Thuần chay không đồng nghĩa hữu cơ tự nhiên
Trên quầy mỹ phẩm và các sàn thương mại điện tử, màu xanh lá, hình giọt nước, cánh hoa cùng những cụm từ “nguồn gốc thiên nhiên”, “công thức thuần chay”, “không hóa chất độc hại” ngày càng xuất hiện dày đặc. Chỉ cần thêm một chiếc lá lên bao bì, sản phẩm thông thường cũng có thể mang dáng vẻ của mỹ phẩm “xanh”.
Khảo sát thông tin công khai của 30 sản phẩm thuộc ba nhóm thuần chay, hữu cơ tự nhiên và dược mỹ phẩm cho thấy giá trị của những danh xưng này rất khác nhau.
Trong nhóm mỹ phẩm thuần chay, Cocoon là một trong số ít thương hiệu trong nước công khai tương đối đầy đủ cơ sở cho tuyên bố của mình. Các sản phẩm như nước tẩy trang bí đao, gel rửa mặt bí đao, thạch bí đao, sản phẩm làm sạch da chết từ cà phê và mặt nạ nghệ được giới thiệu trong hệ thống sản phẩm 100% thuần chay. Thương hiệu đồng thời công bố chứng nhận của The Vegan Society
Tuy nhiên, ngay cả trong trường hợp này, người mua vẫn cần phân biệt hai khái niệm. Chứng nhận của The Vegan Society xác nhận sản phẩm không sử dụng thành phần có nguồn gốc động vật theo tiêu chí của tổ chức. Trong khi đó, Leaping Bunny tập trung vào việc không thử nghiệm trên động vật. “Vegan” và “cruelty-free” có thể đi cùng nhau nhưng không phải một khái niệm.
Một sản phẩm không chứa mật ong, sáp ong, lanolin hay collagen động vật có thể được gọi là thuần chay, nhưng chưa chắc nguyên liệu được trồng hữu cơ. Ngược lại, một sản phẩm chứa nguyên liệu hữu cơ vẫn có thể sử dụng sáp ong và không đáp ứng tiêu chí thuần chay.
Sự thay đổi công thức cũng là vấn đề đáng chú ý. Cuối năm 2023, toàn bộ công thức sản phẩm khi đó của The Body Shop từng được The Vegan Society chứng nhận. Tuy nhiên, chính tổ chức này sau đó cập nhật rằng từ tháng 8/2025, thương hiệu đã đưa trở lại một số sản phẩm có thành phần không thuần chay như mật ong hoặc sáp ong. Vì vậy, chứng nhận từng áp dụng cho cả thương hiệu không có nghĩa mọi sản phẩm mới, sản phẩm tái sản xuất hoặc hàng tồn kho đều giữ nguyên trạng thái đó.
Với mỹ phẩm hữu cơ, sự khác biệt còn rõ hơn. Theo tiêu chuẩn COSMOS Organic được Ecocert giới thiệu, tối thiểu 95% thành phần thực vật có trong sản phẩm phải là hữu cơ; đồng thời thành phần hữu cơ phải chiếm ít nhất 20% tổng công thức, hoặc 10% đối với một số sản phẩm rửa trôi. Nước và khoáng chất không được tính là thành phần hữu cơ.
Điều đó có nghĩa tuyên bố “95% thành phần nguồn gốc tự nhiên” hoàn toàn khác với “95% thành phần hữu cơ”. Một sản phẩm có tỷ lệ thành phần tự nhiên rất cao nhưng không sử dụng, hoặc chỉ sử dụng lượng nhỏ nguyên liệu từ nông nghiệp hữu cơ.
Khảo sát một số sản phẩm đang bán tại Việt Nam cho thấy ba cách thể hiện phổ biến. Các sản phẩm Coslys như dầu gội, sữa tắm được giới thiệu kèm chứng nhận COSMOS Organic và tỷ lệ thành phần tự nhiên, hữu cơ. Weleda Skin Food và Calendula Face Cream mang chứng nhận NATRUE Natural, xác nhận tiêu chuẩn mỹ phẩm tự nhiên nhưng không mặc nhiên biến sản phẩm thành mỹ phẩm hữu cơ.
Trong khi đó, một số sản phẩm chỉ sử dụng nguyên liệu đã được chứng nhận. Nước tẩy trang bí đao Cocoon công bố NatraGem S150 có nguồn gốc thực vật được Ecocert chứng nhận hữu cơ. Kem dưỡng Sukin Rosehip nêu thành phần dầu tầm xuân hữu cơ được chứng nhận. Những thông tin này có giá trị đối với nguyên liệu cụ thể, nhưng không đồng nghĩa toàn bộ chai mỹ phẩm đã đạt chứng nhận hữu cơ.
Tương tự, sản phẩm chăm sóc cơ thể của L’Occitane được giới thiệu có 95% thành phần nguồn gốc tự nhiên. Đây là thông tin về tỷ lệ công thức, không phải chứng nhận COSMOS Organic. Người mua chỉ nhìn con số 95% rất dễ đánh đồng hai khái niệm.
Ngay cả ISO 16128, bộ hướng dẫn quốc tế về định nghĩa và cách tính thành phần tự nhiên, hữu cơ cũng nêu rõ tiêu chuẩn này không điều chỉnh nội dung truyền thông, an toàn cho con người, tác động môi trường hay đặc tính bao bì. Nói cách khác, tỷ lệ “nguồn gốc tự nhiên” không tự động trở thành bảo chứng về độ an toàn.
Dược mỹ phẩm chưa phải giấy chứng nhận sản phẩm có tác dụng như thuốc
Nếu màu xanh và chiếc lá tạo cảm giác gần gũi với thiên nhiên, các cụm từ “dược mỹ phẩm”, “medical grade”, “được bác sĩ da liễu kiểm nghiệm” lại khoác cho sản phẩm vẻ ngoài của khoa học và y tế.
Khảo sát 10 sản phẩm thuộc các thương hiệu thường được giới thiệu là dược mỹ phẩm như La Roche-Posay, Bioderma, Eucerin và Vichy không cho thấy một loại giấy phép riêng của cơ quan quản lý Việt Nam mang tên “chứng nhận dược mỹ phẩm”.
Điều này không khó hiểu. Trong quy định hiện hành, mỹ phẩm được xác định dựa trên mục đích chính như làm sạch, làm thơm, thay đổi diện mạo, bảo vệ hoặc giữ cơ thể trong điều kiện tốt. Khung quản lý không tách thành một nhóm pháp lý riêng có tên “dược mỹ phẩm”.
Ngay tại Mỹ, FDA cũng khẳng định thuật ngữ “cosmeceutical” không có ý nghĩa pháp lý; sản phẩm có thể là mỹ phẩm, thuốc hoặc đồng thời chịu sự điều chỉnh của cả hai nhóm, tùy công dụng và cách quảng bá.
Tại Việt Nam, Văn bản hợp nhất về quản lý mỹ phẩm quy định số tiếp nhận Phiếu công bố chỉ xác nhận doanh nghiệp đã khai báo sản phẩm với cơ quan có thẩm quyền. Con số này không có giá trị chứng nhận sản phẩm bảo đảm an toàn, hiệu quả hoặc đáp ứng toàn bộ yêu cầu của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN. Thông tin ghi thêm trên nhãn phải trung thực, chính xác và phản ánh đúng bản chất hàng hóa.
Đáng chú ý, trên một số website chính thức vẫn xuất hiện những cụm từ như “dược mỹ phẩm điều trị”, “dược mỹ phẩm trị mụn”, “tinh chất đặc trị mụn” hoặc “điều trị sâu”. Trong khi đó, hướng dẫn của Cục Quản lý Dược nêu các từ mang ý nghĩa chữa khỏi như “trị”, “điều trị”, “chữa trị” không được chấp nhận khi công bố tính năng hoặc đặt tên mỹ phẩm. “Trị mụn” có thể điều chỉnh thành “làm giảm mụn”, còn “trị nám” thành “làm mờ vết nám”.
Khoảng cách giữa ngôn ngữ pháp lý và ngôn ngữ tiếp thị vì thế vẫn khá lớn. Việc một sản phẩm được kiểm nghiệm da liễu, có nghiên cứu lâm sàng hoặc được bán trong nhà thuốc là thông tin đáng tham khảo, nhưng không tự động biến mỹ phẩm thành thuốc chữa bệnh.
Trước ma trận danh xưng, người tiêu dùng cần kiểm tra chứng nhận do tổ chức nào cấp, áp dụng cho cả sản phẩm hay chỉ một nguyên liệu, còn hiệu lực hay không và có thể tra cứu trong cơ sở dữ liệu của đơn vị chứng nhận hay không. Một chiếc lá, hình con thỏ hay chiếc áo blouse trên quảng cáo chỉ thực sự có ý nghĩa khi phía sau nó là tiêu chuẩn cụ thể, hồ sơ có thể kiểm chứng và cách diễn đạt không khiến người mua hiểu sản phẩm tốt hơn bản chất thật.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
