“Kẻ đứng sau” trở thành trục tăng trưởng của nền kinh tế
Trong suốt một thời gian dài, bán lẻ gần như chỉ được nhìn nhận như “điểm cuối” của nền kinh tế, nơi hàng hóa được tiêu thụ sau khi đã hoàn tất các khâu sản xuất và xuất khẩu. Nó vận hành âm thầm, ít được nhắc đến trong các chiến lược phát triển, và càng hiếm khi được coi là một trụ cột. Trong các báo cáo kinh tế, bán lẻ thường chỉ xuất hiện như một chỉ số phản ánh sức mua, chứ không phải là biến số quyết định tăng trưởng.
Bối cảnh kinh tế toàn cầu những năm gần đây đã làm lộ rõ giới hạn của mô hình tăng trưởng phụ thuộc vào xuất khẩu. Những cú sốc liên tiếp, từ đứt gãy chuỗi cung ứng đến suy giảm nhu cầu tại các thị trường lớn, đã khiến trụ cột ngoại thương trở nên thiếu ổn định hơn bao giờ hết. Đơn hàng giảm, chi phí logistics tăng, thị trường co hẹp, tất cả buộc nền kinh tế phải tìm kiếm một điểm tựa mới.
Trong thế cân bằng mới, câu hỏi không còn là làm thế nào để xuất khẩu nhiều hơn, mà là làm thế nào để giữ được nhịp tăng trưởng khi các động lực bên ngoài suy yếu.
Câu trả lời đang dần rõ ràng. Không nằm ở các nhà máy, cũng không nằm ở những đơn hàng từ thị trường quốc tế, mà nằm ở chính thị trường nội địa, nơi tiêu dùng của gần 100 triệu dân trở thành nguồn lực tại chỗ lớn nhất. Và ở trung tâm của dòng chảy đó chính là ngành bán lẻ.
Những con số cho thấy một sự dịch chuyển không thể đảo ngược. Năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đã vượt mốc 7 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 270 tỷ USD, tăng gần 10%, mức cao nhất trong nhiều năm gần đây. Tiêu dùng nội địa hiện chiếm khoảng 60% GDP, một tỷ trọng đủ lớn để biến sức mua trong nước thành yếu tố quyết định nhịp tăng trưởng.
Đáng chú ý, trong khi ngoại thương bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất ổn, thì bán lẻ vẫn duy trì đà tăng hai chữ số. Riêng quý I năm 2026, tổng mức bán lẻ tiếp tục tăng hơn 10%, cho thấy sức cầu nội địa vẫn đủ mạnh để giữ nhịp nền kinh tế. Khi các động lực bên ngoài chao đảo, thị trường trong nước trở thành vùng đệm hấp thụ cú sốc, giữ cho dòng chảy kinh tế không bị đứt gãy.
Điều đáng nói là, sự dịch chuyển này không chỉ đến từ thị trường, mà đã được định hình rõ trong các định hướng chính sách. Thị trường nội địa được xác định là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế, với mục tiêu duy trì tăng trưởng bán lẻ ổn định và mở rộng hệ thống phân phối hiện đại. Các chương trình phục hồi kinh tế cũng đặt tiêu dùng nội địa vào vị trí trung tâm như một công cụ điều tiết tăng trưởng, thay vì chỉ là hệ quả của tăng trưởng.
Ở một cấp độ sâu hơn, điều này phản ánh một sự thay đổi trong tư duy phát triển. Nếu trước đây tăng trưởng được dẫn dắt bởi sản xuất, thì nay tiêu dùng đang dần trở thành yếu tố dẫn dắt. Không phải sản xuất xong rồi mới tìm đầu ra, mà chính nhu cầu thị trường sẽ quyết định sản xuất.
Trong cấu trúc mới đó, bán lẻ không còn là điểm cuối của chuỗi giá trị, mà trở thành trung tâm điều phối toàn bộ hệ thống. Một giao dịch mua bán không chỉ kết thúc ở quầy thanh toán, mà kéo theo cả một chuỗi phản ứng phía sau, từ sản xuất, logistics đến việc làm và thu nhập.
Xa hơn, các dự báo cho thấy quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam có thể đạt tới 450 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất khu vực. Điều đó đồng nghĩa với việc bán lẻ không chỉ là một ngành kinh tế, mà đang trở thành một động lực chiến lược.
Từ một “hậu cần tiêu dùng”, bán lẻ đang được định nghĩa lại như một trục tăng trưởng nội địa. Và trong sự chuyển dịch đó, tiêu dùng không còn là phần hưởng lợi sau tăng trưởng, mà trực tiếp tạo ra tăng trưởng.
Chiến trường mới và cuộc tái cấu trúc từ phía tiêu dùng
Khi bán lẻ bước lên vị trí trung tâm, nó cũng đồng thời trở thành chiến trường cạnh tranh khốc liệt nhất của nền kinh tế. Nhưng khác với những cuộc cạnh tranh truyền thống, nơi doanh nghiệp giành giật thị phần bằng giá rẻ hay độ phủ cửa hàng, cuộc chiến trong ngành bán lẻ hiện nay đang diễn ra ở một tầng sâu hơn, nơi ranh giới giữa các ngành gần như bị xóa nhòa.
Doanh nghiệp bán lẻ không chỉ cạnh tranh với nhau, mà còn phải đối đầu với các nền tảng thương mại điện tử, các tập đoàn công nghệ và những mô hình kinh doanh mới dựa trên dữ liệu. Một cửa hàng không chỉ cạnh tranh với cửa hàng khác, mà còn phải cạnh tranh với cả một hệ sinh thái số vận hành bằng thuật toán, nơi mọi hành vi tiêu dùng đều được đo lường, phân tích và dự báo.
Sự thay đổi này đã hiện diện rõ trong hành vi thị trường. Người tiêu dùng ngày càng khắt khe hơn, không còn dễ bị chi phối bởi quảng cáo hay giá rẻ. Họ quan tâm nhiều hơn đến trải nghiệm, chất lượng và giá trị thực. Điều đó buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận, từ bán sản phẩm sang phục vụ nhu cầu.
Theo bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao, đơn vị nhiều năm thực hiện khảo sát người tiêu dùng trên phạm vi cả nước, thị trường đang chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh về giá trị. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc và mức độ tin cậy, thay vì chỉ nhìn vào giá rẻ.
Lợi thế cạnh tranh trong bán lẻ vì thế cũng thay đổi bản chất. Không còn là ai bán rẻ hơn, mà là ai hiểu khách hàng hơn.
Cuộc cạnh tranh không còn xoay quanh giá cả hay vị trí, mà chuyển sang những yếu tố sâu hơn như dữ liệu, khả năng dự báo nhu cầu, tốc độ logistics và trải nghiệm khách hàng. Những doanh nghiệp nắm được hành vi tiêu dùng sẽ nắm được thị trường, còn những doanh nghiệp đi sau sẽ bị đẩy ra khỏi cuộc chơi ngay trên chính sân nhà.
Ở góc nhìn vĩ mô, ông Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, cho rằng tiêu dùng nội địa đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh xuất khẩu đối mặt với nhiều bất định. Theo ông, nếu khai thác hiệu quả thị trường trong nước, đây sẽ là “bệ đỡ” giúp duy trì tăng trưởng ổn định trong dài hạn.
Một thực tế đang dần hình thành, kiểm soát được hệ thống bán lẻ cũng đồng nghĩa với việc kiểm soát dòng chảy của nền kinh tế. Đây là lý do vì sao ngày càng nhiều doanh nghiệp, từ bán lẻ truyền thống đến công nghệ, đều đổ nguồn lực vào lĩnh vực này, không chỉ để bán hàng, mà để chiếm lĩnh dữ liệu và hành vi tiêu dùng.
Sự trỗi dậy của bán lẻ cũng kéo theo một cuộc tái cấu trúc sâu rộng. Nếu trước đây nền kinh tế được tổ chức xoay quanh sản xuất, thì nay nó đang dần được định hình từ phía tiêu dùng. Đây không chỉ là sự thay đổi về cấu trúc, mà là sự đảo chiều về logic vận hành.
Doanh nghiệp không còn bắt đầu bằng câu hỏi sản xuất cái gì, mà phải bắt đầu bằng thị trường cần gì. Điều này buộc toàn bộ chuỗi giá trị phải trở nên linh hoạt hơn, ngắn hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào dữ liệu thời gian thực. Tốc độ phản ứng với thị trường trở thành yếu tố sống còn.
Ở một góc nhìn khác, ông Đinh Trọng Thịnh, Chuyên gia kinh tế, Học viện Tài chính, nhận định rằng sức mua trong nước dù đang tăng, nhưng chưa thực sự bền vững do thu nhập và tâm lý tiêu dùng còn chịu tác động từ biến động kinh tế. Điều này khiến doanh nghiệp không thể tiếp tục tăng trưởng bằng cách mở rộng đơn thuần, mà buộc phải chú trọng nhiều hơn đến hiệu quả và giá trị thực.
Sự dịch chuyển này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi chính sách. Không thể tiếp tục chỉ dựa vào xuất khẩu như một động lực duy nhất, mà cần cân bằng giữa nội và ngoại, giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa công nghiệp và hệ thống phân phối. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là sự thay đổi tư duy phát triển.
Tuy nhiên, con đường này không hề bằng phẳng. Sức mua của người dân vẫn chưa thực sự bền vững, thu nhập còn hạn chế, trong khi chi phí vận hành của doanh nghiệp bán lẻ ngày càng tăng. Nếu không có nền tảng đủ vững, tăng trưởng có thể chỉ dừng lại ở quy mô, còn hiệu quả lại suy giảm.
Đó là lý do vì sao, để bán lẻ thực sự trở thành trục tăng trưởng, cần nhiều hơn là những con số doanh thu ấn tượng. Cần một hệ sinh thái hoàn chỉnh, nơi logistics, công nghệ, tài chính và chính sách cùng vận hành đồng bộ.
Sự chuyển dịch này diễn ra âm thầm, nhưng hệ quả của nó lại mang tính quyết định. Trong một thế giới bất định, nơi xuất khẩu không còn là điểm tựa chắc chắn, tiêu dùng nội địa, với hạt nhân là bán lẻ, đang trở thành nền tảng quan trọng nhất của nền kinh tế.
Và từ đây, một cuộc cạnh tranh mới được định hình. Không phải ai sản xuất nhiều hơn, mà là ai hiểu người tiêu dùng hơn và chiếm lĩnh được thị trường nội địa.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
