Những con số "biết nói" trên bảng niêm yết
Sự chênh lệch ngày càng lớn giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn, cùng áp lực từ nghĩa vụ trả nợ nước ngoài và những thay đổi trong chính sách thuế, đang khiến mặt bằng lãi suất khó có cơ hội giảm sâu. Kỳ vọng về một dòng vốn giá rẻ trong ngắn hạn vì thế tiếp tục đối mặt nhiều thách thức.
Thực tế trên thị trường cho thấy cuộc cạnh tranh lãi suất huy động vẫn diễn ra âm thầm nhưng không kém phần quyết liệt. Mức lãi suất 8-9%/năm xuất hiện ngày càng nhiều ở các chương trình tiền gửi đặc biệt, thậm chí một số ngân hàng đã đưa ra mức lãi suất lên tới hai chữ số nhằm thu hút dòng tiền lớn.
Hiện PVcomBank đang dẫn đầu với mức lãi suất 10%/năm cho kỳ hạn 12-13 tháng, áp dụng đối với khoản tiền gửi từ 2.000 tỷ đồng. MSB cũng niêm yết lãi suất 9%/năm cho khách hàng gửi từ 500 tỷ đồng. Trong khi đó, các ngân hàng số như Cake by VPBank hay Vikki Bank liên tục triển khai các chương trình ưu đãi giúp lãi suất thực nhận dao động từ 7,9-8,9%/năm.
Theo phân tích của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), mặt bằng lãi suất hiện nay đã đủ hấp dẫn để tạo ra sự dịch chuyển dòng tiền trên thị trường. Thay vì nắm giữ USD, nhiều người dân và nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang VND để gửi tiết kiệm, qua đó bổ sung nguồn vốn ổn định hơn cho hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, sự cải thiện này vẫn chưa đủ để giải quyết bài toán thanh khoản đang đặt ra.
Điểm nghẽn lớn nhất của hệ thống ngân hàng hiện nay không nằm ở nguồn vốn ngắn hạn mà ở tình trạng thiếu hụt nguồn vốn trung và dài hạn. Đây là yếu tố khiến các tổ chức tín dụng phải duy trì lãi suất huy động ở mức cao trong thời gian dài.
VDSC cho biết, tình trạng mất cân đối này bắt đầu bộc lộ rõ từ giữa năm 2025. Một mặt, việc triển khai các chính sách thuế mới khiến lượng tiền gửi của nhóm hộ kinh doanh cá thể sụt giảm đáng kể khi dòng tiền được rút ra để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và thực hiện nghĩa vụ thuế. Mặt khác, áp lực thanh toán các khoản vay quốc tế đến hạn của một số ngân hàng đã làm suy giảm đáng kể nguồn vốn dự phòng, khiến thanh khoản toàn hệ thống trở nên căng thẳng hơn.
Trong bối cảnh đó, việc tăng hoặc duy trì lãi suất huy động ở mức cao trở thành lựa chọn gần như bắt buộc để giữ chân người gửi tiền và bổ sung nguồn vốn. Điều này cũng lý giải vì sao, dù Ngân hàng Nhà nước đã nhiều lần bơm thanh khoản quy mô lớn thông qua kênh thị trường mở (OMO), tác động chủ yếu vẫn chỉ mang tính hỗ trợ ngắn hạn.
Về bản chất, áp lực lãi suất vẫn xuất phát từ khoảng cách ngày càng nới rộng giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng huy động vốn – một vấn đề chưa được xử lý triệt để. Vì vậy, mức lãi suất trên thị trường mở chưa phản ánh đầy đủ sức nóng của nhu cầu vốn trên thị trường thực tế, đồng thời cho thấy mặt bằng lãi suất huy động khó có thể hạ nhiệt trong ngắn hạn.
Doanh nghiệp loay hoay trong "vòng xoáy" chi phí vốn
Nếu các ngân hàng đang chịu áp lực cân đối nguồn vốn thì cộng đồng doanh nghiệp lại trực tiếp đối mặt với bài toán chi phí tài chính ngày càng đắt đỏ. Lãi suất cho vay tăng, khả năng tiếp cận tín dụng thu hẹp và dòng vốn phân bổ chưa đồng đều đang tạo thêm gánh nặng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh trong bối cảnh nhu cầu mở rộng đầu tư dần phục hồi.
Ông Trương Chí Thiện, Tổng Giám đốc Công ty CP Thực phẩm Vĩnh Thành Đạt, cho biết mặt bằng lãi suất cho vay trong năm 2026 đã tăng rõ rệt so với cùng kỳ năm trước. Không chỉ phải chấp nhận chi phí vốn cao hơn, nhiều doanh nghiệp còn gặp khó khăn khi tiếp cận khoản vay mới do một số ngân hàng thông báo đã sử dụng gần hết hạn mức tín dụng được phân bổ.
Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), áp lực này đặc biệt lớn đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế gia tăng, dòng tín dụng đang có xu hướng tập trung nhiều hơn vào các dự án đầu tư công quy mô lớn cũng như những tập đoàn có năng lực tài chính mạnh, khiến dư địa dành cho khu vực SME ngày càng thu hẹp.
Ông Hòa cũng cho rằng đặc thù của nhiều dự án đầu tư công là doanh nghiệp phải ứng vốn triển khai trước, sau đó mới được thanh toán theo tiến độ. Điều này khiến nhu cầu vay vốn lưu động liên tục gia tăng, tạo áp lực lên hệ thống tín dụng và làm cho nguồn vốn dành cho khu vực sản xuất, kinh doanh luôn trong trạng thái cạnh tranh gay gắt.
Ở góc nhìn khác, chuyên gia kinh tế TS. Lê Xuân Nghĩa nhận định sự dịch chuyển của dòng tiền trên thị trường đang diễn ra theo chiều hướng phức tạp hơn. Việc tăng cường quản lý thuế đối với hộ kinh doanh và cá nhân khiến một phần tiền gửi không còn nằm trong hệ thống ngân hàng mà chuyển sang các kênh đầu tư có khả năng sinh lời cao hơn như chứng khoán và bất động sản.
Theo ông Nghĩa, việc thị trường chứng khoán vẫn duy trì đà tăng bất chấp xu hướng bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài cho thấy dòng tiền trong nước đang đóng vai trò chủ đạo. Điều này phản ánh tâm lý của nhiều nhà đầu tư sẵn sàng tìm kiếm lợi nhuận ở các tài sản rủi ro thay vì lựa chọn gửi tiết kiệm, qua đó tạo thêm áp lực cho hoạt động huy động vốn của các ngân hàng.
Mặc dù nhiều tổ chức phân tích cho rằng mặt bằng lãi suất có thể đã tiến gần vùng đỉnh, song triển vọng giảm mạnh trong thời gian tới vẫn chưa thực sự rõ ràng. TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn (Đại học Fulbright Việt Nam) đánh giá việc kéo lãi suất xuống thấp sẽ là bài toán không dễ giải khi nhu cầu tín dụng phục hồi mạnh trong lúc mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an toàn hệ thống vẫn được đặt lên hàng đầu.
Để hỗ trợ khu vực sản xuất, nhiều chuyên gia cho rằng các ngân hàng cần chủ động chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp thông qua việc tiết giảm chi phí và điều chỉnh biên lợi nhuận ở mức hợp lý. Nếu chi phí vốn tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian dài, quá trình phục hồi của doanh nghiệp cũng như nền kinh tế sẽ chịu nhiều tác động tiêu cực.
Cùng với đó, việc kiểm soát dòng tín dụng vào các lĩnh vực mang tính đầu cơ, đặc biệt là bất động sản, được xem là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế tình trạng các lĩnh vực này chấp nhận lãi suất cao để hút vốn, từ đó đẩy mặt bằng lãi suất chung lên cao và làm giảm khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp sản xuất.
Nhìn về nửa cuối năm 2026, giới chuyên gia kỳ vọng lãi suất có thể từng bước hạ nhiệt nếu các điều kiện vĩ mô diễn biến thuận lợi hơn. Tuy nhiên, triển vọng này vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khó dự báo.
Trong đó, những biến động địa chính trị tại Trung Đông, nguy cơ lạm phát kéo dài tại Mỹ và chính sách điều hành của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tiếp tục tác động đến tỷ giá và mặt bằng lãi suất trong nước. Bên cạnh đó, khả năng phục hồi của dòng tiền huy động từ khu vực dân cư và doanh nghiệp cũng sẽ quyết định đáng kể dư địa giảm lãi suất của hệ thống ngân hàng.
Trước những áp lực này, Ngân hàng Nhà nước đang tiếp tục điều hành theo hướng linh hoạt, vừa yêu cầu các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí để hạ lãi suất cho vay, vừa nghiên cứu điều chỉnh các tỷ lệ an toàn như tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) hay tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn theo lộ trình tiệm cận chuẩn Basel III, qua đó tạo dư địa ổn định thanh khoản và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
