Áp lực lạm phát gia tăng từ cú sốc giá năng lượng
Bước sang năm 2026, bức tranh lạm phát đang có dấu hiệu thay đổi khi các yếu tố chi phí, đặc biệt là năng lượng, bắt đầu quay trở lại tạo áp lực. Theo phân tích từ báo cáo của MBS, dù lạm phát vẫn đang trong vùng kiểm soát, nhưng các rủi ro tăng giá đang dần tích tụ và có thể bộc lộ rõ hơn trong các tháng tới.
Trong tháng Hai, chỉ số giá tiêu dùng tăng 1,14% so với tháng trước và tăng 3,35% so với cùng kỳ năm trước. Động lực chính đến từ nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống khi tăng 5,3%, trong đó giá thực phẩm tăng mạnh 6,3%. Bên cạnh đó, nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng cũng tăng 5,6%, chủ yếu do chi phí bảo dưỡng nhà ở và giá thuê nhà cùng đi lên.
Tính chung hai tháng đầu năm, chỉ số giá tiêu dùng tăng 2,94% so với cùng kỳ, thấp hơn mức 3,3% của năm trước nhờ yếu tố hỗ trợ từ giá xăng dầu giảm khoảng 9%. Tuy nhiên, MBS cho rằng đây chỉ là yếu tố mang tính tạm thời. Thực tế, nhiều cấu phần chi phí khác đã và đang gia tăng, như giá thịt lợn tăng 8,5% do nguồn cung bị gián đoạn bởi dịch bệnh, giá điện sinh hoạt tăng 5,6% sau các đợt điều chỉnh trong năm trước, và chi phí giáo dục cũng tăng do điều chỉnh học phí. Lạm phát cơ bản theo đó đã tăng 3,47% so với cùng kỳ.
Điểm đáng chú ý, theo MBS, là cú sốc từ thị trường năng lượng toàn cầu. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang từ cuối tháng Hai đã đẩy giá dầu tăng mạnh trong đầu tháng Ba, có thời điểm tiệm cận 120 đô la Mỹ mỗi thùng – mức cao nhất trong bốn năm. Với một nền kinh tế nhập khẩu ròng năng lượng như Việt Nam, biến động này nhanh chóng truyền dẫn vào giá xăng dầu trong nước, khi giá bán lẻ tăng hơn 32% so với tháng trước.
Tác động không dừng lại ở chi phí nhiên liệu. Giá năng lượng tăng kéo theo chi phí vận tải và sản xuất tăng, từ đó lan tỏa sang mặt bằng giá hàng hóa tiêu dùng. Đây chính là kênh truyền dẫn lạm phát mà MBS nhấn mạnh trong bối cảnh hiện nay.
Ngoài yếu tố năng lượng, áp lực lạm phát còn đến từ nhiều kênh khác. Giá điện dự kiến tiếp tục neo cao trong nửa đầu năm, trong khi giá vật liệu xây dựng có xu hướng tăng theo nhu cầu đầu tư hạ tầng và bất động sản. Bên cạnh đó, các thay đổi về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, cùng với tác động trễ của tăng trưởng tín dụng và biến động tỷ giá trong năm trước, cũng sẽ dần phản ánh vào giá cả.
Trên cơ sở đó, MBS dự báo lạm phát cơ bản có thể tăng lên mức từ 4,3% đến 4,5% trong tháng Ba và tháng Tư, qua đó kéo chỉ số giá tiêu dùng bình quân năm 2026 lên khoảng 4,0% đến 4,3%.
Tỷ giá chịu sức ép từ USD mạnh và chính sách của Fed
Song song với áp lực lạm phát, diễn biến trên thị trường ngoại hối cũng đang trở thành yếu tố rủi ro quan trọng đối với ổn định vĩ mô. Theo đánh giá của MBS, sự phục hồi của đồng đô la Mỹ trong bối cảnh bất ổn toàn cầu gia tăng đang tạo sức ép đáng kể lên tỷ giá trong nước.
Trong tháng Hai, đồng đô la Mỹ duy trì trạng thái ổn định trước khi tăng trở lại vào cuối tháng, đưa chỉ số sức mạnh của đồng tiền này lên mức 97,6 điểm. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thị trường điều chỉnh kỳ vọng về chính sách tiền tệ, khi lạm phát tại Hoa Kỳ vẫn cao hơn mục tiêu và Cục Dự trữ Liên bang có xu hướng duy trì lãi suất ở mức cao lâu hơn.
Diễn biến này càng rõ nét hơn trong tháng Ba khi xung đột địa chính trị leo thang, thúc đẩy nhu cầu nắm giữ tài sản an toàn. Chỉ số sức mạnh đồng đô la đã tăng lên mức cao nhất trong mười tháng, phản ánh sự kết hợp giữa yếu tố tâm lý trú ẩn và kỳ vọng chính sách tiền tệ thắt chặt kéo dài.
Theo MBS, chính hai yếu tố này đang tạo ra áp lực kép lên tỷ giá. Một mặt, dòng vốn toàn cầu có xu hướng quay về các tài sản an toàn bằng đô la Mỹ. Mặt khác, chênh lệch lãi suất giữa Hoa Kỳ và các nền kinh tế mới nổi tiếp tục duy trì ở mức cao, làm gia tăng sức hấp dẫn của đồng tiền này.
Tại Việt Nam, áp lực đã bắt đầu thể hiện rõ trong tháng Hai khi tỷ giá trên thị trường liên ngân hàng và thị trường tự do đồng loạt tăng. Xu hướng này tiếp tục trong nửa đầu tháng Ba, khi tỷ giá tăng mạnh hơn dưới tác động của đà tăng đồng đô la Mỹ.
MBS cho rằng áp lực tỷ giá trong năm 2026 sẽ không chỉ đến từ yếu tố bên ngoài mà còn từ các yếu tố nội tại. Cán cân thương mại có xu hướng thu hẹp khi nhập khẩu tăng trở lại, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam cần điều chỉnh thặng dư thương mại với Hoa Kỳ. Đồng thời, giá vàng thế giới tăng mạnh cũng có thể thúc đẩy nhu cầu nhập khẩu vàng, qua đó gây thêm áp lực lên tỷ giá.
Trên cơ sở đó, tỷ giá được dự báo sẽ dao động quanh vùng 26.200 đến 26.400 đồng Việt Nam đổi một đô la Mỹ trong nửa đầu năm và có thể tăng khoảng 2,5% đến 3% trong cả năm 2026.
Chính sách tiền tệ đứng trước bài toán khó
Trong bối cảnh lạm phát và tỷ giá cùng chịu áp lực, chính sách tiền tệ đang đứng trước bài toán điều hành ngày càng phức tạp. Theo phân tích của MBS, diễn biến trên thị trường liên ngân hàng trong thời gian qua phản ánh rõ sự giằng co giữa mục tiêu ổn định thanh khoản và kiểm soát rủi ro vĩ mô.
Lãi suất qua đêm đã tăng đột biến lên mức rất cao vào đầu tháng Hai do yếu tố mùa vụ và áp lực thanh khoản, trước khi giảm nhanh về cuối tháng nhờ các biện pháp bơm tiền của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, sang tháng Ba, cơ quan điều hành đã chuyển sang trạng thái hút bớt thanh khoản, khiến lãi suất tăng trở lại.
Diễn biến này cho thấy định hướng điều hành linh hoạt nhưng cũng phản ánh áp lực ngày càng lớn trong việc kiểm soát dòng tiền, đặc biệt trong bối cảnh tỷ giá và lạm phát có xu hướng tăng.
Không chỉ trên thị trường liên ngân hàng, mặt bằng lãi suất huy động cũng đang có xu hướng nhích lên. Dù tốc độ tăng đã chậm lại, nhưng xu hướng chung vẫn là tăng, đặc biệt ở các kỳ hạn trung và dài hạn. Điều này phản ánh nhu cầu huy động vốn của hệ thống ngân hàng vẫn ở mức cao.
Theo MBS, áp lực này nhiều khả năng sẽ tiếp diễn trong năm 2026 khi nhu cầu vốn cho các dự án đầu tư công và phát triển hạ tầng gia tăng mạnh nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Điều này đặt ra thách thức lớn cho chính sách tiền tệ: vừa phải duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý để hỗ trợ doanh nghiệp, vừa phải kiểm soát rủi ro lạm phát và ổn định tỷ giá.
Trong bối cảnh đó, dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ được đánh giá là ngày càng thu hẹp, và định hướng điều hành trong thời gian tới nhiều khả năng sẽ nghiêng về thận trọng hơn.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
