Một chính sách có thể được xây dựng bằng luật, duy trì bằng nghị định và thực thi bằng chế tài. Nhưng muốn tồn tại lâu dài, nó chỉ có thể đứng vững trên một nền tảng duy nhất: niềm tin của người dân. Đó cũng là thách thức lớn nhất đối với bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe máy.
Bộ Tài chính vừa khẳng định chưa xem xét bãi bỏ loại hình bảo hiểm này. Lập luận được đưa ra là hoàn toàn có cơ sở. Việt Nam có khoảng 72 triệu xe máy lưu hành, tai nạn liên quan mô tô, xe gắn máy chiếm hơn 63% tổng số vụ tai nạn giao thông. Một cơ chế chia sẻ rủi ro để bảo vệ người bị thiệt hại và giảm gánh nặng tài chính cho người gây tai nạn là điều không thể thiếu trong một xã hội văn minh. Không ai phủ nhận giá trị của bảo hiểm bắt buộc nếu nó vận hành đúng mục tiêu.
Nhưng chính Bộ Tài chính cũng thừa nhận một thực tế đáng suy ngẫm: đến năm 2025, chỉ khoảng 17% xe máy tham gia bảo hiểm bắt buộc; nhiều người mua chỉ để đối phó với việc kiểm tra của lực lượng chức năng. Một chính sách tồn tại gần bốn thập kỷ mà vẫn chưa tạo dựng được niềm tin xã hội thì đó không còn là câu chuyện của người dân, mà trước hết là câu chuyện của chính cơ chế thực thi.
Không thể mãi giải thích rằng người dân "chưa hiểu". Khi hàng triệu người cùng có một tâm lý, đó không còn là vấn đề nhận thức cá nhân mà là tín hiệu để cơ quan quản lý nhìn lại chính sách. Người dân không quay lưng với bảo hiểm vì họ không muốn được bảo vệ. Họ chỉ đặt câu hỏi rất giản dị: nếu không may xảy ra tai nạn, liệu quyền lợi của mình có được giải quyết nhanh chóng, minh bạch và đúng cam kết hay không?
Niềm tin không được tạo ra bằng những lời khẳng định trong văn bản. Niềm tin được tạo ra từ những hồ sơ bồi thường được giải quyết đúng hẹn, từ những trường hợp người bị nạn thực sự nhận được khoản bồi thường khi cần nhất, từ việc doanh nghiệp bảo hiểm chủ động đồng hành thay vì để khách hàng tự xoay xở trong một quy trình phức tạp. Đó mới là những "quảng cáo" thuyết phục nhất cho chính sách.
Việc Bộ Tài chính thành lập Tổ nghiên cứu để rà soát Nghị định 67/2023/NĐ-CP là tín hiệu tích cực. Nhưng điều xã hội cần không phải là thêm một tổ công tác hay thêm một bản tổng kết. Điều người dân cần là những thay đổi có thể kiểm chứng: thủ tục đơn giản hơn, thời gian bồi thường ngắn hơn, trách nhiệm doanh nghiệp bảo hiểm rõ ràng hơn và những trường hợp gây khó khăn cho người tham gia bảo hiểm bị xử lý nghiêm minh.
Một chính sách bắt buộc không thể chỉ dựa vào quyền lực quản lý nhà nước để tồn tại. Nếu người dân tìm đến nó vì sợ bị xử phạt, chính sách mới hoàn thành phần "bắt buộc". Chỉ khi người dân tự nguyện tham gia vì tin vào giá trị bảo vệ của nó, chính sách mới hoàn thành phần "bảo hiểm".
Giữ bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự đối với xe máy là quyết định có cơ sở. Nhưng giữ một chính sách không đồng nghĩa với giữ nguyên cách làm. Điều cần được bảo vệ lúc này không phải là sự bất biến của quy định, mà là uy tín của chính sách. Bởi một chính sách dù đúng đến đâu cũng sẽ dần mất ý nghĩa nếu người dân chỉ nhớ đến nó như một tờ giấy phải mua, thay vì một chỗ dựa khi rủi ro xảy ra.
Cuối cùng, hiệu quả của bảo hiểm bắt buộc sẽ không được đo bằng số hợp đồng bán ra hay số biên lai được phát hành. Thước đo đúng nhất phải là số người được bảo vệ khi tai nạn xảy ra và mức độ người dân sẵn sàng tin tưởng chính sách mà không cần bất kỳ sự ép buộc nào. Khi đạt được điều đó, bảo hiểm bắt buộc mới thực sự hoàn thành sứ mệnh của mình.
Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự (TNDS) của chủ xe máy không dùng để sửa chữa xe của người mua, mà để bồi thường cho người bị thiệt hại khi chủ xe có lỗi gây tai nạn. Đây là cơ chế giúp chia sẻ rủi ro và giảm gánh nặng tài chính cho người gây tai nạn.
Theo quy định tại Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Nghị định 67/2023/NĐ-CP và Thông tư 67/2023/TT-BTC, phí bảo hiểm chỉ từ 55.000–60.000 đồng/năm.
Nếu xảy ra tai nạn thuộc phạm vi bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thay chủ xe bồi thường tối đa 150 triệu đồng cho mỗi người bị thiệt hại về sức khỏe, tính mạng trong một vụ tai nạn. Ví dụ, nếu một vụ tai nạn làm hai người bị thương, mức trách nhiệm có thể lên tới 300 triệu đồng (150 triệu đồng/người), tùy theo thiệt hại thực tế. Đối với tài sản, mức bồi thường tối đa là 50 triệu đồng cho cả vụ tai nạn, không phải cho từng người.
Nói cách khác, chỉ với khoảng 60.000 đồng mỗi năm, người mua đã có một "lá chắn tài chính", giúp giảm đáng kể nghĩa vụ bồi thường nếu không may gây tai nạn. Doanh nghiệp bảo hiểm không tự quyết định mức phí hay quyền lợi mà phải thực hiện đúng quy định của Nhà nước về biểu phí, phạm vi và mức trách nhiệm bảo hiểm.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
