Xóa “điểm nghẽn” để chinh phục MSCI
Việc FTSE Russell xác nhận Việt Nam được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ ngày 21/9/2026, là dấu mốc quan trọng đối với thị trường vốn Việt Nam. Tuy nhiên, FTSE và MSCI không sử dụng cùng một bộ tiêu chuẩn.
Nếu FTSE đã ghi nhận những cải cách đủ để Việt Nam chuyển từ Frontier lên Secondary Emerging, thì MSCI vẫn đánh giá Việt Nam trên 18 tiêu chí thuộc 5 nhóm lớn gồm mức độ mở cửa với sở hữu nước ngoài, khả năng đưa vốn vào và rút vốn ra, hiệu quả vận hành, sự sẵn có của công cụ đầu tư và tính ổn định của thể chế.
Đáng chú ý, trong MSCI Global Market Accessibility Review 2026, công bố tháng 6/2026, MSCI tiếp tục chỉ ra nhiều điểm nghẽn của Việt Nam. Báo cáo cho biết những hạn chế về sở hữu nước ngoài vẫn ảnh hưởng tới hơn 10% thị trường cổ phiếu Việt Nam; hơn 1% MSCI Vietnam IMI bị tác động bởi tình trạng room ngoại thấp. Việt Nam cũng chưa có thị trường ngoại hối offshore, trong khi một số giao dịch ngoại hối trên thị trường trong nước vẫn phải gắn với giao dịch chứng khoán.
Theo MSCI 2026, doanh nghiệp trong một số ngành nghề có điều kiện và lĩnh vực nhạy cảm tại Việt Nam vẫn chịu giới hạn sở hữu nước ngoài từ 0% đến 75%. Những hạn chế này ảnh hưởng tới hơn 10% thị trường cổ phiếu Việt Nam. Đồng thời, hơn 1% MSCI Vietnam IMI chịu tác động của tình trạng room ngoại thấp.
Việt Nam đã bắt đầu xử lý vấn đề này, bằng việc ban hành Nghị định 245/2025/NĐ-CP quy định doanh nghiệp không được tự đặt tỷ lệ sở hữu nước ngoài thấp hơn mức pháp luật cho phép; đồng thời doanh nghiệp đại chúng phải công bố tỷ lệ sở hữu nước ngoài áp dụng. MSCI ghi nhận quy định mới và yêu cầu các doanh nghiệp công bố tỷ lệ này trước tháng 9/2026. Đây là bước tiến quan trọng, nhưng chưa đồng nghĩa bài toán room ngoại đã được giải quyết.
Với các quỹ đầu tư quốc tế, điều quan trọng không chỉ là tỷ lệ sở hữu tối đa trên giấy tờ mà còn là khả năng thực tế để mua đủ số lượng cổ phiếu cần thiết. Một doanh nghiệp vốn hóa lớn nhưng free-float thấp, room ngoại thường xuyên kín sẽ khó trở thành điểm đến hiệu quả của các quỹ quy mô lớn.
Vì vậy, câu chuyện MSCI không chỉ là mở room, mà còn liên quan đến free-float, quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài và chất lượng nguồn cung cổ phiếu.
Trong khi đó, một điểm nghẽn khác là ngoại hối, MSCI 2026 tiếp tục đánh giá Việt Nam chưa có thị trường ngoại hối offshore và thị trường onshore còn những hạn chế nhất định, trong đó giao dịch ngoại hối phải gắn với giao dịch chứng khoán. Theo MSCI, đây là vấn đề ảnh hưởng đến khả năng quản trị rủi ro tỷ giá, chuyển đổi tiền tệ và đưa vốn ra khỏi thị trường.
Đối với nhà đầu tư tổ chức quốc tế, đây không phải vấn đề kỹ thuật nhỏ. Khi quy mô danh mục lên tới hàng trăm triệu hoặc hàng tỷ USD, khả năng phòng vệ tỷ giá và chuyển vốn linh hoạt có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu tư. Do đó, nếu muốn tiến gần MSCI, Việt Nam sẽ phải tiếp tục phát triển thị trường ngoại hối và các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho nhà đầu tư nước ngoài.
Nếu FTSE coi việc tháo gỡ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch là một bước quan trọng, thì MSCI sẽ quan tâm sâu hơn đến toàn bộ chuỗi thanh toán và bù trừ. Trong thời gian qua, Việt Nam đã có bước tiến đáng kể khi triển khai cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.
Từ tháng 2/2026, Thông tư 08/2026/TT-BTC tiếp tục mở rộng khả năng để nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh thông qua tổ chức môi giới toàn cầu mà không cần mở tài khoản giao dịch trực tiếp tại công ty chứng khoán trong nước. Đây là thay đổi có ý nghĩa lớn bởi nó đưa cách tiếp cận thị trường Việt Nam gần hơn với mô hình mà các quỹ quốc tế đang sử dụng tại nhiều thị trường khác.
Tuy nhiên, MSCI 2026 vẫn đánh giá Việt Nam chưa có cơ chế overdraft và cơ chế non-prefunding dài hạn vẫn cần chờ mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được triển khai. MSCI ghi nhận Việt Nam đã có giải pháp non-prefunding ngắn hạn, nhưng cần thêm thời gian để đánh giá hiệu quả, (khi được Việt Nam dự kiến đưa vào vận hành từ quý I/2027).
Đây có thể trở thành một trong những mốc quan trọng nhất của chặng đường MSCI. Khi CCP đi vào hoạt động, cơ chế bù trừ sẽ chuyển sang mô hình trung tâm, qua đó giảm rủi ro đối tác, tăng hiệu quả thanh toán và tạo nền tảng cho nhiều sản phẩm mới.
Vấn đề ở đây là MSCI không chỉ nhìn vào việc Việt Nam đã ban hành quy định hay chưa, mà còn quan tâm việc cơ chế đó có hoạt động thực tế và được các nhà đầu tư quốc tế sử dụng hiệu quả hay không.
Việt Nam đang cải thiện nhưng chưa thể xem là hoàn tất là công bố thông tin bằng tiếng Anh. Theo MSCI, thông tin về thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn chưa phải lúc nào cũng được công bố bằng tiếng Anh và một số thông tin chưa đủ chi tiết. Lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh được triển khai theo từng giai đoạn từ năm 2025 đến năm 2028.
Theo quy định hiện hành, các doanh nghiệp niêm yết và công ty đại chúng quy mô lớn phải công bố định kỳ bằng tiếng Anh từ ngày 1/1/2025; từ ngày 1/1/2026, nghĩa vụ này tiếp tục mở rộng sang thông tin bất thường, thông tin theo yêu cầu và các hoạt động khác của công ty đại chúng. Đây là lý do việc 100 doanh nghiệp trong rổ VN100 đã công bố thông tin bằng tiếng Anh là tín hiệu tích cực, nhưng chưa thể đồng nghĩa toàn thị trường đã đạt chuẩn.
Đối với nhà đầu tư quốc tế, tiếng Anh không đơn thuần là vấn đề dịch thuật. Nó liên quan trực tiếp tới tốc độ nghiên cứu doanh nghiệp, khả năng so sánh dữ liệu, phân tích rủi ro và ra quyết định. Một thị trường muốn thu hút dòng vốn tổ chức dài hạn cần bảo đảm thông tin quan trọng được công bố đồng thời, đầy đủ, nhất quán và dễ truy cập.
Cùng với đó, chất lượng quản trị doanh nghiệp cũng sẽ ngày càng quan trọng. MSCI đánh giá quyền bình đẳng của nhà đầu tư không chỉ dựa trên giới hạn sở hữu mà còn dựa vào quyền kinh tế, quyền biểu quyết, thông tin và cách đối xử với cổ đông thiểu số.
Một thị trường mới nổi không thể chỉ có nhiều cổ phiếu và thanh khoản cao. Nhà đầu tư tổ chức còn cần công cụ để quản trị danh mục và phòng vệ rủi ro. MSCI 2026 cho thấy những khoảng cách lớn giữa các nhóm thị trường vẫn tập trung ở ngoại hối, thanh toán - bù trừ, chuyển nhượng, cho vay chứng khoán và bán khống.
Trong khi đó, Việt Nam vẫn đang trong quá trình phát triển hệ sinh thái sản phẩm. Thị trường đã có cổ phiếu, trái phiếu, chứng quyền và phái sinh, nhưng các công cụ như cho vay chứng khoán, bán khống có kiểm soát, giao dịch trong ngày và các sản phẩm phòng vệ tỷ giá, lãi suất vẫn cần được hoàn thiện.
MSCI sẽ là bài kiểm tra về chiều sâu cải cách
Bộ Tài chính đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030 tiếp tục phát triển các sản phẩm như cho vay chứng khoán, bán khống có kiểm soát, NVDR và các công cụ phòng ngừa rủi ro; đồng thời nâng cấp hệ thống KRX và triển khai CCP.
Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng giữa FTSE và MSCI. FTSE đã ghi nhận những cải cách đủ để Việt Nam đáp ứng chuẩn Secondary Emerging Market. Nhưng để đạt chuẩn MSCI, thị trường cần chứng minh rằng nhà đầu tư quốc tế có thể thực hiện toàn bộ vòng đời đầu tư một cách thuận tiện: mở tài khoản, chuyển vốn, mua cổ phiếu, lưu ký, thanh toán, quản trị rủi ro và thoái vốn.
Đến cuối tháng 6/2026, vốn hóa cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCoM đạt hơn 10,57 triệu tỷ đồng, tăng 6% so với cuối năm 2025, tương đương khoảng 82,3% GDP năm 2025. Giá trị giao dịch bình quân trên thị trường cổ phiếu trong 6 tháng đầu năm đạt gần 29.300 tỷ đồng/phiên. Riêng HOSE có 54 doanh nghiệp vốn hóa trên 1 tỷ USD vào cuối tháng 6, trong đó có 4 doanh nghiệp vốn hóa trên 10 tỷ USD.
Những con số này cho thấy Việt Nam không còn thiếu quy mô thị trường. Vấn đề ngày càng chuyển sang chất lượng và khả năng tiếp cận nguồn hàng. Đáng chú ý, dòng vốn ngoại vẫn chưa thực sự ổn định. Trong tháng 6/2026, nhà đầu tư nước ngoài giao dịch hơn 112.137 tỷ đồng trên HOSE và bán ròng khoảng 14.904 tỷ đồng. Lũy kế 6 tháng, khối ngoại bán ròng trên HOSE khoảng 77.266 tỷ đồng.
Điều này cho thấy nâng hạng không đồng nghĩa dòng vốn ngoại sẽ tự động chảy vào thị trường. FTSE có thể tạo ra một lực cầu mới thông qua các quỹ chỉ số và nhà đầu tư chủ động, nhưng để dòng tiền ở lại dài hạn, Việt Nam vẫn phải giải quyết những vấn đề về thanh khoản, free-float, room ngoại, chất lượng doanh nghiệp và khả năng quản trị rủi ro.
Nói cách khác, nâng hạng mở cánh cửa, nhưng chất lượng thị trường mới quyết định dòng vốn ở lại bao lâu. MSCI đã công bố kết quả Global Market Accessibility Review 2026 ngày 18/6 và Annual Market Classification Review ngày 23/6. Trong đợt đánh giá năm nay, Việt Nam chưa được chuyển nhóm theo MSCI; tổ chức này tiếp tục theo dõi các cải cách về khả năng tiếp cận thị trường.
Điều đáng chú ý là MSCI đã ghi nhận những tiến triển mới của Việt Nam, gồm mô hình global broker, kế hoạch triển khai CCP từ đầu năm 2027 và lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, những cải cách này vẫn cần thời gian để chứng minh hiệu quả trong thực tế. Khoảng cách từ FTSE tới MSCI hiện không nằm ở một “nút bấm” duy nhất.
Theo đó, Việt Nam cần tiếp tục giải quyết đồng thời ít nhất sáu nhóm vấn đề: room ngoại và quyền bình đẳng của nhà đầu tư; ngoại hối và khả năng luân chuyển vốn; CCP và thanh toán - bù trừ; minh bạch thông tin bằng tiếng Anh; các sản phẩm quản trị rủi ro; và tính ổn định, dễ dự báo của thể chế.
Chính phủ cũng đã xác định mục tiêu dài hạn không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn FTSE mà hướng tới MSCI Emerging Market và FTSE Advanced Emerging Market vào năm 2030. Đề án nâng hạng được phê duyệt năm 2025 đặt mục tiêu đồng thời nâng chất lượng quản trị, hiện đại hóa hạ tầng và cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.
FTSE mở cánh cửa thị trường mới nổi, nhưng MSCI đòi hỏi một bước tiến sâu hơn. Từ room ngoại, ngoại hối, CCP đến minh bạch và sản phẩm đầu tư, Việt Nam phải chứng minh cải cách không chỉ đúng hướng mà đã thực sự vận hành hiệu quả.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
