Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), đầu tháng 11 gạo Việt Nam đang có mức giá cao nhất so với các quốc gia xuất khẩu lớn trên thế giới. Cụ thể, gạo 5% tấm của Việt Nam có giá 653 USD/tấn, trong khi Thái Lan 560 USD, Pakistan 563 USD. Gạo tấm 25% của Việt Nam giao dịch ở mức 638 USD/tấn, trong khi Thái Lan 520 USD, Pakistan 488 USD...
Theo ước tính của Bộ Công Thương, 10 tháng đầu năm 2023, Việt Nam xuất khẩu khoảng 7,1 triệu tấn gạo, trị giá đạt gần 4 tỷ USD, tăng 17% về lượng và tăng 35% về giá trị so với cùng kỳ năm 2022. Đây là mức tăng trưởng kỷ lục ngành gạo đạt được. Rõ ràng thị trường xuất khẩu đang rộng mở, tuy nhiên việc giá tăng "nóng" thời gian qua đang đặt ra nhiều vấn đề cho ngành gạo Việt Nam.
Chưa bao giờ bà con tại ĐBSCL lại chứng kiến giá lúa tăng từng ngày và hiện đã vượt mốc 9.000 đồng/kg. Thậm chí ở một số nơi, giá được chốt đến 9.400 đồng/kg. Với nông dân, ai cũng mong sẽ bán được lúa với giá cao, nhưng đi kèm cũng có cả nỗi lo.
Giá lúa tăng cao cũng khiến lượng thương lái đổ dồn về các khu vực đang có lúa chuẩn bị thu hoạch. Tại một khu ô bao xã Phú Đức đã có khoảng 70 - 80% nông dân chốt giá. Số còn lại đang chờ để xem giá lúc có tiếp tục tăng hay không rồi mới quyết định. Bởi theo tính toán thì dù giá lúa tăng cao kỷ lục nhưng lợi nhuận thật sự của nông dân cũng không tăng nhiều.
Về phía doanh nghiệp, đầu vào tăng kỷ lục khiến các doanh nghiệp gạo gặp không ít khó khăn khi xuất khẩu.
Ông Đỗ Hà Nam, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết tình hình giá gạo Việt Nam tăng nóng đã dẫn đến một số trường hợp doanh nghiệp lỗ nhiều nên đã hủy hợp đồng, nhất là đối với những doanh nghiệp năng lực kinh tế yếu. Đối với những trường hợp là doanh nghiệp lớn đang giao hàng gần xong, để giữ chữ tín với đối tác, họ bắt buộc mua giá cao để gom cho đủ hàng hoàn thành hợp đồng. Đây là nguyên nhân chính đẩy giá gạo tăng cao.
"Giá gạo tăng "nóng" còn do các nhà cung ứng tác động, mỗi khi giá gạo nhích lên một chút thì họ góp phần đẩy giá lên thêm và kết quả là giá gạo Việt Nam đang cao ở mức kỷ lục. Cần nói thêm, doanh nghiệp Việt Nam đã quen ký các hợp đồng giao xa nên bây giờ đa phần lo mua gạo để giao cho đối tác", ông Đỗ Hà Nam cho biết thêm.
Cũng theo ông Đỗ Hà Nam, giá gạo Việt Nam tăng quá cao chưa hẳn là lợi thế - vì khi giá cao khách hàng sẽ tìm đến thị trường khác có giá tốt hơn và chất lượng gạo tương đương với gạo Việt Nam, đặc biệt là Thái Lan dẫn đến nguy cơ bị mất thị trường gạo thơm.
Ông Nguyễn Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Lương thực Phương Đông, nhận định: "Khi giá gạo Việt Nam quá cao, khách hàng chuyển sang mua gạo Thái Lan. Nếu người tiêu dùng đã quen ăn một loại gạo nào đó thì khó quay lại mua gạo của chúng ta. Nhiều doanh nghiệp hiện không dám trữ hàng vì lo ngại khi gạo Ấn Độ xuất khẩu trở lại thì giá sẽ lao dốc nhanh. Trong giai đoạn này, các doanh nghiệp khó kinh doanh, thương lái cũng vậy, không dám trữ hàng trong kho nếu không có hợp đồng".
Theo ông Phạm Quang Diệu, Kinh tế trưởng Công ty CP Phân tích và Dự báo thị trường Việt Nam (Agro Monitor), xuất khẩu gạo của nước ta năm nay có khả năng đạt 8 triệu tấn. Như vậy, sang năm 2024, gạo tồn kho sẽ rất ít nên các doanh nghiệp phải hết sức thận trọng; nếu không thì sẽ gặp rủi ro như năm nay - ký hợp đồng nhiều nhưng không lường được nguồn cung hạn hẹp, lúc giá bật lên lại gặp khó khăn.
Ông Diệu cho rằng cần lưu ý khi gạo Ấn Độ quay lại thị trường, mặt bằng giá sẽ hạ xuống. Để xuất khẩu trong năm 2024 tốt hơn, doanh nghiệp phải hết sức thận trọng khi quyết định ký hợp đồng giao xa, vì nguồn cung hạn hẹp. Bên cạnh đó, nếu các ngân hàng thúc đẩy tín dụng cho ngành gạo thì sẽ hỗ trợ doanh nghiệp tốt hơn trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu.
Bộ Công Thương đang nghiên cứu sửa đổi Nghị định 107/2018 về kinh doanh xuất khẩu gạo. Trong đó, một số vấn đề được tập trung xem xét: Siết chặt chế tài đối với DN xuất khẩu gạo; DN phải có hợp đồng liên kết và xây dựng vùng nguyên liệu; hướng đến xây dựng khung để tạo điều kiện cho DN ổn định thị trường đối tác mà không phụ thuộc 1-2 đầu mối thương mại…
Nguồn: thuongtruong.com.vn
