Từ “vùng xám” đến minh bạch hơn
Sau nhiều năm phát triển mạnh nhưng gần như đứng ngoài hệ thống quản lý tài chính truyền thống, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới. Với việc Chính phủ ban hành cơ chế thí điểm thị trường tài sản mã hóa và đưa hoạt động cung cấp dịch vụ liên quan vào khuôn khổ giám sát phòng, chống rửa tiền (AML), crypto không còn được nhìn nhận như một thị trường tự phát mà đang dần trở thành một cấu phần của hệ sinh thái tài chính số.
Đây là bước đi được đánh giá là tất yếu trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ sở hữu tiền mã hóa cao nhất thế giới. Theo Chainalysis Global Crypto Adoption Index 2025, Việt Nam tiếp tục nằm trong Top 5 quốc gia có mức độ chấp nhận tiền mã hóa cao nhất toàn cầu, sau nhiều năm liên tiếp dẫn đầu hoặc nằm trong nhóm đầu về mức độ phổ cập crypto. Trong khi đó, thống kê của Triple-A cho thấy Việt Nam hiện có khoảng 17–18 triệu người sở hữu tài sản mã hóa, tương đương gần 18% dân số, một tỷ lệ cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu.
Không chỉ số lượng người dùng lớn, dòng tiền chảy qua thị trường cũng rất đáng chú ý. Chainalysis ước tính giá trị giao dịch crypto liên quan đến Việt Nam mỗi năm lên tới hàng chục tỷ USD, trải rộng trên các sàn giao dịch tập trung (CEX), tài chính phi tập trung (DeFi) và giao dịch ngang hàng (P2P). Việt Nam đồng thời nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về hoạt động DeFi và giao dịch P2P – những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nhanh nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về rửa tiền và gian lận tài chính.
Chính quy mô ngày càng lớn của thị trường khiến việc xây dựng khung pháp lý không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa, Bộ Tài chính được giao vai trò chủ trì quản lý, xây dựng cơ chế cấp phép và giám sát hoạt động của các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Trong giai đoạn đầu, chỉ tối đa 5 doanh nghiệp được lựa chọn tham gia thí điểm với những điều kiện tham gia rất khắt khe và nghiêm ngặt nhất trong khu vực Đông Nam Á, cho thấy định hướng của cơ quan quản lý là chỉ lựa chọn những tổ chức có năng lực tài chính và công nghệ đủ mạnh để vận hành thị trường.
Việc đưa crypto vào phạm vi điều chỉnh của Luật Phòng, chống rửa tiền cũng phù hợp với xu hướng quốc tế. Liên minh châu Âu đã triển khai bộ quy định MiCA cùng các tiêu chuẩn AML mới. Mỹ yêu cầu các sàn giao dịch báo cáo giao dịch đáng ngờ và tuân thủ nghiêm quy định xác minh danh tính khách hàng. Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc đều đã xây dựng cơ chế cấp phép và giám sát đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài sản số.
Có thể thấy, mục tiêu của các cơ quan quản lý không phải là hạn chế sự phát triển của crypto mà là đưa thị trường ra khỏi “vùng xám”, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững và thu hút dòng vốn tổ chức.
Sàn giao dịch, stablecoin và nhà đầu tư sẽ thay đổi ra sao?
Nếu coi việc quản lý crypto là một cuộc cải cách, thì các sàn giao dịch sẽ là nhóm chịu tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất. Theo đó, các nền tảng cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ phải áp dụng đầy đủ quy trình Know Your Customer (KYC). Điều này đồng nghĩa việc mở tài khoản sẽ không còn chỉ cần địa chỉ email như trước mà người dùng phải xác minh giấy tờ tùy thân, nhận diện khuôn mặt (eKYC), cập nhật thông tin định kỳ và trong nhiều trường hợp phải giải trình nguồn tiền khi thực hiện các giao dịch có giá trị lớn hoặc có dấu hiệu bất thường.
Song song với đó là các nghĩa vụ về Anti-Money Laundering (AML). Các sàn phải xây dựng hệ thống theo dõi giao dịch theo thời gian thực, lưu trữ dữ liệu khách hàng, phát hiện các giao dịch đáng ngờ và báo cáo cho cơ quan chức năng. Ngân hàng Nhà nước sẽ phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan trong việc thu thập, phân tích dữ liệu và giám sát các dòng tiền có nguy cơ phục vụ hoạt động rửa tiền hoặc tài trợ khủng bố.
Điểm đáng chú ý là cơ chế quản lý mới sẽ không chỉ áp dụng với sàn giao dịch mà còn mở rộng tới các doanh nghiệp lưu ký tài sản số, đơn vị trung gian và các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan trong hệ sinh thái tài sản mã hóa.
Nếu Bitcoin được xem là “vàng kỹ thuật số” thì stablecoin lại đóng vai trò như “đồng USD kỹ thuật số” của thị trường crypto. Theo CoinMarketCap và DefiLlama, tổng vốn hóa thị trường stablecoin hiện đã vượt 280 tỷ USD, trong đó USDT của Tether chiếm khoảng 160–170 tỷ USD, còn USDC đạt khoảng 70–80 tỷ USD. Chỉ riêng hai đồng tiền này đã chiếm hơn 85% vốn hóa stablecoin toàn cầu.
Không chỉ có quy mô lớn, stablecoin còn là “huyết mạch” của hoạt động giao dịch. Khoảng 60–70% tổng khối lượng giao dịch trên các sàn crypto hiện nay được thực hiện thông qua stablecoin, nhờ khả năng giao dịch liên tục 24/7, chi phí thấp và hạn chế biến động giá.
Tuy nhiên, chính sự tiện lợi này cũng khiến stablecoin trở thành công cụ tiềm ẩn rủi ro bị lợi dụng để chuyển tiền xuyên biên giới hoặc che giấu nguồn gốc tài sản. Vì vậy, các chuẩn mực AML đối với stablecoin đang được siết chặt trên toàn cầu và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng đó.
Theo chương trình đào tạo do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với Tether, Chainalysis và VerifyVASP tổ chức trong năm 2026, các tiêu chuẩn mà doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa cần đáp ứng bao gồm: eKYC bằng sinh trắc học, xác thực “liveness”, theo dõi dòng tiền blockchain, phân tích địa chỉ ví có rủi ro, áp dụng quy tắc Travel Rule của FATF và giám sát giao dịch theo thời gian thực. Đây cũng là những tiêu chuẩn đang được áp dụng tại các sàn giao dịch lớn như Binance, Coinbase, OKX hay Bybit.
Ở quy mô toàn cầu, thị trường crypto hiện đã phát triển tới mức tương đương nhiều thị trường tài chính truyền thống. Theo CoinMarketCap, tổng khối lượng giao dịch giao ngay (spot) thường xuyên đạt 100–150 tỷ USD mỗi ngày. Nếu tính cả thị trường phái sinh, giá trị giao dịch toàn cầu có thể dao động từ 300–500 tỷ USD/ngày. Trong đó, Binance vẫn là sàn lớn nhất với khối lượng giao dịch giao ngay khoảng 20–30 tỷ USD mỗi ngày, theo sau là Bybit, Coinbase, OKX và Bitget. Quy mô giao dịch lớn kéo theo yêu cầu ngày càng cao về giám sát.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, thay đổi dễ nhận thấy nhất sẽ là việc giao dịch không còn hoàn toàn ẩn danh như trước. Việc xác minh danh tính sẽ trở thành điều kiện bắt buộc khi sử dụng các nền tảng được cấp phép. Một số giao dịch lớn có thể phải chứng minh nguồn tiền hoặc mục đích sử dụng.
Ở chiều ngược lại, lợi ích mà nhà đầu tư nhận được cũng không nhỏ. Khi thị trường được quản lý minh bạch hơn, nguy cơ xuất hiện các sàn giao dịch “ma”, dự án lừa đảo hay mô hình đa cấp trá hình sẽ giảm đáng kể. Nhà đầu tư cũng có thêm cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi nếu xảy ra tranh chấp.
Quan trọng hơn, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý sẽ mở đường cho dòng vốn tổ chức tham gia thị trường. Các ngân hàng, quỹ đầu tư và doanh nghiệp lớn thường chỉ đầu tư vào những thị trường có quy định rõ ràng về quản trị rủi ro và phòng, chống rửa tiền. Khi các chuẩn mực quốc tế được áp dụng đồng bộ, crypto sẽ không còn bị coi là một “vùng xám” mà có cơ hội trở thành một cấu phần chính thức của hệ thống tài chính số.
Việc tài sản mã hóa chính thức bước vào khuôn khổ giám sát chống rửa tiền là dấu mốc quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thị trường tài chính số tại Việt Nam. Thách thức về tuân thủ sẽ gia tăng, nhưng đổi lại là một môi trường đầu tư minh bạch hơn, an toàn hơn và đủ điều kiện thu hút dòng vốn dài hạn cũng như các định chế tài chính chuyên nghiệp.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
