Dữ liệu được thu thập ở khắp mọi nơi
Một buổi sáng bình thường bắt đầu bằng việc mua ly cà phê trên đường đi làm. Nhân viên hỏi: “…có tích điểm không, cho em xin số điện thoại?”. Đến trưa, ghé siêu thị mua vài món đồ, số điện thoại lại được nhập vào hệ thống để hưởng khuyến mại. Chiều đưa con đi chơi, đi uống nước,…dữ liệu lại tiếp tục được cập nhật. Tối đặt đồ ăn qua ứng dụng, hệ thống tiếp tục ghi nhận địa chỉ giao hàng, phương thức thanh toán và lịch sử tiêu dùng.
Những thao tác chỉ diễn ra trong vài giây nhưng mỗi lần, nhưng một phần dữ liệu cá nhân lại được lưu trữ ở một hệ thống nào đó. Và đặc biệt là không khó để bắt gặp việc các đơn vị đề nghị khách hàng cung cấp thông tin nhằm phục vụ hoạt động kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ.
Những lĩnh vực thường xuyên thu thập dữ liệu có thể kể đến như: Siêu thị, cửa hàng tiện lợi và chuỗi bán lẻ; Nhà thuốc, bệnh viện, phòng khám; Trường học, trung tâm ngoại ngữ, cơ sở giáo dục; Ngân hàng, công ty tài chính, bảo hiểm; Nhà hàng, quán cà phê, ứng dụng giao đồ ăn; Sàn thương mại điện tử; Ứng dụng gọi xe, giao hàng; Chương trình khách hàng thân thiết của các doanh nghiệp; Các website, ứng dụng đăng ký tài khoản trực tuyến.
Thông tin được yêu cầu cũng rất đa dạng. Ban đầu có thể chỉ là số điện thoại để tích điểm hoặc nhận hóa đơn điện tử, nhưng ở nhiều trường hợp, khách hàng còn cung cấp họ tên, ngày sinh, địa chỉ, email, số căn cước công dân, thông tin thanh toán, lịch sử giao dịch, thậm chí cả thông tin sức khỏe hoặc dữ liệu liên quan đến con cái.
Đối với doanh nghiệp, việc thu thập dữ liệu khách hàng là hoạt động phổ biến nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, phân tích nhu cầu thị trường, chăm sóc khách hàng và xây dựng các chương trình ưu đãi phù hợp. Khi được thực hiện minh bạch, có sự đồng ý của khách hàng và tuân thủ quy định pháp luật, đây là một phần quan trọng của quá trình chuyển đổi số.
Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng của dữ liệu được thu thập là câu hỏi ngày càng được nhiều người quan tâm: Dữ liệu sau khi được cung cấp sẽ được lưu trữ ở đâu, ai có quyền truy cập và được bảo vệ bằng cách nào?
Khi dữ liệu trở thành một loại tài sản
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều chuyên gia gọi dữ liệu là “dầu mỏ của thời đại số”. Từ những thông tin tưởng chừng rất đơn giản như số điện thoại hay lịch sử mua hàng, doanh nghiệp có thể phân tích xu hướng tiêu dùng, dự đoán nhu cầu và xây dựng chiến lược kinh doanh hiệu quả hơn.
Chính giá trị đó cũng khiến dữ liệu cá nhân trở thành mục tiêu của nhiều hành vi xâm phạm. Nếu bị quản lý lỏng lẻo hoặc rơi vào tay các đối tượng xấu, những thông tin này có thể bị lợi dụng để phục vụ hoạt động quảng cáo trái ý muốn, gọi điện chào bán sản phẩm, phát tán tin nhắn rác, giả mạo cơ quan, tổ chức hoặc thực hiện các thủ đoạn lừa đảo nhằm chiếm đoạt tài sản.
Các chuyên gia nhận định: “Trong nền kinh tế số, dữ liệu cá nhân được xem là một loại tài sản có giá trị. Tuy nhiên, giá trị càng lớn thì trách nhiệm bảo vệ càng cao. Mỗi tổ chức cần coi bảo vệ dữ liệu không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố quyết định uy tín và niềm tin của khách hàng”.
Thực tế cho thấy, không ít người từng thắc mắc vì sao vừa mua một sản phẩm hoặc để lại số điện thoại tại một cửa hàng thì chỉ sau vài ngày đã liên tục nhận được các cuộc gọi giới thiệu bảo hiểm, bất động sản, khóa học, dịch vụ tài chính hay nhiều sản phẩm khác. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chưa thể khẳng định là do rò rỉ dữ liệu từ một đơn vị cụ thể, nhưng hiện tượng này đặt ra yêu cầu ngày càng cao về việc quản lý, bảo vệ và sử dụng dữ liệu cá nhân một cách an toàn. Theo đó, cần thay đổi nhận thức về dữ liệu cá nhân.
Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao nhấn mạnh: “Quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân - trước đây được hiểu là một phần của quyền riêng tư - nay đã trở thành một quyền độc lập, được pháp luật ghi nhận và bảo hộ. Hiện có khoảng 80% dân số thế giới đang sống trong các khu vực có quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân; Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế này”.
Nhiều người vẫn coi việc cung cấp số điện thoại, địa chỉ hay email là điều bình thường và ít quan tâm đến việc thông tin của mình sẽ được sử dụng như thế nào sau đó. Trong khi, các chuyên gia an toàn thông tin cho rằng mỗi mảnh dữ liệu đều có thể trở thành một phần của “hồ sơ số” về một cá nhân khi được kết hợp với nhiều nguồn dữ liệu khác.
Điều đáng lưu ý là rủi ro không chỉ đến từ các cuộc tấn công mạng tinh vi. Những sơ suất trong quá trình quản lý dữ liệu, việc chia sẻ thông tin nội bộ không đúng quy trình, sử dụng phần mềm thiếu an toàn hoặc phân quyền truy cập lỏng lẻo cũng có thể tạo ra nguy cơ lộ lọt dữ liệu.
Bảo vệ dữ liệu cá nhân vì thế không chỉ là trách nhiệm của các doanh nghiệp, tổ chức đang lưu trữ thông tin khách hàng mà còn đòi hỏi mỗi người tiêu dùng cần nâng cao nhận thức về giá trị của chính dữ liệu mà mình đang sở hữu. Vì sao các doanh nghiệp ngày càng đầu tư mạnh vào việc thu thập Big Data? Thu thập dữ liệu khách hàng mang lại những lợi ích gì và ranh giới nào giữa khai thác dữ liệu hợp pháp với việc lạm dụng thông tin cá nhân?
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
