nhiều nhà sách giới thiệu các bộ sản phẩm đóng sẵn theo từng khối lớp. Một “combo” có thể gồm sách giáo khoa, sách bài tập, vở thực hành, sách tham khảo, vở viết, bút, thước, bảng, bộ đồ dùng học Toán, dụng cụ Mỹ thuật, máy tính và cặp sách. Tùy danh mục và thương hiệu lựa chọn, tổng chi phí có thể vượt một triệu đồng.
Chị Nguyễn Thu Hà, phụ huynh có con chuẩn bị vào lớp 3 tại Hà Nội, cho biết danh mục được gửi gồm nhiều nhóm sách nhưng chưa thể hiện rõ cuốn nào bắt buộc, cuốn nào chỉ để tham khảo. Lo con thiếu tài liệu khi giáo viên giao bài, chị quyết định mua gần như đầy đủ.
“Giá bộ sách giáo khoa không quá cao, nhưng cộng thêm sách bài tập, vở thực hành, tài liệu tiếng Anh, vở viết và đồ dùng học tập thì số tiền đã vượt một triệu đồng. Có những cuốn mua từ đầu năm nhưng con chỉ sử dụng vài lần, thậm chí gần như không dùng đến”, chị Hà nói.
Anh Trần Văn Nam, phụ huynh học sinh lớp 6 tại phường Hà Đông, Hà Nội, muốn tận dụng sách cũ của người thân nhưng chưa biết chính xác cuốn nào có thể tiếp tục sử dụng, cuốn nào phải mua phiên bản mới sau khi nội dung được chỉnh sửa. “Phụ huynh cần một danh mục thật rõ: sách nào bắt buộc mua mới, sách nào được dùng lại và cuốn nào chỉ khuyến khích. Nếu tất cả được xếp chung thành một bộ, rất ít người dám bỏ bớt vì sợ con vào lớp không có tài liệu làm bài”, anh Nam chia sẻ.
Thực tế, không phải phụ huynh nào cũng phân biệt được sách giáo khoa bắt buộc với sách bài tập, vở thực hành hoặc tài liệu tham khảo. Khi các loại sách được xếp chung trong một danh mục hoặc đóng thành bộ, người mua dễ có tâm lý lấy toàn bộ để tránh con thiếu tài liệu khi vào học.
Trên website của một số cơ sở giáo dục đã xuất hiện đồng thời danh mục sách giáo khoa và danh mục sách bổ trợ, vở bài tập sử dụng trong năm học 2026–2027. Tuy nhiên, những cách diễn đạt như “sách được sử dụng trong nhà trường”, “danh mục phục vụ học tập” hoặc “triển khai đồng bộ sách giáo khoa, sách bổ trợ và tài liệu tham khảo” có thể khiến phụ huynh khó xác định mức độ bắt buộc của từng đầu sách.
Trong khi đó, sách bài tập, vở bài tập, tài liệu tham khảo và học liệu bổ trợ không mặc nhiên thuộc danh mục sách giáo khoa bắt buộc. Nhà trường cần thông tin rõ tài liệu nào bắt buộc, tài liệu nào do phụ huynh tự lựa chọn, thay vì xếp chung thành một bộ.
Khoảng cách giữa “tự nguyện” và “sợ con không có sách để học” đôi khi rất mong manh. Nếu giáo viên thường xuyên giao và chấm bài trong một cuốn vở bài tập hoặc tài liệu bổ trợ, phụ huynh gần như không còn lựa chọn, dù việc mua sách được thông báo là tự nguyện.
Học liệu điện tử đi kèm cũng có thể làm phát sinh chi phí. Một số sản phẩm tiếng Anh, kỹ năng hoặc tài liệu bổ trợ tích hợp mã truy cập, bài luyện trực tuyến, video và công cụ chấm bài. Khi mã trong sách cũ đã được kích hoạt, học sinh khóa sau có thể phải mua sách mới hoặc trả thêm tiền để sử dụng tài khoản học tập.
Các phụ huynh cho rằng nhà trường cần công khai giá từng đầu sách, tách riêng sách giáo khoa với tài liệu bổ trợ và thông báo rõ cuốn nào sẽ được sử dụng để giao bài. Phụ huynh cũng cần được mua sách lẻ, tận dụng sách cũ và lựa chọn đồ dùng phù hợp thay vì mua trọn bộ.
Giá sách giáo khoa giảm vì thế chưa chắc kéo tổng chi phí đầu năm xuống nếu danh mục sách ngoài giáo khoa, học liệu điện tử và đồ dùng đi kèm tiếp tục mở rộng. Điều phụ huynh cần không chỉ là một bộ sách có giá thấp hơn, mà còn là danh mục minh bạch để biết khoản nào bắt buộc và khoản nào thực sự có quyền lựa chọn.
Sách cũ được dùng lại, nhưng phải nói rõ cuốn nào cần thay
Theo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, ngoài sách được in mới trong năm 2026, phần lớn sách giáo khoa và sách bài tập in từ năm 2025 trở về trước đang lưu hành tại gia đình, thư viện, nhà trường và đơn vị phát hành vẫn được tiếp tục sử dụng, tái sử dụng bình thường.
Đối với những nội dung được cập nhật theo địa giới hành chính mới và số liệu kinh tế – xã hội, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã công bố bản PDF trên hệ thống trực tuyến để giáo viên, học sinh tra cứu miễn phí. Việc này nhằm giúp người học sử dụng sách hiệu quả, tiết kiệm và hạn chế lãng phí.
Riêng 11 sách giáo khoa đã được chỉnh sửa, phê duyệt trong năm 2026 gồm: Lịch sử và Địa lí lớp 4, 5, 6, 7, 8, 9; Lịch sử lớp 10; Chuyên đề học tập Lịch sử lớp 10; Giáo dục Kinh tế và Pháp luật lớp 10; Địa lí lớp 12 và Chuyên đề học tập Địa lí lớp 12.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tổ chức in, phát hành phiên bản mới của 11 đầu sách này. Những bản cùng tên in từ năm 2025 trở về trước không tiếp tục được phát hành nhưng giáo viên, học sinh vẫn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo.
Như vậy, phụ huynh không nhất thiết phải thay mới toàn bộ sách. Các gia đình có con học sau anh chị hoặc được cho lại sách cũ có thể tiếp tục sử dụng phần lớn số sách còn nguyên vẹn, sau khi đối chiếu danh mục những cuốn đã được chỉnh sửa.
Tuy nhiên, để chủ trương tái sử dụng đi vào thực tế, nhà trường cần thông báo cụ thể cuốn nào tiếp tục được dùng, cuốn nào phải mua phiên bản mới và nội dung nào có thể cập nhật bằng bản điện tử. Nếu phụ huynh chỉ nhận một đường dẫn mua “trọn bộ”, mục tiêu tiết kiệm rất dễ bị vô hiệu hóa.
Tại Chỉ thị số 643/CT-BGDĐT về việc sử dụng sách giáo khoa và sách tham khảo trong các cơ sở giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tăng tỷ lệ sách giáo khoa được sử dụng lại nhiều lần; đồng thời không ép buộc học sinh, gia đình học sinh mua sách tham khảo, sách bài tập.
Yêu cầu này đặc biệt đáng lưu ý trong năm học 2026–2027, khi số lượng sách bài tập dự kiến phát hành lên tới 37,32 triệu bản. Sách bài tập, vở thực hành và tài liệu bổ trợ tạo thành một thị trường đáng kể bên cạnh sách giáo khoa nhưng không mặc nhiên là tài liệu bắt buộc đối với mọi học sinh.
Khả năng tái sử dụng cũng bị hạn chế bởi cách thiết kế và tổ chức dạy học. Những cuốn yêu cầu học sinh viết, tô, nối hoặc làm bài trực tiếp vào sách hầu như không thể chuyển cho khóa sau. Tình trạng này thường gặp ở vở bài tập, sách thực hành và tài liệu bổ trợ dành cho học sinh tiểu học.
Ông Trần Xuân Sum, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên Vinh, cho rằng tái sử dụng sách giáo khoa không chỉ giúp học sinh giảm chi phí đầu năm mà còn hình thành thói quen giữ gìn sách vở, biết sẻ chia và sử dụng hiệu quả nguồn học liệu.
Tại trung tâm này và một số trường ở Nghệ An, sách do học sinh khóa trước tặng lại được kiểm tra, bọc và phân loại để cho học sinh khóa sau mượn hoặc trao tặng các em có hoàn cảnh khó khăn. Thực tế này cho thấy thư viện trường học có thể trở thành đầu mối tiếp nhận, luân chuyển sách thay vì chỉ lưu giữ một số bộ dùng chung.
Để tránh nhầm lẫn, danh mục đầu năm cần được chia rõ thành các nhóm: sách giáo khoa bắt buộc; sách theo môn học, chuyên đề học sinh lựa chọn; sách bài tập, tài liệu tham khảo không bắt buộc; học liệu điện tử và đồ dùng có thể thay thế bằng sản phẩm tương đương.
Giá từng đầu sách cũng cần được công khai thay vì chỉ đưa ra tổng giá của cả bộ. Phụ huynh phải được mua sách lẻ, bỏ những cuốn đã có, sử dụng sách cũ hoặc lựa chọn đồ dùng khác mà không ảnh hưởng đến việc học của con.
Đối với tài liệu bổ trợ, nhà trường cần thông báo rõ căn cứ lựa chọn, mục đích và tần suất sử dụng. Giáo viên không nên giao bài bắt buộc trong một xuất bản phẩm được thông báo là mua trên cơ sở tự nguyện. Nếu tài liệu được sử dụng thường xuyên để giao và chấm bài, tính “tự nguyện” của việc mua sách cần được xem xét lại.
Theo lộ trình, chính sách miễn phí sách giáo khoa trên phạm vi toàn quốc được thực hiện từ năm học 2029–2030 theo mô hình cho học sinh mượn và hoàn trả; những địa phương đủ khả năng cân đối ngân sách được khuyến khích triển khai sớm hơn. Tuy nhiên, nếu chỉ miễn phí sách giáo khoa trong khi danh mục sách bài tập, học liệu và tài liệu bổ trợ tiếp tục tăng, gánh nặng chi phí có thể chuyển từ khoản này sang khoản khác.
Câu hỏi của phụ huynh vì thế không chỉ là bộ sách giáo khoa có giá bao nhiêu, mà còn là con em họ thực sự phải mua những gì để học bình thường. Khi ranh giới giữa sách bắt buộc và tài liệu tự nguyện chưa được thể hiện minh bạch, những “combo” tiện lợi vẫn có thể trở thành khoản chi khó từ chối mỗi đầu năm học.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
