Áp lực lớn nhưng không còn là “quả bom nổ chậm”
Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn có ý nghĩa quyết định. Nếu như giai đoạn 2022-2023 được ví như thời kỳ khủng hoảng niềm tin, năm 2024-2025 là thời gian xử lý tồn đọng và hoàn thiện khung pháp lý thì năm 2026 được xem là năm kiểm chứng thực chất sức khỏe tài chính của doanh nghiệp phát hành cũng như hiệu quả của quá trình tái cơ cấu thị trường.
Theo báo cáo thị trường tuần của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), từ nay đến cuối năm 2026 sẽ có khoảng hơn 111 nghìn tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp đến hạn thanh toán. Con số này tuy thấp hơn quy mô đáo hạn của nhiều giai đoạn trước nhưng vẫn là một áp lực rất lớn khi tập trung vào một số nhóm ngành có nhu cầu vốn cao, đặc biệt là bất động sản.
Trong đó, đáng chú ý là gần 60 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng gần 55%, thuộc về nhóm doanh nghiệp bất động sản; trong khi nhóm ngân hàng chiếm khoảng gần 21 nghìn tỷ đồng, tương đương gần 19%. Phần còn lại thuộc các doanh nghiệp hạ tầng, sản xuất, năng lượng, dịch vụ và nhiều lĩnh vực khác.
Những con số trong cơ cấu này phản ánh thực tế hiện tại, bất động sản vẫn là ngành phụ thuộc nhiều nhất vào kênh trái phiếu doanh nghiệp. Trong nhiều năm, trái phiếu được coi là nguồn vốn trung và dài hạn quan trọng để phát triển dự án, bổ sung vốn lưu động hoặc cơ cấu nợ ngân hàng. Vì vậy, khối lượng đáo hạn lớn đồng nghĩa với áp lực huy động dòng tiền, bán hàng và tái cấp vốn cũng lớn hơn bất kỳ ngành nào khác.
Trong khi nhóm ngân hàng vẫn duy trì vai trò là nhà phát hành trái phiếu lớn nhưng mục tiêu phát hành có sự khác biệt đáng kể. Trái phiếu ngân hàng chủ yếu nhằm tăng vốn cấp 2, cải thiện hệ số an toàn vốn (CAR), đồng thời cân đối nguồn vốn trung và dài hạn. Điều này khiến mức độ rủi ro tín dụng của trái phiếu ngân hàng nhìn chung thấp hơn so với nhiều nhóm doanh nghiệp phi tài chính.
Dù vậy, áp lực không nằm ở quy mô tuyệt đối của hơn 111 nghìn tỷ đồng, mà ở khả năng phân hóa giữa các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định và dự án đủ điều kiện triển khai sẽ có nhiều cơ hội xử lý nghĩa vụ nợ. Ngược lại, các doanh nghiệp có đòn bẩy tài chính cao, hàng tồn kho lớn hoặc phụ thuộc quá nhiều vào việc phát hành trái phiếu mới để đảo nợ sẽ tiếp tục đối mặt với sức ép đáng kể.
Một điểm tích cực của thị trường năm nay là hoạt động phát hành mới đã phục hồi rõ rệt, trong thời gian vừa qua thị trường chứng kiến khối lượng phát hành tăng mạnh, mua lại trước hạn lập kỷ lục. Cụ thể, theo VBMA, tính đến ngày 17/7/2026, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt gần 273 nghìn tỷ đồng, trong đó phát hành riêng lẻ đạt hơn 246 nghìn tỷ đồng, chiếm hơn 90% tổng lượng phát hành; phát hành ra công chúng đạt hơn 26 nghìn tỷ đồng, tương đương gần 10%. Ngoài ra, thị trường còn ghi nhận một đợt phát hành trái phiếu quốc tế.
Việc quy mô phát hành tăng trở lại cho thấy doanh nghiệp đang dần lấy lại khả năng tiếp cận thị trường vốn sau thời gian dài trầm lắng. Đây cũng là tín hiệu cho thấy nhà đầu tư đã bắt đầu phân biệt rõ hơn giữa doanh nghiệp có chất lượng tín dụng tốt và doanh nghiệp có rủi ro cao, thay vì tâm lý e ngại toàn bộ thị trường như trước.
Ở chiều ngược lại, hoạt động mua lại trái phiếu trước hạn tiếp tục diễn ra sôi động, số liệu công bố từ đầu năm đến ngày 17/7, tổng giá trị trái phiếu được doanh nghiệp mua lại trước hạn đạt hơn 164 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 27% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, khối ngân hàng chiếm tới 87,3% giá trị mua lại, tương đương khoảng hơn 143 nghìn tỷ đồng.
Đáng chú ý, nhiều ngân hàng chủ động tất toán các lô trái phiếu khi đã hoàn thành mục tiêu huy động vốn hoặc tận dụng điều kiện thanh khoản thuận lợi để giảm chi phí vốn. Trong khi, các doanh nghiệp mua lại trước hạn cũng góp phần giảm lượng trái phiếu lưu hành, qua đó giảm áp lực đáo hạn trong các năm tiếp theo. Đây là tín hiệu tích cực đối với sự ổn định của thị trường.
Khác với giai đoạn khủng hoảng trước đó, thị trường trái phiếu đang bước vào chu kỳ “chọn lọc chất lượng”. Nếu như giai đoạn 2022-2023, thị trường gần như “đóng băng” vì niềm tin sụt giảm sau hàng loạt vụ việc vi phạm trong phát hành trái phiếu, thì bức tranh năm 2026 đã có nhiều khởi sắc. Khi khung pháp lý về phát hành, công bố thông tin, xếp hạng tín nhiệm và trách nhiệm của doanh nghiệp phát hành đã từng bước được hoàn thiện. Bộ Tài chính cùng các cơ quan quản lý liên tục yêu cầu tăng cường minh bạch thông tin, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, tổ chức tư vấn và nhà đầu tư, hướng tới xây dựng thị trường trái phiếu trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn an toàn, bền vững.
Đây cũng là lý do giới phân tích cho rằng áp lực hơn 111 nghìn tỷ đồng trái phiếu đáo hạn cuối năm tuy lớn nhưng không còn là “bom nổ chậm” đối với toàn thị trường như những năm trước. Thay vào đó, đây sẽ là phép thử để phân loại doanh nghiệp, xác lập lại chuẩn mực tín nhiệm và thúc đẩy quá trình sàng lọc tự nhiên của thị trường vốn Việt Nam.
Ngân hàng dẫn dắt thị trường - Bất động sản vẫn chịu sức ép lớn
Nếu nhìn vào bức tranh phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong giai đoạn 2024-2026, có thể thấy thị trường đã thay đổi đáng kể so với thời kỳ tăng trưởng nóng trước đây. Thay vì phụ thuộc vào nhóm doanh nghiệp bất động sản như giai đoạn 2019-2021, các ngân hàng thương mại hiện là lực lượng dẫn dắt thị trường, cả về quy mô phát hành, khả năng huy động vốn lẫn uy tín tín dụng.
Số liệu thống kê từ Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam, đến giữa tháng 7/2026, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt hơn 272 nghìn tỷ đồng, trong đó khối ngân hàng chiếm khoảng 70-75% tổng giá trị phát hành mới, tiếp tục giữ vị trí áp đảo trên thị trường. Đây là xu hướng đã duy trì liên tục từ năm 2024 đến nay, phản ánh sự dịch chuyển rõ nét về cơ cấu nhà phát hành.
(Ảnh: Đinh Phương)
Khác với doanh nghiệp phi tài chính, mục đích phát hành trái phiếu của các ngân hàng chủ yếu là bổ sung vốn cấp 2, cải thiện hệ số an toàn vốn, vì vậy, dòng tiền trả nợ của nhóm này được đánh giá ổn định hơn, dựa trên hoạt động kinh doanh cốt lõi và khả năng tạo lợi nhuận bền vững. Nhiều ngân hàng thương mại tiếp tục duy trì vị trí dẫn đầu như Techcombank, BIDV, MB, ACB, HDBank, VPBank, SHB, VietinBank và Vietcombank. Các đợt phát hành chủ yếu có kỳ hạn từ 5-10 năm, lãi suất cố định hoặc thả nổi, hướng đến nhà đầu tư tổ chức như công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư và các định chế tài chính.
Đáng chú ý, nhiều ngân hàng không chỉ phát hành mới mà còn chủ động mua lại trái phiếu trước hạn với quy mô lớn. Theo Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam, trong hơn 164 nghìn tỷ đồng trái phiếu được mua lại trước hạn từ đầu năm đến giữa tháng 7, riêng nhóm ngân hàng chiếm tới 87,3%, tương đương khoảng 143 nghìn tỷ đồng. Điều này cho thấy thanh khoản của hệ thống ngân hàng đang ở trạng thái tích cực, đồng thời phản ánh chiến lược tối ưu chi phí vốn khi mặt bằng lãi suất có xu hướng ổn định.
Theo đánh giá của các công ty chứng khoán và tổ chức xếp hạng tín nhiệm, trái phiếu do các ngân hàng lớn phát hành hiện vẫn là nhóm có mức độ rủi ro thấp nhất trên thị trường nhờ những yếu tố như năng lực tài chính mạnh và khả năng sinh lời ổn định, chịu giám sát chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước và công bố thông tin và quản trị rủi ro minh bạch hơn so với phần lớn doanh nghiệp phi tài chính.
Nếu ngân hàng là nhóm phát hành lớn nhất thì bất động sản vẫn là nhóm chịu áp lực lớn nhất về nghĩa vụ trả nợ. Theo Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam, gần 60 nghìn tỷ đồng trái phiếu bất động sản sẽ đáo hạn trong những tháng cuối năm, chiếm gần 55% tổng giá trị trái phiếu đến hạn. Đây là tỷ trọng rất lớn nếu so với các ngành còn lại và tiếp tục phản ánh mức độ phụ thuộc của lĩnh vực bất động sản vào kênh huy động vốn qua trái phiếu.
Dù cho nhiều doanh nghiệp bất động sản đã thay đổi chiến lược tài chính. Nếu trước đây việc phát hành trái phiếu chủ yếu để mở rộng quỹ đất và triển khai dự án mới thì hiện nay mục tiêu đã chuyển sang cơ cấu nợ, hoàn thiện dự án dở dang và duy trì dòng tiền.
Hay ngay ở trong ngành cũng có sự phân hóa mạnh giữa nhóm doanh nghiệp có năng lực tài chính tốt, quỹ đất lớn và doanh số bán hàng ổn định, việc thanh toán trái phiếu được đánh giá khả quan hơn. So với doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ vẫn chịu áp lực lớn khi tiến độ pháp lý dự án kéo dài, thanh khoản thị trường chưa phục hồi đồng đều và nguồn thu chưa đáp ứng kịp nghĩa vụ trái phiếu đến hạn.
Theo các chuyên gia của VIS Rating, khả năng thanh toán trái phiếu trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào dòng tiền thực từ hoạt động kinh doanh, thay vì khả năng huy động vốn mới như giai đoạn trước. Điều này buộc doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả quản trị tài chính, đẩy nhanh tiến độ dự án và tăng tính minh bạch trong công bố thông tin.
Một trong những thay đổi đáng chú ý của thị trường trái phiếu doanh nghiệp sau quá trình tái cấu trúc là nhà đầu tư không còn nhìn trái phiếu như một sản phẩm có lãi suất cao đơn thuần, mà bắt đầu đánh giá kỹ hơn về năng lực tài chính, lịch sử thanh toán và xếp hạng tín nhiệm của từng doanh nghiệp.
Theo đánh giá của Bộ Tài chính, mục tiêu phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong giai đoạn tới không còn là tăng trưởng quy mô bằng mọi giá mà hướng tới một thị trường minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững, trong đó doanh nghiệp phát hành phải chịu trách nhiệm đầy đủ về khả năng trả nợ, còn nhà đầu tư phải nâng cao năng lực đánh giá rủi ro trước khi quyết định đầu tư.
Đây được xem là dấu hiệu tích cực đối với sự phát triển dài hạn của thị trường vốn Việt Nam. Thay vì cạnh tranh bằng lãi suất cao, các tổ chức phát hành đang buộc phải cạnh tranh bằng uy tín, minh bạch và năng lực tài chính. Điều đó không chỉ giúp bảo vệ nhà đầu tư mà còn góp phần nâng cao chất lượng của thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong bối cảnh Việt Nam.
Áp lực vẫn hiện hữu nhưng kỳ vọng đang lớn dần
Bước vào nửa cuối năm 2026, thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với “bài kiểm tra” lớn khi hơn 111 nghìn tỷ đồng trái phiếu đến hạn thanh toán. Tuy nhiên, khác với tâm lý lo ngại từng bao trùm thị trường trong giai đoạn trước, phần lớn các chuyên gia đều cho rằng rủi ro hiện nay mang tính cục bộ, tập trung ở một số doanh nghiệp có sức khỏe tài chính yếu, thay vì là nguy cơ lan rộng thành rủi ro hệ thống.
Đánh giá này xuất phát từ nhiều yếu tố tích cực đang hỗ trợ thị trường như: Môi trường vĩ mô ổn định tiếp tục là nền tảng quan trọng. Tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức khá, lạm phát được kiểm soát, trong khi tín dụng được điều hành theo hướng hỗ trợ sản xuất, kinh doanh. Những yếu tố này giúp doanh nghiệp có điều kiện cải thiện dòng tiền, đồng thời tạo thuận lợi hơn trong việc huy động vốn và cơ cấu lại các khoản nợ đến hạn.
Bên cạnh đó, khung pháp lý về trái phiếu doanh nghiệp ngày càng hoàn thiện. Những quy định mới về điều kiện phát hành, công bố thông tin, trách nhiệm của doanh nghiệp phát hành, tổ chức tư vấn và phân phối trái phiếu.
Theo giới phân tích, áp lực đáo hạn hơn 111 nghìn tỷ đồng không đồng nghĩa với nguy cơ mất khả năng thanh toán trên diện rộng. Khi thực tế minh chứng, sau hơn ba năm tái cơ cấu, bức tranh tài chính của doanh nghiệp đã có sự phân hóa rõ rệt. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động xử lý nghĩa vụ trái phiếu thông qua mua lại trước hạn, bán tài sản, tăng vốn chủ sở hữu hoặc đẩy mạnh bán hàng để tạo dòng tiền. Chỉ tính từ đầu năm đến giữa tháng 7/2026, giá trị trái phiếu được mua lại trước hạn đã đạt hơn 164 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 27% so với cùng kỳ, cho thấy năng lực xử lý nợ của nhiều doanh nghiệp đang được cải thiện.
Nhưng ngược lại, các doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn chủ yếu tập trung trong lĩnh vực bất động sản, đặc biệt là những đơn vị có tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao, dự án chậm hoàn thiện pháp lý hoặc phụ thuộc lớn vào dòng tiền huy động mới để thanh toán các khoản nợ cũ. Các chuyên gia đưa ra nhận định rằng, trong bối cảnh thị trường vốn ngày càng minh bạch, doanh nghiệp sẽ không còn dễ dàng phát hành trái phiếu chỉ dựa trên kỳ vọng tăng trưởng như trước. Khả năng tiếp cận vốn sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng tài sản, năng lực tài chính và uy tín tín dụng. Điều này đồng nghĩa với việc thị trường sẽ tiếp tục quá trình sàng lọc tự nhiên.
Nếu như trước đây, nhiều nhà đầu tư cá nhân chủ yếu quan tâm đến mức lãi suất thì hiện nay, yếu tố được đặt lên hàng đầu là khả năng trả nợ của doanh nghiệp phát hành. Theo đó, thị trường đang chuyển dịch từ “lãi suất cao” sang “chất lượng tín dụng”.
Theo đó, trái phiếu ngân hàng vẫn được xem là nhóm có mức độ an toàn cao nhất nhờ nền tảng tài chính ổn định, hoạt động kinh doanh minh bạch và chịu sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý. Trong khi đó, trái phiếu của doanh nghiệp bất động sản hay các doanh nghiệp phi tài chính sẽ tiếp tục được phân hóa mạnh theo năng lực tài chính của từng đơn vị.
Xu hướng này cũng thúc đẩy vai trò ngày càng lớn của xếp hạng tín nhiệm. Việc doanh nghiệp được đánh giá tín nhiệm bởi các tổ chức độc lập không chỉ giúp nhà đầu tư có thêm cơ sở ra quyết định mà còn góp phần giảm chi phí huy động vốn cho các doanh nghiệp có chất lượng tín dụng tốt.
Theo Bộ Tài chính, mục tiêu phát triển thị trường trái phiếu trong giai đoạn tới là xây dựng kênh huy động vốn trung và dài hạn minh bạch, hiệu quả, trở thành trụ cột bên cạnh tín dụng ngân hàng. Điều này đòi hỏi cả doanh nghiệp phát hành, tổ chức trung gian và nhà đầu tư cùng nâng cao trách nhiệm, tuân thủ các chuẩn mực quản trị và công bố thông tin.
Theo đó, thị trường đang được kỳ vọng vào chu kỳ phát triển bền vững hơn. Các chuyên gia nhận định, trong ngắn hạn, áp lực đáo hạn trái phiếu vẫn sẽ là thách thức đối với một số doanh nghiệp, nhất là nhóm bất động sản. Tuy nhiên, về trung và dài hạn, triển vọng của thị trường trái phiếu doanh nghiệp được đánh giá tích cực nhờ nhiều động lực.
Trong khi, Bộ Tài chính cũng nhiều lần khẳng định định hướng phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo nguyên tắc minh bạch, công khai, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư nhưng không can thiệp hành chính vào quan hệ vay - trả giữa doanh nghiệp phát hành và người mua trái phiếu.
Hơn 111 nghìn tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn trong những tháng cuối năm sẽ là phép thử quan trọng đối với sức khỏe tài chính của doanh nghiệp và hiệu quả của quá trình tái cấu trúc thị trường. Áp lực vẫn hiện hữu, song cùng với nền tảng pháp lý ngày càng hoàn thiện và niềm tin dần được khôi phục, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ bước sang giai đoạn phát triển minh bạch, chọn lọc và bền vững hơn.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
