Từng tăng tốc mở rộng nhà máy để đón đầu làn sóng năng lượng sạch, nhiều doanh nghiệp pin mặt trời Trung Quốc giờ đây lại đối mặt với một nghịch lý: công suất càng lớn, áp lực tiêu thụ càng nặng.
Điểm khó nằm ở chỗ không doanh nghiệp nào dễ dàng chủ động giảm sản lượng khi các đối thủ vẫn còn khả năng sản xuất. Việc thu hẹp công suất có thể giúp giá phục hồi, nhưng đồng thời cũng đồng nghĩa với nguy cơ nhường lại thị phần. Chính vòng luẩn quẩn này khiến cuộc cạnh tranh kéo dài dù phần lớn doanh nghiệp đều chịu sức ép về lợi nhuận.
Khi cuộc đua công suất trở thành gánh nặng
Làn sóng mở rộng sản xuất của ngành pin mặt trời Trung Quốc bắt đầu tăng tốc từ khoảng năm 2022. Giá năng lượng đi lên sau xung đột Nga - Ukraine khiến kỳ vọng về nhu cầu điện mặt trời tăng cao, khuyến khích các doanh nghiệp liên tục bổ sung năng lực sản xuất.
Nhưng nguồn cung sau đó tăng nhanh hơn nhu cầu. Khi hàng hóa ngày càng nhiều, cạnh tranh dần chuyển sang giá bán. Các nhà sản xuất phải hạ giá để duy trì lượng đơn hàng và bảo vệ thị phần, khiến lợi nhuận toàn ngành bị thu hẹp.
Đến nửa đầu năm 2026, sản lượng tấm pin mặt trời của Trung Quốc giảm 35% so với cùng kỳ, còn khoảng 201 GW. Theo CPIA, đây là lần đầu tiên chỉ tiêu này giảm kể từ khi tổ chức được thành lập năm 2014.
Dù vậy, mức giảm sản lượng chưa hẳn xuất phát hoàn toàn từ việc doanh nghiệp chủ động xử lý công suất dư thừa. Cùng giai đoạn, lượng công suất điện mặt trời mới được lắp đặt tại Trung Quốc giảm tới 66%, còn 72 GW. BloombergNEF cho rằng nhu cầu trong nước đi xuống là một nguyên nhân quan trọng kéo sản lượng giảm theo.
Điều này cho thấy bài toán của ngành không đơn thuần là sản xuất ít đi, mà là làm thế nào đưa cung và cầu trở lại trạng thái cân bằng. Nếu nhu cầu tiếp tục tăng chậm trong khi phần công suất đã đầu tư vẫn tồn tại, áp lực cạnh tranh giá khó có thể nhanh chóng biến mất.
Giá bán giảm hơn một nửa, hơn 40 doanh nghiệp rời cuộc chơi
Hệ quả trực tiếp của tình trạng dư cung thể hiện rõ nhất ở giá sản phẩm. Cuối tháng 6/2026, giá tấm pin mặt trời vào khoảng 11 cent/watt. So với giai đoạn các doanh nghiệp bắt đầu tăng tốc mở rộng công suất vào khoảng năm 2022, mức giá hiện tại đã giảm hơn một nửa.
Giá thấp mang lại lợi ích cho quá trình phổ cập điện mặt trời, nhưng lại trở thành sức ép ngày càng lớn với chính các nhà sản xuất. Phần lớn doanh nghiệp trong ngành đã hoạt động trong tình trạng thua lỗ kể từ năm 2024.
Sự cạnh tranh kéo dài cũng bắt đầu loại khỏi thị trường những doanh nghiệp có sức chịu đựng tài chính yếu hơn. Từ năm 2024 đến nay, hơn 40 công ty năng lượng mặt trời Trung Quốc đã phá sản, bị mua lại hoặc phải hủy niêm yết. Khoảng một phần ba lao động tại 5 tập đoàn năng lượng mặt trời lớn nhất nước này cũng đã bị cắt giảm, theo thông tin Reuters được bài nguồn dẫn lại.
Ngay cả những tên tuổi lớn cũng chưa thoát khỏi vòng xoáy này. Đến cuối tháng 7, ít nhất 5 nhà sản xuất hàng đầu dự kiến báo lỗ ròng trong nửa đầu năm 2026. Tongwei dự báo mức lỗ khoảng 5,4 tỷ nhân dân tệ, trong khi Longi ước tính lỗ khoảng 3,8 tỷ nhân dân tệ.
Bởi vậy, một đợt điều chỉnh công suất lớn hơn được xem là yếu tố quan trọng nếu ngành muốn đưa giá bán và lợi nhuận trở lại vùng ổn định. Trung Quốc đã triển khai các biện pháp xử lý tình trạng cạnh tranh giá quá mức từ năm 2024, song việc từng doanh nghiệp cùng chấp nhận giảm sản lượng vẫn là bài toán không dễ giải quyết.
Không còn chỉ kiếm tiền từ bán tấm pin
Khi lợi nhuận từ sản phẩm truyền thống ngày càng mỏng, một số tập đoàn lớn bắt đầu tìm cách mở rộng sang các mắt xích khác trong chuỗi năng lượng.
Tháng 4/2026, Longi Green Energy Technology công bố chiến lược kết hợp điện mặt trời với lưu trữ năng lượng. Thay vì chỉ bán tấm pin, doanh nghiệp muốn phát triển giải pháp năng lượng tổng thể thông qua việc kết hợp với một đối tác Canada trong lĩnh vực pin lưu trữ.
Cũng trong tháng 4, JinkoSolar đưa ra một hướng đi khác khi lên kế hoạch mở rộng sang hoạt động trung tâm dữ liệu thông qua một doanh nghiệp cùng tập đoàn. Mục tiêu là tận dụng nhu cầu năng lượng được kỳ vọng tăng cùng làn sóng phát triển trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Ở một hướng khác, nhiều nhà sản xuất đang cố gắng gia tăng xuất khẩu để bù đắp sự suy yếu của thị trường nội địa. Nhưng dư địa này cũng có giới hạn. Trung Quốc hiện chiếm khoảng 60% công suất điện mặt trời lắp mới toàn cầu, nên quy mô nhu cầu bên ngoài khó có thể nhanh chóng thay thế phần sụt giảm tại thị trường trong nước. Cùng lúc, Mỹ, Ấn Độ và một số quốc gia khác đang phát triển chuỗi sản xuất điện mặt trời riêng, khiến việc mở rộng ra nước ngoài không hoàn toàn thuận lợi.
Sau giai đoạn tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng công suất, ngành pin mặt trời Trung Quốc vì thế đang bước sang một bài toán khác: ai có thể duy trì được dòng tiền đủ lâu và tìm ra nguồn lợi nhuận mới trước khi thị trường cân bằng trở lại. Nếu nhu cầu phục hồi và công suất được kiểm soát, giá bán có thể dần ổn định hơn. Ngược lại, nếu cuộc đua thị phần tiếp diễn, quá trình thanh lọc của ngành có thể còn kéo dài.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
