Báo cáo Thị trường Trái phiếu Xanh Việt Nam 2025: Đánh giá và Triển vọng do FiinRatings thực hiện, với sự đánh giá chuyên môn và đóng góp kỹ thuật từ Viện Tăng trưởng Xanh Toàn cầu (GGGI) Việt Nam, vừa phác họa bức tranh thị trường tài chính xanh đang bước sang một giai đoạn mới.
Thay vì tăng nhanh về quy mô, thị trường năm 2025 cho thấy sự đa dạng hơn về tổ chức phát hành, cải thiện chất lượng công bố thông tin và ngày càng chú trọng các tiêu chuẩn quốc tế. Song song đó, tín dụng xanh tiếp tục tăng trưởng, trong khi hàng loạt chính sách mới đang mở đường cho dòng vốn xanh trong những năm tới.
Giá trị phát hành giảm còn 3.407 tỷ đồng nhưng chất lượng giao dịch cải thiện
Theo FiinRatings, năm 2025, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam ghi nhận ghi nhận giá trị phát hành mới bằng nội tệ đạt 3.407 tỷ đồng qua 5 giao dịch, giảm đáng kể so với 10.325,1 tỷ đồng qua 6 giao dịch trong năm 2024. Báo cáo mô tả diễn biến này bằng cụm từ “tăng chất, giảm lượng”.
Dù quy mô phát hành mới giảm, thị trường lại xuất hiện những tín hiệu tích cực về chất lượng. Cơ cấu tổ chức phát hành đa dạng hơn so với 4-5 năm trước, trong đó sự tham gia của nhóm doanh nghiệp phi tài chính gia tăng và thực hành công bố thông tin được cải thiện.
Các tổ chức tài chính vẫn giữ vai trò chủ đạo, chiếm gần 79% tổng giá trị trái phiếu xanh phát hành bằng nội tệ trong năm 2025. Hai lĩnh vực sản xuất và quản lý nước chiếm 21% còn lại, với tỷ trọng lần lượt khoảng 12% và 9%.
Một điểm đáng chú ý là cả 5 đợt phát hành bằng nội tệ trong năm đều được đánh giá độc lập trước phát hành dưới hình thức Ý kiến Bên Thứ Hai (SPO) đối với Khung Trái phiếu Xanh. Trong đó, 3 SPO do FiinRatings thực hiện và 2 SPO còn lại được thực hiện bởi các tổ chức đánh giá quốc tế.
Theo báo cáo, tất cả các đánh giá đều được phát hành trước khi trái phiếu được phát hành, phù hợp với thông lệ tốt nhất theo Nguyên tắc Trái phiếu Xanh của Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (ICMA). Kỳ hạn của các giao dịch cũng khá đa dạng. Các đợt phát hành năm 2025 có kỳ hạn từ 2 năm đối với Vietcombank (VCB), 5 năm đối với MSB đến 7 năm đối với Miza, trong đó phần lớn giao dịch có kỳ hạn dưới 7 năm.
Tuy nhiên, FiinRatings cho rằng đây chủ yếu là hệ quả của cơ cấu tổ chức phát hành thay vì một xu hướng mang tính cấu trúc. Các tổ chức tài chính thường phát hành kỳ hạn ngắn hơn để phù hợp với cơ cấu nguồn vốn, trong khi các dự án hạ tầng có nhu cầu huy động nguồn vốn dài hạn hơn.
Một ví dụ đáng chú ý là trái phiếu dự án xanh kỳ hạn 20 năm của Xuân Mai - Hà Nội, nằm trong nhóm trái phiếu doanh nghiệp có kỳ hạn dài nhất tại Việt Nam trong hơn một thập kỷ. FiinRatings đánh giá giao dịch này cho thấy khả năng mở rộng của trái phiếu xanh từ các tổ chức tài chính sang tài chính dự án và cơ sở hạ tầng.
Ở thị trường ngoại tệ, số lượng giao dịch trong 5 năm qua vẫn tương đối hạn chế. Tuy nhiên, tổng giá trị phát hành đạt khoảng 1,075 tỷ USD chỉ qua 5 giao dịch, gồm BIM Land và Vingroup năm 2021, SeABank năm 2024, HDBank và VPBank năm 2025.
Riêng năm 2025 ghi nhận hai đợt phát hành trái phiếu xanh và bền vững bằng ngoại tệ với tổng giá trị khoảng 400 triệu USD. Các giao dịch của HDBank và VPBank thu hút các tổ chức tài chính phát triển quốc tế và nhà đầu tư tác động như IFC, FMO và BII.
Bên cạnh trái phiếu, tín dụng xanh tiếp tục mở rộng nhanh hơn. Dư nợ tín dụng xanh tăng từ 60.000 tỷ đồng năm 2015 lên 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, đưa tỷ trọng trong tổng dư nợ toàn nền kinh tế từ 1% lên gần 4,2%. Riêng năm 2025, dư nợ tín dụng xanh tăng gần 15% so với năm trước, sau giai đoạn 2017-2024 duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 21,2%/năm.
Trong cơ cấu tín dụng xanh, năng lượng tái tạo và năng lượng sạch chiếm trên 37%, tiếp theo là nông nghiệp xanh với trên 29%, theo số liệu Ngân hàng Nhà nước được FiinRatings dẫn lại.
Một số ngân hàng cũng đã triển khai các gói tín dụng chuyên biệt. TPBank đưa ra gói tín dụng 5.000 tỷ đồng cho các hạng mục bền vững ưu tiên như năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, giao thông bền vững và nông nghiệp bền vững, với mức lãi suất 0% trong ba tháng đầu. BIDV áp dụng mức giảm lãi suất lên tới 1,5% cho các dự án nước sạch đủ điều kiện.
Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD tài chính xanh và chuyển đổi đến năm 2040
Theo FiinRatings, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam hiện vẫn chủ yếu vận hành dựa trên động lực tự nguyện, thay vì yêu cầu bắt buộc từ cơ quan quản lý. Về phía doanh nghiệp, việc tham gia thị trường giúp đa dạng hóa nguồn vốn, củng cố uy tín ESG và xây dựng năng lực quản trị nội bộ. Với những doanh nghiệp lần đầu phát hành như Miza hay Tập đoàn Nhựa Bình Thuận (BPG), quá trình xây dựng Khung Trái phiếu Xanh không đơn thuần phục vụ huy động vốn mà còn góp phần củng cố năng lực thể chế và quản trị.
Trong khi đó, môi trường chính sách đang có những thay đổi đáng kể. Báo cáo đánh giá việc ban hành Danh mục phân loại xanh quốc gia theo Quyết định 21 là bước tiến quan trọng, giúp làm rõ tiêu chí phân loại đối với tổ chức phát hành và bên cho vay. Nghị quyết 198 đưa ra cơ chế hỗ trợ lãi suất 2%/năm đối với các khoản vay cấp tín dụng xanh.
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 cũng tạo ra thay đổi đáng chú ý khi áp dụng cơ chế miễn thuế đối với thu nhập từ lãi trái phiếu xanh, thu nhập từ chuyển nhượng trái phiếu xanh lần đầu sau khi phát hành, cũng như thu nhập từ chuyển nhượng tín chỉ carbon và chứng chỉ giảm phát thải.
Tuy nhiên, FiinRatings lưu ý lợi ích về chi phí vốn của trái phiếu xanh tại Việt Nam hiện chưa nên được kỳ vọng quá mức. “Greenium”, tức việc trái phiếu xanh được định giá tốt hơn trái phiếu thông thường có đặc điểm tương đương chỉ nhờ nhãn xanh, chưa được ghi nhận một cách nhất quán tại thị trường Việt Nam. Trong ngắn hạn, lợi ích rõ ràng hơn nằm ở khả năng đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư, đặc biệt là tiếp cận các nhà đầu tư tổ chức quốc tế có yêu cầu về ESG.
Trái phiếu xanh cũng có thể tạo lợi thế về kỳ hạn. FiinRatings nhận định kỳ hạn trên 5-7 năm tương đối hiếm với phần lớn trái phiếu doanh nghiệp thông thường tại Việt Nam. Trong khi đó, trái phiếu xanh, đặc biệt khi được bảo lãnh bởi các tổ chức tài chính phát triển hoặc cấu trúc trên những tài sản hạ tầng có vòng đời dài, có khả năng kéo dài kỳ hạn đáng kể.
Dù vậy, những khoảng trống của thị trường vẫn hiện hữu. Sau khi Quyết định 21 ban hành Danh mục phân loại xanh chính thức, việc thiếu các văn bản hướng dẫn thực thi chi tiết khiến tổ chức phát hành còn lúng túng khi áp dụng. Khả năng tiếp cận chương trình ưu đãi ngân hàng cũng chưa đồng đều và hiện thuận lợi hơn với các doanh nghiệp lớn, có nền tảng vốn tốt.
Thị trường còn đứng trước yêu cầu mở rộng nguồn cung sản phẩm đủ tiêu chuẩn. Các nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt nhóm có ủy thác đầu tư ESG, ngày càng chú trọng chất lượng Khung Trái phiếu Xanh, đánh giá độc lập từ bên thứ hai, báo cáo sau phát hành và chiến lược chuyển đổi tổng thể của tổ chức phát hành.
Không gian phát triển của thị trường được đánh giá còn rất lớn bởi theo số liệu World Bank được FiinRatings dẫn lại, để đạt các mục tiêu khí hậu, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD tài chính xanh và chuyển đổi đến năm 2040, trong đó gần một nửa dự kiến đến từ khu vực tư nhân. Đặc biệt, năng lượng tái tạo là lĩnh vực có nhu cầu vốn lớn nhất.
Bên cạnh trái phiếu xanh truyền thống, các công cụ như trái phiếu liên kết bền vững, trái phiếu chuyển đổi và trái phiếu xanh lam cũng bắt đầu được quan tâm. Tuy nhiên, FiinRatings cho rằng các công cụ mới này nên đóng vai trò bổ trợ thay vì thay thế trái phiếu xanh và tín dụng xanh. Để hiện thực hóa tiềm năng, thị trường vẫn cần tiêu chuẩn công bố thông tin chặt chẽ hơn, hoạt động đánh giá độc lập đáng tin cậy, sự phù hợp rõ ràng hơn với hệ thống phân loại xanh và cơ sở nhà đầu tư rộng hơn.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
