Áp lực kép từ giá bán và chi phí đầu vào
Khảo sát thị trường cho thấy, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam hiện duy trì ở mức tương đối ổn định nhưng không còn hấp dẫn như trước. Cụ thể, gạo Jasmine được chào bán ở mức 430 – 434 USD/tấn; gạo thơm 5% tấm dao động 400 – 415 USD/tấn; còn gạo 100% tấm chỉ ở mức 316 – 320 USD/tấn.
Tuy nhiên, phía sau sự ổn định này là những tín hiệu kém tích cực. Số liệu từ cơ quan hải quan cho thấy, tính đến giữa tháng 3/2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 826,2 triệu USD, với giá bình quân 477,6 USD/tấn. So với cùng kỳ năm trước, lượng xuất khẩu tăng nhẹ 2,3% nhưng giá trị lại giảm 8,7%, trong khi giá bình quân giảm tới 10,7%.
Diễn biến này cho thấy hiệu quả kinh tế của xuất khẩu gạo đang suy giảm khi doanh nghiệp phải chấp nhận mức giá thấp hơn để duy trì thị phần trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Không chỉ chịu áp lực từ giá bán, chi phí đầu vào cũng gia tăng mạnh. Giá phân bón và vật tư nông nghiệp tăng từ 15 – 20%, chi phí vận chuyển tăng khoảng 30%, trong khi lãi suất tín dụng vẫn ở mức cao. Những yếu tố này khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp đáng kể.
Theo đánh giá của các chuyên gia, sự sụt giảm giá gạo phản ánh xu hướng điều chỉnh của thị trường toàn cầu khi nguồn cung từ các quốc gia xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan và Pakistan dần phục hồi. Thị trường chuyển từ trạng thái khan hiếm sang thận trọng, kéo mặt bằng giá đi xuống.
Thị trường xuất khẩu biến động, logistics gia tăng áp lực
Trong hai tháng đầu năm 2026, Philippines tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của gạo Việt Nam, chiếm gần 56% tổng lượng xuất khẩu với hơn 711.000 tấn, tăng mạnh 30% so với cùng kỳ. Trung Quốc và Ghana lần lượt đứng ở các vị trí tiếp theo, trong khi Malaysia và Australia cũng ghi nhận tăng trưởng tích cực.
Ngược lại, nhiều thị trường truyền thống như Indonesia, Bờ Biển Ngà, Senegal và Singapore lại sụt giảm đáng kể. Sự dịch chuyển này buộc doanh nghiệp phải nhanh chóng thích ứng để duy trì thị phần.
Bên cạnh đó, những thay đổi trong chính sách nhập khẩu của các thị trường lớn như Indonesia và Philippines đang tạo ra “cơn gió ngược” đối với ngành lúa gạo Việt Nam, không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng mà còn tác động trực tiếp đến giá bán.
Chi phí logistics cũng trở thành một trong những yếu tố gây sức ép lớn. Xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi vận tải, khiến chi phí tăng cao và thời gian giao hàng kéo dài. Tình trạng thiếu container rỗng cùng việc các hãng tàu liên tục điều chỉnh giá cước, thay đổi lịch trình khiến doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro trong thực hiện hợp đồng.
Ngoài ra, giá nguyên liệu đầu vào như nhựa sản xuất bao bì tăng khiến chi phí đóng gói đội thêm khoảng 1.000 đồng cho mỗi bao 50 kg. Nhiều doanh nghiệp phải kéo dài thời gian giao hàng, phát sinh thêm chi phí lưu kho và bảo quản.
Cần điều hành linh hoạt và nâng cao giá trị
Trước những thách thức này, các cơ quan quản lý đang tăng cường theo dõi sát diễn biến thị trường, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất và xuất khẩu.
Về dài hạn, ngành nông nghiệp đang thúc đẩy tái cơ cấu theo hướng bền vững, trong đó nổi bật là đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Mục tiêu là nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Các chuyên gia cho rằng, dù đối mặt với nhiều khó khăn, ngành lúa gạo Việt Nam vẫn còn dư địa phát triển khi nhu cầu lương thực toàn cầu duy trì ở mức cao. Xu hướng tiêu dùng gạo chất lượng cao, gạo hữu cơ và gạo phát thải thấp đang mở ra những cơ hội mới.
Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội, ngành lúa gạo cần thay đổi mạnh mẽ từ tư duy sản xuất đến cách tiếp cận thị trường. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh, hoàn thiện chính sách và tăng cường liên kết chuỗi sẽ đóng vai trò quyết định trong giai đoạn tới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
