Thị trường vàng Việt Nam đang đứng trước một phép thử quan trọng: thu hẹp khoảng cách giá giữa trong nước và thế giới một cách bền vững, thay vì chỉ dựa vào những biện pháp can thiệp ngắn hạn. Diễn biến giá vàng thời gian qua cho thấy, điều hành thị trường không đơn thuần là kiểm soát giá bán, mà còn liên quan đến nguồn cung, cấu trúc cạnh tranh, tỷ giá, tâm lý tích trữ và hiệu quả truyền dẫn của chính sách tiền tệ.
Theo thông tin được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố tại họp báo thường kỳ quý III/2026 ngày 7/10, giá vàng thế giới từng vượt 5.300 USD/ounce vào tháng 1, giảm xuống dưới 4.000 USD/ounce vào cuối tháng 6 rồi phục hồi, dao động quanh 4.152 USD/ounce tại thời điểm báo cáo. Trong nước, chênh lệch giữa giá vàng miếng SJC và giá thế giới quy đổi vẫn ở mức hơn 12,5 triệu đồng/lượng, dù đã giảm so với mức trên 20 triệu đồng/lượng trước đó.
Khoảng cách này là chỉ báo đáng chú ý về mức độ liên thông của thị trường vàng Việt Nam với thị trường quốc tế, đồng thời đặt ra yêu cầu đánh giá lại hiệu quả của các công cụ quản lý hiện hành.
Chênh lệch giá và những giới hạn điều tiết
Về nguyên tắc giá vàng trong nước chịu tác động từ giá vàng quốc tế, tỷ giá USD/VND, chi phí nhập khẩu, nguồn cung thực tế và nhu cầu đầu tư. Tuy nhiên, khi mức chênh lệch kéo dài ở mức cao, giá trong nước không còn phản ánh đầy đủ biến động của thị trường thế giới. Khi đó, các yếu tố đặc thù như khả năng tiếp cận nguồn vàng nguyên liệu, điều kiện sản xuất vàng miếng và mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp có thể tạo ra phần chênh lệch đáng kể.
Trước đó, Nghị định 24/2012/NĐ-CP từng đặt hoạt động sản xuất vàng miếng dưới cơ chế quản lý chặt chẽ của Nhà nước. Sau hơn một thập kỷ, sự thay đổi của quy mô thị trường, nhu cầu nắm giữ vàng và diễn biến giá quốc tế khiến mô hình này bộc lộ những vấn đề cần xử lý, đặc biệt là khả năng đáp ứng nguồn cung trong các giai đoạn nhu cầu tăng đột biến.
Theo đó, Nghị định 232/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 10/10/2025, sửa đổi cơ chế quản lý hoạt động kinh doanh vàng, trong đó thay đổi cách thức quản lý sản xuất vàng miếng và hoạt động xuất nhập khẩu vàng theo hướng cấp phép. Đây là bước chuyển đáng chú ý nhằm mở rộng khả năng tham gia thị trường trong khuôn khổ quản lý của cơ quan chức năng.
Tuy nhiên, thay đổi quy định không đồng nghĩa nguồn cung sẽ lập tức tăng lên hoặc chênh lệch giá tự động biến mất. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào tiến độ cấp phép, khả năng tiếp cận nguyên liệu, năng lực sản xuất, cơ chế phân phối và mức độ cạnh tranh giữa các đơn vị được tham gia thị trường.
Thực tế NHNN đã tập trung xem xét, xử lý 11 hồ sơ liên quan đến cấp phép sản xuất vàng miếng và nhập khẩu nguyên liệu. Cùng với đó, Thông tư 82/2025/TT-NHNN quy định trạng thái vàng của tổ chức tín dụng được phép sản xuất vàng miếng không vượt quá 5% vốn tự có vào cuối ngày làm việc và không được duy trì trạng thái vàng âm.
Các động thái này cho thấy nhà điều hành đang tìm cách kết hợp mở rộng nguồn cung với kiểm soát rủi ro. Dẫu vậy, điều cần theo dõi không chỉ là số lượng hồ sơ được xử lý, mà còn là lượng vàng thực tế được bổ sung, khả năng phân phối đến người mua và mức độ cải thiện thanh khoản trên thị trường.
Một cơ chế điều tiết hiệu quả cần tạo ra phản ứng cung ứng đủ nhanh khi nhu cầu tăng, đồng thời ngăn chặn đầu cơ, thao túng và những biến động bất thường. Nếu nguồn cung vẫn phản ứng chậm hơn cầu, giá trong nước có thể tiếp tục duy trì phần chênh lệch đáng kể ngay cả khi giá thế giới điều chỉnh giảm.
Từ ổn định giá đến minh bạch hóa thị trường
Diễn biến năm 2026 cũng cho thấy không thể đánh giá thị trường vàng chỉ bằng một chiều tăng hoặc giảm của giá. Theo số liệu Cục Thống kê, chỉ số giá vàng tháng 9/2026 tăng 2,38% so với tháng trước và tăng 12,42% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân chín tháng, chỉ số này tăng 42,67% so với cùng kỳ năm 2025.
Những con số này phản ánh sức nóng của vàng trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, kỳ vọng lãi suất quốc tế và nhu cầu bảo toàn tài sản. Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà nhận định giá vàng vẫn biến động phức tạp do căng thẳng địa chính trị, xung đột quân sự và cạnh tranh chiến lược toàn cầu. NHNN tiếp tục theo dõi sát diễn biến trong nước, quốc tế và phối hợp với các cơ quan liên quan để triển khai biện pháp ổn định thị trường theo thẩm quyền.
Ở góc độ thị trường, các chuyên gia tài chính cho rằng diễn biến giá vàng quốc tế vẫn là yếu tố tác động lớn đến giá vàng trong nước; đồng thời cũng nhấn mạnh sự thay đổi của cung cầu là một nguyên nhân khiến chênh lệch giá thu hẹp trong những tháng gần đây.
Ở bình diện quốc tế, Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) ghi nhận nhu cầu đầu tư vàng ngoài giao dịch OTC trong quý II/2026 giảm còn 262,2 tấn, thấp hơn 46% so với cùng kỳ năm trước. Nhu cầu vàng miếng và vàng xu đạt 307,1 tấn, giảm 3%. Báo cáo cũng nhận định nhu cầu vàng tại Việt Nam suy yếu khi giá trong nước giảm, trong khi hạn chế về hạn ngạch nhập khẩu tiếp tục ảnh hưởng đến điều kiện thị trường.
Những dữ liệu này gợi mở một vấn đề quan trọng: chính sách quản lý không thể chỉ tập trung vào giá bán cuối cùng, mà cần cải thiện khả năng tiếp cận nguồn cung và chất lượng thông tin thị trường. Việc công bố dữ liệu minh bạch hơn về sản lượng, nguồn cung, giao dịch và chênh lệch giá sẽ giúp cơ quan quản lý nhận diện sớm điểm nghẽn, đồng thời giúp người dân đánh giá rủi ro thay vì chạy theo tâm lý đám đông.
Với hệ thống ngân hàng, quản lý thị trường vàng còn gắn với mục tiêu hạn chế tình trạng vàng hóa nền kinh tế, duy trì ổn định tỷ giá và bảo đảm nguồn lực được phân bổ hiệu quả. Vàng có thể là kênh tích lũy tài sản của người dân, nhưng nếu dòng tiền tập trung quá lớn vào hoạt động đầu cơ, chi phí cơ hội đối với tiết kiệm, đầu tư sản xuất và kinh doanh sẽ gia tăng.
Vì vậy, ổn định thị trường vàng không nên được hiểu đơn thuần là kéo giá trong nước xuống sát giá quốc tế bằng mọi biện pháp. Mục tiêu dài hạn cần là một thị trường có nguồn cung linh hoạt, cạnh tranh lành mạnh, giao dịch minh bạch và cơ chế giám sát đủ mạnh để hạn chế đầu cơ, thao túng.
Trong giai đoạn tới, việc đánh giá hiệu quả Nghị định 232/2025/NĐ-CP cần dựa trên các chỉ số cụ thể: mức chênh lệch giá trong nước – thế giới, khả năng đáp ứng nhu cầu, mức độ cạnh tranh, tính minh bạch trong phân phối và sự ổn định của thị trường ngoại hối. Đây cũng là cơ sở để nhà điều hành cân nhắc các bước cải cách tiếp theo, hướng tới một thị trường vàng vận hành theo tín hiệu cung cầu thực chất hơn, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào những biện pháp can thiệp mang tính tình thế.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
