Bẻ lái dòng tín dụng trong thế lệch pha tăng trưởng
Bài toán đặt ra không còn nằm ở những con số khô cứng, mà ở khả năng dẫn hướng dòng tiền đi đúng quỹ đạo, từng bước giảm sự lệ thuộc vào tín dụng ngân hàng và xây dựng một thị trường vốn phát triển lành mạnh, bền vững.
Ngân hàng Nhà nước công bố chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 ở mức 15%. Với tỷ lệ này, tổng dư nợ dự kiến bơm thêm vào nền kinh tế khoảng 2,8 triệu tỷ đồng, tương đương năm 2025 nhưng thấp hơn khoảng 183.000 tỷ đồng so với mức thực giải ngân của năm trước.
Theo đánh giá của giới chuyên gia, mức tăng này được xem là phù hợp trong bối cảnh năm 2025 cho thấy để tạo ra 1% tăng trưởng kinh tế, nền kinh tế phải “tiêu tốn” tới 2,37% tăng trưởng tín dụng. Điểm đáng chú ý trong điều hành năm nay nằm ở sự siết chặt kỷ luật giải ngân.
Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng thương mại không được sử dụng quá 25% hạn mức tín dụng cả năm trong mỗi quý, nhằm ngăn chặn tình trạng dồn vốn ồ ạt vào những tháng cuối năm. Mục tiêu là bảo đảm dòng tiền được đưa ra thị trường đều đặn, có kiểm soát và phản ánh đúng nhu cầu thực.
Cách tiếp cận này cho thấy nhà điều hành đang dịch chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng tín dụng. Tăng trưởng không còn được đo bằng lượng tiền bơm ra, mà bằng khả năng kiểm soát rủi ro vĩ mô, đặc biệt là lạm phát và áp lực tỷ giá.
Tuy vậy, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn là một khoảng cách lớn. Tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam hiện đã lên tới khoảng 146%, phản ánh mức độ phụ thuộc rất cao của nền kinh tế vào vốn vay ngân hàng.
Đáng lo hơn, dòng tín dụng đang tập trung mạnh vào bất động sản. Tính đến cuối tháng 11/2025, tín dụng lĩnh vực này tăng xấp xỉ 34%, với dư nợ khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, chiếm gần một phần tư tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng kiểm soát chặt chẽ, không để tốc độ cho vay bất động sản vượt quá mức tăng trưởng tín dụng chung.
Thế nhưng, việc điều tiết dòng tiền trên thực tế không hề đơn giản. Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước chỉ nắm khoảng 43% thị phần, trong khi phần lớn còn lại thuộc về khối ngân hàng tư nhân. Tại đây, không ít tổ chức có mối liên hệ chặt chẽ với các hệ sinh thái bất động sản phía sau, khiến việc kiểm soát dòng vốn càng trở nên phức tạp.
Ông Trần Ngọc Báu, Tổng giám đốc WiGroup, cho rằng mô hình tăng trưởng hiện nay chưa thể thay đổi trong ngắn hạn. Năm 2026, nền kinh tế vẫn phải dựa nhiều vào tín dụng, trong khi dòng tiền tiếp tục có xu hướng chảy mạnh vào bất động sản và đầu tư công.
Cùng quan điểm, chuyên gia kinh tế Phạm Xuân Hòe cảnh báo rằng nếu loại trừ phần sản xuất phục vụ cho bất động sản, lượng vốn thực sự đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh vẫn ở mức thấp. Nhiều lĩnh vực được xác định là động lực dài hạn như công nghệ, chuyển đổi xanh hay kinh tế số vẫn trong tình trạng thiếu vốn nghiêm trọng.
Rủi ro thanh khoản và bài toán lệch pha dòng vốn
Áp lực theo đuổi mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số đang dồn lên hệ thống ngân hàng, kéo theo nguy cơ hình thành rủi ro thanh khoản mang tính hệ thống.
Hiện nay, tỷ trọng cho vay trung và dài hạn đã lên tới khoảng 47%, trong khi nguồn vốn huy động ở các kỳ hạn tương ứng chỉ chiếm gần 20%. Khoảng chênh lệch giữa huy động và cho vay ước tính lên tới 5 triệu tỷ đồng, khiến rủi ro mất cân đối kỳ hạn luôn hiện hữu. Khi dòng tiền ngắn hạn phải gánh các khoản cho vay dài hơi, hệ thống ngân hàng buộc phải vận hành trong trạng thái căng thẳng thường trực.
Theo ông Phạm Hồng Hải, Tổng giám đốc OCB, việc nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng tất yếu kéo theo nợ xấu và áp lực lãi suất. Bản chất hoạt động của ngân hàng là huy động vốn ngắn hạn, vì vậy nếu tiếp tục đảm nhiệm vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn cho toàn bộ nền kinh tế, mức độ an toàn của hệ thống sẽ bị bào mòn theo thời gian.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinRatings, cho rằng dư địa của hai trụ cột truyền thống là đầu tư công và tín dụng ngân hàng đang dần thu hẹp. Việc duy trì tăng trưởng dựa trên mở rộng tín dụng trong thời gian dài tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Thực tế đã cho thấy những hệ lụy rõ ràng, khi không ít doanh nghiệp năng lượng tái tạo rơi vào cảnh vỡ nợ do thiếu nguồn vốn dài hạn, trong khi các khoản vay ngân hàng không đủ sức theo đuổi các dự án có vòng đời hàng chục năm.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu giảm tải cho hệ thống ngân hàng trở nên cấp thiết. Giới chuyên gia và cơ quan quản lý đều thống nhất rằng thị trường vốn phải được nâng tầm, trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ lực của nền kinh tế, thay vì chỉ đóng vai trò bổ trợ như hiện nay.
Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, dự báo trong năm nay lượng phát hành mới có thể đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng, tăng gấp đôi so với năm 2025. Đây được kỳ vọng sẽ bù đắp phần thiếu hụt của tín dụng dài hạn, đồng thời san sẻ áp lực cho hệ thống ngân hàng.
Tuy nhiên, cấu trúc thị trường vốn vẫn tồn tại những khoảng trống lớn. Ông Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, chỉ ra rằng dòng vốn thông qua các quỹ đầu tư tại Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 2% quy mô thị trường, một tỷ lệ quá nhỏ so với chuẩn mực quốc tế.
Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển các quỹ tín thác đầu tư bất động sản, qua đó tạo điều kiện để người dân với số vốn nhỏ có thể tham gia đầu tư một cách minh bạch và an toàn, thay vì dồn tiền vào đất nền với mức độ rủi ro cao.
Song song với đó, thị trường chứng khoán cũng cần được tái cấu trúc theo hướng giảm sự chi phối của nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ, từng bước nâng vai trò của các định chế tài chính và quỹ đầu tư chuyên nghiệp nhằm tăng tính ổn định và khả năng chống sốc của thị trường.
Thông điệp điều hành đã được phát đi một cách rõ ràng. Tại phiên họp Ban Chỉ đạo điều hành kinh tế vĩ mô ngày 26 tháng 1, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu chính sách tiền tệ phải được điều hành linh hoạt nhưng thận trọng, kiểm soát mặt bằng lãi suất ở mức hợp lý, đồng thời ưu tiên dòng vốn cho các động lực tăng trưởng mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nhà ở xã hội.
Đặc biệt, người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu phát triển an toàn, minh bạch các thị trường vốn, thị trường bất động sản, cũng như chủ động nghiên cứu, quản lý hiệu quả các thị trường mới nổi như tài sản mã hóa và thị trường vàng.
Tựu trung lại, năm 2026 được xem là thời điểm bản lề của quá trình điều chỉnh dòng vốn. Khi dư địa nới lỏng tiền tệ không còn nhiều, gánh nặng tăng trưởng buộc phải được chia sẻ sang chính sách tài khóa và sự phục hồi thực chất của thị trường vốn.
Việc hãm lại đà tăng tín dụng nóng, chuyển trọng tâm sang chất lượng dòng tiền và tái cơ cấu danh mục cho vay không chỉ là lựa chọn kỹ thuật, mà là điều kiện tiên quyết để nền kinh tế tránh rơi vào vòng xoáy bong bóng tài sản và nợ xấu trong những năm tới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
