Nhiều yếu tố có thể cùng tạo áp lực lên mặt bằng giá
Sau giai đoạn hạ nhiệt trong những tháng giữa năm, áp lực giá đang có dấu hiệu quay trở lại. Tháng 8, CPI tăng 0,47% so với tháng trước và tăng 4,89% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng, CPI tăng 4,45%, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,24%.
Đáng chú ý, mức tăng CPI tháng 8 có sự đóng góp lớn từ nhóm giao thông khi tăng 4,09%, chủ yếu do giá xăng dầu trong nước điều chỉnh theo diễn biến nhiên liệu thế giới. Trong khi đó, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng cũng tăng 0,1% so với tháng trước. Những diễn biến này cho thấy giá năng lượng và chi phí đầu vào vẫn là biến số có khả năng tác động nhanh đến mặt bằng giá chung.
Bước vào những tháng cuối năm, áp lực có thể đến từ nhiều hướng cùng lúc. Nhu cầu sản xuất, xây dựng và tiêu dùng thường tăng, trong khi hoạt động đầu tư và giải ngân cũng được đẩy mạnh. Nếu giá nhiên liệu, nguyên vật liệu hoặc chi phí vận tải tiếp tục biến động, tác động ban đầu ở một số nhóm hàng có thể lan sang nhiều lĩnh vực khác thông qua chi phí logistics và sản xuất.
Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý bởi tác động của giá năng lượng không dừng ở cây xăng. Khi nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển hàng hóa, nguyên liệu và hoạt động logistics cũng chịu ảnh hưởng. Từ đó, giá thành sản xuất và phân phối có thể tăng theo, tạo áp lực lên giá bán đến người tiêu dùng.
Trong 8 tháng, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng là nhóm có mức tăng cao nhất, 6,71%; nhóm giao thông tăng 5,38%, trong khi hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,76%. Đây đều là những nhóm có sức ảnh hưởng đáng kể tới mặt bằng giá và đời sống người dân.
Vật liệu xây dựng cũng là nhóm cần được theo dõi khi hoạt động đầu tư công và xây dựng tăng tốc vào cuối năm. Nhu cầu đối với thép, cát, đá, xi măng cùng chi phí vận chuyển có thể gia tăng nếu tiến độ triển khai các dự án được đẩy nhanh. Khi cầu tăng mạnh trong thời gian ngắn nhưng nguồn cung không được chuẩn bị tương ứng, nguy cơ giá nguyên vật liệu tăng sẽ rõ hơn.
Bên cạnh các yếu tố thị trường, một biến số khác nằm ở những mặt hàng và dịch vụ do Nhà nước quản lý. Điện, y tế, giáo dục và một số dịch vụ công nếu được điều chỉnh trong cùng thời điểm có thể tạo thêm áp lực lên CPI, nhất là khi mặt bằng giá đã ở mức cao.
Chính vì vậy, vấn đề của những tháng cuối năm không nằm ở một mặt hàng riêng lẻ mà ở khả năng nhiều yếu tố tăng giá xuất hiện cùng lúc. Nếu giá năng lượng tăng, chi phí vận tải tăng, nguyên vật liệu tăng và một số dịch vụ tiếp tục điều chỉnh, hiệu ứng cộng hưởng sẽ khiến dư địa điều hành trở nên chật hẹp hơn.
Dư địa hẹp, điều hành giá phải đi trước một bước
CPI bình quân 8 tháng tăng 4,45% đã tiến sát mục tiêu kiểm soát lạm phát của năm 2026. Cục Thống kê đánh giá áp lực lạm phát trong những tháng còn lại là một thách thức lớn, đặc biệt khi đây cũng là giai đoạn nhu cầu sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thường tăng cao.
Trong bối cảnh đó, điều hành giá không thể chỉ chờ CPI tăng rồi mới đưa ra giải pháp. Quan trọng hơn là phải nhận diện sớm những yếu tố có khả năng tạo áp lực và xử lý từ khâu hình thành chi phí.
Giá năng lượng là một ví dụ rõ nhất. Những biến động trên thị trường dầu mỏ thế giới có thể nhanh chóng truyền vào giá nhiên liệu trong nước, sau đó tác động tới vận tải và các ngành sử dụng nhiều năng lượng. Tháng 8 vừa qua, chính giá xăng dầu tăng trở lại đã góp phần đáng kể khiến CPI tăng 0,47% so với tháng trước.
Do đó, việc sử dụng linh hoạt các công cụ thuế, phí đối với xăng dầu khi giá thế giới biến động mạnh có thể góp phần hạn chế cú sốc chi phí. Song song với đó, chính sách tiền tệ và tài khóa cần được phối hợp chặt chẽ, tránh tình trạng nới lỏng đồng thời tạo thêm áp lực cầu trong khi nguồn cung chưa theo kịp.
Với các mặt hàng và dịch vụ do Nhà nước quản lý, yêu cầu quan trọng là lựa chọn thời điểm và mức độ điều chỉnh phù hợp. Việc điều chỉnh cần theo lộ trình, tránh tập trung nhiều yếu tố tăng giá vào cùng một thời điểm khi thị trường đang chịu sức ép từ năng lượng và nguyên vật liệu.
Ở phía cung, bảo đảm nguồn hàng thiết yếu cũng là giải pháp có ý nghĩa trực tiếp đối với ổn định giá. Khi nguồn cung được chuẩn bị từ sớm, các địa phương có thể hạn chế tình trạng thiếu hàng cục bộ hoặc tăng giá do tâm lý thị trường, nhất là trong những giai đoạn nhu cầu tiêu dùng tăng.
Thực tế, Chính phủ đang yêu cầu Ban Chỉ đạo điều hành giá tăng cường phối hợp với các địa phương, cập nhật diễn biến thị trường thường xuyên và xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh trong những tháng cuối năm. Đây là yêu cầu cần thiết khi áp lực giá có thể thay đổi nhanh theo diễn biến năng lượng, vận tải và nguyên vật liệu.
Ở các địa phương, yêu cầu này cũng đang được cụ thể hóa bằng việc theo dõi sát những nhóm hàng có khả năng tác động đến mặt bằng giá. Hà Nội chú trọng kiểm soát nguồn cung và chi phí đầu vào, trong khi các địa phương như Đà Nẵng, Cần Thơ cũng theo dõi chặt giá nhiên liệu, vận tải, vật liệu xây dựng và nhóm hàng thiết yếu trong những tháng cuối năm.
Điều quan trọng lúc này là tránh để những yếu tố vốn có thể được kiểm soát riêng lẻ lại xuất hiện đồng thời và tạo thành một vòng xoáy chi phí. Khi giá nhiên liệu tăng kéo theo vận tải, vận tải tăng kéo theo hàng hóa, còn các dịch vụ công được điều chỉnh cùng thời điểm, áp lực lên CPI sẽ lớn hơn nhiều so với tác động của từng yếu tố riêng biệt.
Vì vậy, kiểm soát lạm phát trong những tháng cuối năm không chỉ là câu chuyện của con số CPI. Bài toán lớn hơn là giữ cho mặt bằng giá vận động trong tầm kiểm soát, bảo đảm nguồn cung và hạn chế sự lan truyền của chi phí từ đầu vào sang giá bán.
Với dư địa hiện không còn rộng, điều hành càng cần đi trước một bước. Chủ động nguồn hàng, theo sát giá năng lượng và nguyên vật liệu, điều chỉnh các mặt hàng do Nhà nước quản lý theo lộ trình phù hợp sẽ là những yếu tố quyết định để tránh một kịch bản trong đó nhiều nhóm giá cùng tăng và tạo sức ép kép lên người dân, doanh nghiệp trong những tháng cuối năm.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
