Khung sở hữu mới, tiến trình thoái vốn được kỳ vọng rõ hơn
Ngày 5/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 40/2026/QĐ-TTg về tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhằm thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp có vốn Nhà nước. Quyết định có hiệu lực từ ngày 5/8, thiết lập khung tỷ lệ sở hữu Nhà nước cho giai đoạn 2026-2030, tiếp nối hệ thống pháp lý mới gồm Luật 68/2025/QH15 và các Nghị định 365/2025, 366/2025, 57/2026.
Quyết định 40 phân chia tỷ lệ sở hữu Nhà nước thành ba nhóm chính. Nhóm I là các doanh nghiệp Nhà nước tiếp tục nắm giữ 100% vốn, tập trung vào các lĩnh vực như quốc phòng - an ninh, độc quyền tự nhiên, một số định chế tài chính đặc thù, công nghệ cao, năng lượng, khai thác và chế biến khoáng sản chiến lược.
Nhóm II là các doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ từ 65% vốn trở lên, bao gồm một số lĩnh vực như cảng hàng không, cảng biển đặc biệt, khoáng sản quy mô lớn, tài chính - ngân hàng, cơ khí chế tạo, phân bón, nước sạch và một số dịch vụ thiết yếu.
Nhóm III là các doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ từ 50% đến dưới 65%, trong đó có đầu mối nhập khẩu xăng dầu có thị phần từ 30% trở lên, viễn thông hạ tầng mạng đặc biệt và thăm dò khoáng sản, ngoại trừ dầu khí.
Đáng chú ý, với những doanh nghiệp nằm ngoài ba nhóm trên, nguyên tắc mặc định là Nhà nước không tiếp tục nắm giữ vốn. Theo KBSV, đây là căn cứ pháp lý quan trọng để xây dựng lộ trình thoái vốn trên diện rộng, đồng thời có thể góp phần giải quyết tình trạng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp tại một số doanh nghiệp có nguồn gốc từ doanh nghiệp Nhà nước.
Quyết định 40 cũng thay đổi cách thức phê duyệt kế hoạch cơ cấu vốn. Theo đó, Bộ hoặc UBND tỉnh với vai trò cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ trực tiếp phê duyệt kế hoạch cơ cấu giai đoạn 2026-2030 đối với phần lớn doanh nghiệp. Thủ tướng sẽ phê duyệt đối với các doanh nghiệp thuộc diện đặc thù hoặc những trường hợp không theo tiêu chí chung.
Agriseco đánh giá cùng với Công điện 52/CĐ-TTg ngày 7/8/2026 yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp hoàn thành, phê duyệt kế hoạch cơ cấu lại vốn trước ngày 31/8, Quyết định 40 tạo cơ sở để các cơ quan đại diện chủ sở hữu xây dựng và triển khai kế hoạch cơ cấu lại danh mục vốn Nhà nước trong 5 năm tới.
Hàng loạt doanh nghiệp được chú ý
Theo Agriseco, SCIC đã xây dựng kế hoạch cơ cấu lại vốn giai đoạn 2026-2030, theo hướng bán toàn bộ cổ phần tại 66 doanh nghiệp và tiếp tục duy trì sở hữu tại 21 doanh nghiệp. Danh mục này có thể được điều chỉnh tùy theo tình hình kinh doanh và diễn biến thị trường.
Tại Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (NTP), SCIC đang nắm 37,1% vốn và dự kiến thoái toàn bộ. KBSV cho biết NTP đã nhiều lần nằm trong danh sách dự kiến thoái vốn nhưng chưa thực hiện thành công. Tại PVI, PVN đang nắm 35% vốn và dự kiến thoái toàn bộ. Kế hoạch trước đó dự kiến hoàn tất vào cuối năm 2025 nhưng chậm lại do vướng mắc về khung pháp lý và nghị định chuyển tiếp.
MSB cũng nằm trong danh sách được chú ý khi VNPT đang sở hữu khoảng 6,05% vốn và dự kiến thoái toàn bộ. Theo KBSV, kế hoạch đấu giá trước đó đã không thành công và được chuyển sang giai đoạn 2026-2030. Tại QTP, Nhà nước hiện nắm 53,42% vốn, trong đó GENCO1 sở hữu 42% và SCIC nắm 11,42%. Agriseco đánh giá khả năng thoái vốn trong giai đoạn tới có thể trở thành yếu tố thúc đẩy quá trình tái cơ cấu sở hữu tại doanh nghiệp.
Với VGT, SCIC đang nắm giữ 53,49% vốn. Agriseco cho rằng triển vọng thoái vốn có thể tạo chất xúc tác thông qua khả năng thay đổi cơ cấu cổ đông và cải thiện hiệu quả kinh doanh.
Trong khi đó, KBSV đưa ra danh sách các doanh nghiệp đáng chú ý trong lộ trình thoái vốn giai đoạn 2026-2027. Một số trường hợp đã có định hướng tương đối cụ thể nhưng chưa thực hiện được do những vướng mắc về pháp lý, định giá hoặc điều kiện thị trường. Bên cạnh những doanh nghiệp trên, nhiều trường hợp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao như BCM, VGC, VGI, DMC, BSR, GAS, SNZ và GVR cũng được theo dõi. Tuy nhiên, ở một số doanh nghiệp, tỷ lệ thoái vốn hoặc lộ trình cụ thể vẫn chưa được công bố.
Tác động lên thị trường sẽ phân hóa
Theo KBSV, tác động của Quyết định 40 đối với toàn thị trường có thể không lớn mà chủ yếu tập trung vào từng doanh nghiệp liên quan. Nguyên nhân là phần lớn doanh nghiệp đã công bố tỷ lệ thoái vốn cao hoặc toàn bộ thuộc nhóm vốn hóa vừa và nhỏ, nên mức độ ảnh hưởng tới thị trường chung tương đối hạn chế.
Đối với các doanh nghiệp lớn như GVR, GAS hay BSR, KBSV cho rằng cần chờ thêm thông tin về lộ trình, phương án và tỷ lệ thoái vốn để đánh giá cụ thể.
Các doanh nghiệp thuộc diện giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước có thể thực hiện thông qua đấu giá công khai, bao gồm bán theo lô; chào bán cạnh tranh hoặc thỏa thuận trực tiếp trong trường hợp đấu giá không thành công; phát hành thêm cổ phần để pha loãng hoặc bán cổ phiếu quỹ. Nghị định 57/2026 cũng cho phép điều chỉnh giảm giá khởi điểm tối đa 10% mỗi lần, không quá ba lần, nhằm tăng khả năng thực hiện giao dịch.
Điểm đáng chú ý là tiến trình thoái vốn lần này được đặt trong một khung pháp lý rõ hơn, với kế hoạch thực hiện trong giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, từ việc xác định tỷ lệ sở hữu đến giao dịch thực tế vẫn cần trải qua các bước phê duyệt, định giá và lựa chọn phương thức chuyển nhượng.
Do đó, cơ hội trên thị trường chứng khoán sẽ không phân bổ đồng đều giữa các doanh nghiệp. Những trường hợp đã có kế hoạch thoái vốn tương đối rõ, tỷ lệ vốn Nhà nước cao và đang chờ thực hiện có thể được thị trường quan tâm hơn. Trong khi đó, với các doanh nghiệp chưa xác định cụ thể tỷ lệ hoặc phương án thoái vốn, tác động trước mắt vẫn cần thêm thông tin để đánh giá.
Nhìn chung, Quyết định 40/2026/QĐ-TTg tạo thêm cơ sở cho quá trình cơ cấu lại vốn Nhà nước trong giai đoạn 2026-2030. Cùng với kế hoạch thoái vốn của SCIC, văn bản này đưa nhiều doanh nghiệp vào diện cần theo dõi trong thời gian tới. Tuy nhiên, tác động lên thị trường chung được đánh giá không lớn mà chỉ tập trung vào một số doanh nghiệp có câu chuyện thoái vốn và triển vọng kinh doanh được đánh giá tích cực. Vì vậy, diễn biến thực tế sẽ phụ thuộc đáng kể vào tiến độ phê duyệt, phương án chuyển nhượng và khả năng triển khai tại từng doanh nghiệp.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
