Phát hành trái phiếu tăng tốc, áp lực trả nợ gia tăng
Không thể phủ nhận những tín hiệu tích cực của thị trường trái phiếu doanh nghiệp sau giai đoạn trầm lắng, nhưng đằng sau sự sôi động trở lại là một áp lực tài chính ngày càng rõ nét.
Với nhiều doanh nghiệp địa ốc, câu chuyện không đơn thuần là huy động vốn mới, mà là bài toán “xoay vòng” để xử lý nghĩa vụ nợ cũ, trong bối cảnh dòng tiền vẫn chưa thực sự ổn định.
Sự phục hồi vì thế mang dáng dấp của một cuộc chạy đua, nơi doanh nghiệp vừa tìm cách tiếp cận nguồn vốn, vừa phải căng mình duy trì thanh khoản.
Theo số liệu từ Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam, trong quý I/2026, thị trường ghi nhận 13 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp với tổng giá trị hơn 40.000 tỷ đồng.
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở con số tăng trưởng, mà ở cấu trúc phát hành đang có sự dịch chuyển rõ rệt. Trong đó, 3 đợt phát hành ra công chúng đạt 14.334 tỷ đồng, chiếm gần 36% tổng giá trị, gấp đôi quý trước, cho thấy nỗ lực quay lại kênh huy động minh bạch hơn.
Phần còn lại, 10 đợt phát hành riêng lẻ với quy mô 25.805 tỷ đồng, vẫn chiếm tỷ trọng lớn hơn 64%, phản ánh thực tế thị trường vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi sự phụ thuộc vào kênh phát hành kín.
Tâm điểm của thị trường tiếp tục thuộc về nhóm bất động sản, với giá trị phát hành vượt 24.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 60% toàn thị trường. Con số này trở nên đáng chú ý hơn khi đặt cạnh cùng kỳ năm 2025, thời điểm mà nhóm này gần như “đóng băng” hoàn toàn trên kênh trái phiếu.
Sự trở lại mạnh mẽ cho thấy nhu cầu vốn của các doanh nghiệp địa ốc không những chưa giảm, mà còn gia tăng đáng kể khi các dự án dở dang cần được tiếp tục triển khai, trong khi nguồn tín dụng ngân hàng vẫn còn nhiều rào cản.
Dù vậy, nếu nhìn sâu hơn, mức tăng trưởng 60% so với cùng kỳ chưa phản ánh đầy đủ sức khỏe thị trường. So với quý cuối năm 2025, quy mô phát hành vẫn thấp hơn đáng kể.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ các yêu cầu pháp lý ngày càng chặt chẽ, đặc biệt là việc hoàn thiện báo cáo tài chính kiểm toán, khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải trì hoãn kế hoạch huy động vốn. Điều này cho thấy thị trường đang phục hồi nhưng theo hướng “thận trọng hơn”, thay vì tăng trưởng nóng như giai đoạn trước.
Ở góc độ cấu trúc, một xu hướng đáng chú ý là kỳ hạn trái phiếu đang được kéo dài. Khoảng 41% lượng phát hành có kỳ hạn từ 7 đến 10 năm, đưa kỳ hạn bình quân lên mức 6,1 năm. Đây có thể xem là nỗ lực của doanh nghiệp trong việc giãn áp lực trả nợ trong ngắn hạn, chuyển gánh nặng tài chính sang trung và dài hạn. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc rủi ro được “dồn lại phía trước”, thay vì được giải quyết triệt để.
Về chi phí vốn, lãi suất phát hành bình quân ở mức 7,81%/năm, giảm nhẹ 0,31 điểm phần trăm so với quý trước nhưng lại tăng 0,57 điểm phần trăm so với cùng kỳ.
Đáng chú ý, xu hướng giảm lãi suất chủ yếu đến từ nhóm bất động sản, cho thấy các doanh nghiệp đang chủ động “hạ giá vốn” để thu hút nhà đầu tư trong bối cảnh niềm tin thị trường chưa hoàn toàn phục hồi. Tuy nhiên, việc giảm lãi suất cũng đặt ra câu hỏi về sức hấp dẫn thực sự của trái phiếu, khi mức sinh lời không còn quá chênh lệch so với các kênh đầu tư khác.
Ở quy mô tổng thể, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang dần lấy lại đà sau cú sốc năm 2022. Dư nợ trái phiếu tính đến cuối quý I đạt khoảng 1,32 triệu tỷ đồng, tăng 11% so với cùng kỳ và tương đương 7,1% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế. Con số này cho thấy kênh trái phiếu vẫn giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc vốn của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, đằng sau sự phục hồi đó là một thực tế khó bỏ qua: áp lực trả nợ không hề giảm, mà đang tích tụ theo quy mô phát hành mới. Khi dòng tiền chưa thực sự cải thiện, việc tiếp tục huy động vốn có thể giúp doanh nghiệp “câu giờ”, nhưng cũng đồng thời kéo dài vòng xoáy nghĩa vụ tài chính.
Và đó mới chính là điểm mấu chốt của thị trường hiện nay: sự bùng nổ phát hành chưa hẳn là dấu hiệu của sức khỏe, mà có thể là biểu hiện của áp lực đang dồn nén.
Áp lực đáo hạn gia tăng, rủi ro thanh khoản hiện hữu
Nếu hoạt động phát hành đang cho thấy dấu hiệu hồi sinh, thì phía bên kia của cán cân, áp lực trả nợ lại hiện lên như một “khối nén” ngày càng lớn. Năm 2026 được dự báo là giai đoạn cao điểm đáo hạn, khi tổng giá trị trái phiếu đến hạn lên tới 203.936 tỷ đồng.
Đáng chú ý, riêng nhóm bất động sản chiếm tới 124.702 tỷ đồng, tương đương 61%, trong khi khối ngân hàng chiếm 22.755 tỷ đồng, khoảng 11,2%. Điều đó đồng nghĩa với việc phần lớn gánh nặng vẫn dồn vào khu vực vốn đang chịu nhiều áp lực thanh khoản nhất.
Không chỉ quy mô đáo hạn lớn, khả năng chủ động xử lý nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp cũng đang suy yếu rõ rệt. Một chỉ dấu đáng chú ý là hoạt động mua lại trái phiếu trước hạn, vốn từng được xem như “van xả áp lực”, nay giảm mạnh.
Trong quý I, tổng giá trị mua lại chỉ đạt 11.300 tỷ đồng, giảm tới 58% so với cùng kỳ và xuống mức thấp nhất trong 4 năm. Khi doanh nghiệp không còn đủ nguồn lực để mua lại trái phiếu trước hạn, áp lực trả nợ không được phân tán mà bị dồn lại vào các mốc đáo hạn, làm gia tăng nguy cơ đứt gãy dòng tiền.
Tình trạng căng thẳng thanh khoản cũng bộc lộ rõ qua số liệu chậm trả. Trong quý I/2026, tổng giá trị gốc và lãi trái phiếu chậm thanh toán mới phát sinh lên tới 3.732 tỷ đồng, tăng 50% so với quý IV/2025. Tuy nhiên, số tiền được khắc phục chỉ ở mức 57 tỷ đồng, một con số quá nhỏ so với quy mô nghĩa vụ, cho thấy khả năng “xoay xở” của nhiều doanh nghiệp đang bị thu hẹp đáng kể.
Trường hợp của CTCP Đầu tư Địa ốc Phương Đông là ví dụ điển hình cho vòng xoáy áp lực này. Doanh nghiệp tiếp tục chậm thanh toán các khoản lãi trái phiếu đến hạn trong năm 2026, với nghĩa vụ gần 44,9 tỷ đồng và 7,3 tỷ đồng chưa được chi trả đúng hạn.
Trước đó, trong năm 2025, công ty đã nhiều lần phải đàm phán với trái chủ để giãn nợ, thậm chí kéo dài kỳ hạn trái phiếu thêm 2 năm. Không chỉ dừng lại ở áp lực tài chính, doanh nghiệp còn bị xử phạt do vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin, làm gia tăng rủi ro minh bạch, một yếu tố vốn rất nhạy cảm trên thị trường trái phiếu sau những biến động gần đây.
Ở góc độ cấu trúc tài chính, bức tranh còn đáng lo ngại hơn. TNR Holdings Việt Nam là trường hợp tiêu biểu khi tổng nợ phải trả cuối năm 2025 lên tới gần 12.900 tỷ đồng, gấp 6 lần vốn chủ sở hữu, trong đó riêng nợ trái phiếu chiếm hơn 8.800 tỷ đồng.
Dù đã chi hơn 358 tỷ đồng để trả lãi trong năm, lợi nhuận sau thuế chỉ đạt hơn 1,1 tỷ đồng, phản ánh hiệu quả kinh doanh gần như không đủ để “nuôi” chi phí vốn. Các chỉ số sinh lời suy giảm mạnh, với ROE chỉ 0,06% và ROA quanh 0,01%, cho thấy doanh nghiệp đang vận hành trong trạng thái đòn bẩy cao nhưng hiệu quả thấp.
Tình trạng này không phải cá biệt. Nhiều doanh nghiệp trong cùng hệ sinh thái hoặc cùng ngành cũng đang đối mặt với bài toán tương tự: nợ lớn, lợi nhuận mỏng. Như May - Diêm Sài Gòn với tổng nợ hơn 20.300 tỷ đồng nhưng lợi nhuận chỉ gần 8 tỷ đồng; Đầu tư Phát triển BĐS Thành Vinh nợ khoảng 5.500 tỷ đồng, lãi hơn 12 tỷ đồng; hay TNI Nam Quang có tổng nợ hơn 11.000 tỷ đồng, gấp nhiều lần vốn chủ sở hữu.
Những con số này phản ánh một thực tế rằng nhiều doanh nghiệp đang “gánh” đòn bẩy tài chính lớn trong khi khả năng tạo dòng tiền lại hạn chế, khiến áp lực trả nợ ngày càng trở nên nặng nề.
Trên thị trường thứ cấp, dòng tiền vẫn luân chuyển nhưng có dấu hiệu chững lại. Tổng giá trị giao dịch trái phiếu riêng lẻ trong quý I đạt 323.197 tỷ đồng, tương đương khoảng 5.670 tỷ đồng mỗi ngày, giảm nhẹ so với quý trước.
Dòng tiền tiếp tục tập trung chủ yếu vào nhóm bất động sản chiếm khoảng 50% và ngân hàng khoảng 31%. Điều này cho thấy, dù rủi ro hiện hữu, nhà đầu tư vẫn có xu hướng lựa chọn các nhóm ngành quen thuộc, có quy mô lớn và khả năng thanh khoản tương đối, thay vì mở rộng sang các lĩnh vực mới.
Tổng thể, bức tranh thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong quý I/2026 là sự đan xen giữa hai xu hướng trái chiều. Một mặt, hoạt động phát hành phục hồi, cho thấy kênh huy động vốn trung và dài hạn đang dần được khơi thông. Mặt khác, áp lực đáo hạn lớn, khả năng thanh toán suy giảm và cấu trúc tài chính thiếu lành mạnh lại tạo thành một “gọng kìm” siết chặt dòng tiền doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện không còn là phát hành được bao nhiêu, mà là trả được bao nhiêu và trả bằng cách nào. Nếu không cải thiện được minh bạch thông tin, tái cấu trúc nợ và nâng cao hiệu quả kinh doanh, “bom nợ” không chỉ treo lơ lửng, mà có thể trở thành điểm kích hoạt rủi ro cho toàn thị trường.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
