Đất hiếm là tài nguyên chiến lược của thế kỷ XXI, cần tăng cường quản lý
Tại phiên họp, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm không chỉ cho thấy tầm nhìn dài hạn của Việt Nam, mà còn khẳng định quyết tâm đưa đất hiếm trở thành một trụ cột quan trọng phục vụ mục tiêu tự chủ chiến lược và phát triển kinh tế bền vững.
Đất hiếm là nhóm khoáng sản không thể thiếu trong sản xuất các sản phẩm công nghệ cao như chip bán dẫn, pin xe điện, tuabin gió, thiết bị quốc phòng, hàng không vũ trụ và công nghiệp xanh. Trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đất hiếm không chỉ mang giá trị kinh tế lớn mà còn là “quân bài chiến lược” gắn với an ninh quốc gia và vị thế địa chính trị.
Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có trữ lượng đất hiếm tương đối lớn trên thế giới. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, việc khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên này còn hạn chế, chủ yếu dừng ở mức khai thác thô, giá trị gia tăng thấp, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài nguyên và ảnh hưởng môi trường. Chính vì vậy, việc xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm được xem là bước đi tất yếu, mang tính chiến lược lâu dài.
Tại cuộc họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh yêu cầu tăng cường quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất hiếm. Đây là quan điểm xuyên suốt, nhằm đảm bảo việc khai thác, chế biến và sử dụng đất hiếm được đặt trong khuôn khổ pháp luật chặt chẽ, minh bạch và hiệu quả.
Việc hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách được xác định là nhiệm vụ then chốt. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là phát triển công nghiệp chế biến sâu, hạn chế tối đa xuất khẩu tài nguyên thô. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị kinh tế của đất hiếm, mà còn là cách để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, tránh rơi vào “bẫy tài nguyên”.
Một điểm nhấn quan trọng trong tầm nhìn chiến lược của Chính phủ là yêu cầu chuyển giao và làm chủ công nghệ tiên tiến, phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Trong ngành công nghiệp đất hiếm, công nghệ chế biến, tinh luyện và ứng dụng đóng vai trò quyết định đến hiệu quả kinh tế cũng như tác động môi trường.
Việc chủ động tiếp cận và làm chủ công nghệ không chỉ giúp Việt Nam giảm phụ thuộc vào bên ngoài, mà còn tạo tiền đề cho sự phát triển của các ngành công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp công nghệ cao trong nước. Đây là bước đi mang tính chiến lược, gắn chặt giữa khai thác tài nguyên với mục tiêu phát triển khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.
Huy động đa dạng nguồn lực cho ngành công nghiệp đất hiếm
Thủ tướng nhấn mạnh việc đầu tư tài chính và huy động đa dạng nguồn lực, bao gồm nguồn lực nhà nước, hợp tác công tư và nguồn lực của các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Quan điểm này thể hiện rõ cách tiếp cận linh hoạt, thực tế của Chính phủ trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế, trong khi yêu cầu đầu tư cho ngành đất hiếm là rất lớn.
Mô hình hợp tác công tư (PPP) được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển hạ tầng, công nghệ và chuỗi sản xuất đất hiếm. Đồng thời, việc thu hút các nhà đầu tư chiến lược, có năng lực công nghệ và cam kết dài hạn cũng là yếu tố then chốt để bảo đảm ngành công nghiệp này phát triển bền vững, tránh tình trạng khai thác ồ ạt, thiếu kiểm soát.
Song song với đầu tư công nghệ, phát triển hạ tầng đồng bộ là điều kiện không thể thiếu. Hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng và hạ tầng số cần được quy hoạch bài bản, phục vụ trực tiếp cho khai thác, chế biến và vận chuyển đất hiếm.
Đặc biệt, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu quản trị thông minh dựa trên chuyển đổi số. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý tài nguyên khoáng sản sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, giám sát chặt chẽ hoạt động khai thác, giảm thiểu thất thoát và tiêu cực, đồng thời hỗ trợ công tác hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu lớn và phân tích khoa học.
Chiến lược quốc gia về đất hiếm không được nhìn nhận như một chiến lược đơn lẻ, mà là một cấu phần quan trọng trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, công nghiệp hóa – hiện đại hóa và bảo đảm an ninh quốc gia. Việc phát triển ngành công nghiệp đất hiếm gắn chặt với các mục tiêu lớn như chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Tầm nhìn này cũng cho thấy sự chủ động của Chính phủ trong việc đón đầu xu thế toàn cầu, tận dụng cơ hội từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và nhu cầu ngày càng tăng đối với các vật liệu chiến lược.
Việc Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành liên quan, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khẩn trương tiếp thu ý kiến, hoàn thiện các dự thảo và trình cấp có thẩm quyền xem xét cho thấy quyết tâm chính trị cao trong việc hiện thực hóa chiến lược này. Cùng với đó, tinh thần “đúng pháp luật, đúng thẩm quyền, hài hòa lợi ích” tiếp tục được nhấn mạnh, phản ánh cách tiếp cận thận trọng nhưng quyết liệt của Chính phủ.
Có thể thấy, tầm nhìn chiến lược của Chính phủ về đất hiếm không chỉ dừng lại ở khai thác một loại tài nguyên, mà hướng tới xây dựng một ngành công nghiệp hiện đại, có giá trị gia tăng cao, góp phần nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của đất nước. Đây chính là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời bảo đảm phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và lợi ích lâu dài của quốc gia.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
