Những rủi ro mang tính đặc thù
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, giáo dục trực tuyến đã trở thành một xu hướng phát triển tất yếu, đặc biệt sau giai đoạn bùng phát của đại dịch COVID-19. Tại Việt Nam, sự gia tăng nhanh chóng của các nền tảng đào tạo trực tuyến, các khóa học kỹ năng, ngoại ngữ, luyện thi và chương trình đào tạo từ xa đã làm thay đổi căn bản phương thức tiếp cận giáo dục của người dân.
Cùng với đó, sự tham gia của nhiều chủ thể cung cấp dịch vụ, bao gồm doanh nghiệp công nghệ, tổ chức giáo dục tư nhân và cá nhân kinh doanh, đã hình thành một thị trường dịch vụ giáo dục trực tuyến có tính cạnh tranh cao và phát triển năng động. Trong bối cảnh này, mối quan hệ giữa người học và đơn vị cung cấp dịch vụ không còn thuần túy là quan hệ giáo dục truyền thống mà ngày càng mang đậm bản chất của quan hệ tiêu dùng dịch vụ. Người học, khi tham gia các khóa học có thu phí, về thực chất trở thành người tiêu dùng, có quyền được bảo vệ theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy lĩnh vực giáo dục trực tuyến đang tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người tiêu dùng, như tình trạng quảng cáo sai lệch về chất lượng và cam kết đầu ra, nội dung đào tạo không đúng như giới thiệu, điều khoản giao dịch thiếu minh bạch, cũng như khó khăn trong việc khiếu nại và yêu cầu hoàn tiền. Bên cạnh đó, đặc thù của môi trường số, bao gồm tính xuyên biên giới và sự phụ thuộc vào nền tảng công nghệ, càng làm gia tăng thách thức trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người học.
Giáo dục trực tuyến là xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, mở ra cơ hội tiếp cận tri thức linh hoạt, đa dạng cho người học. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của thị trường, các rủi ro đối với người tiêu dùng ngày càng bộc lộ rõ, từ vấn đề thông tin, chất lượng dịch vụ, điều khoản giao dịch đến bảo vệ dữ liệu cá nhân. Những rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi kinh tế mà còn tác động trực tiếp đến thời gian, cơ hội học tập và thậm chí sức khỏe của người học.
Doanh nghiệp cần bảo đảm minh bạch thông tin
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, để bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng môi trường giáo dục trực tuyến minh bạch, bền vững, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cần nâng cao trách nhiệm trong quá trình tổ chức và vận hành hoạt động đào tạo trực tuyến.
Doanh nghiệp cần bảo đảm minh bạch thông tin về khóa học, giảng viên, học phí, chứng chỉ, điều kiện hoàn tiền và các điều khoản giao dịch trước khi người học đăng ký tham gia. Nội dung quảng cáo phải trung thực, chính xác, không sử dụng các cam kết tuyệt đối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng và kết quả đầu ra của khóa học.
Xây dựng và thực hiện hợp đồng điện tử, điều kiện giao dịch chung theo hướng rõ ràng, dễ tiếp cận và bảo đảm cân bằng quyền lợi giữa các bên. Các điều khoản bất lợi cho người tiêu dùng cần được rà soát và điều chỉnh phù hợp với quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Doanh nghiệp cũng cần nâng cao chất lượng dịch vụ và trách nhiệm nghề nghiệp, bảo đảm nội dung đào tạo đúng như cam kết, duy trì ổn định hệ thống kỹ thuật và có cơ chế hỗ trợ kịp thời khi xảy ra sự cố. Đối với các khóa học liên quan đến sức khỏe như yoga, thiền hoặc phát triển thể chất, cần bảo đảm tính an toàn của nội dung hướng dẫn, đồng thời có cảnh báo và khuyến nghị phù hợp đối với người học.
Ngoài ra, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của người học cần được xem là trách nhiệm trọng tâm, doanh nghiệp phải có cơ chế bảo mật thông tin phù hợp, chỉ thu thập dữ liệu trong phạm vi cần thiết và không chia sẻ thông tin người dùng cho bên thứ ba khi chưa có sự đồng ý hợp pháp.
Cuối cùng, các doanh nghiệp cần chủ động xây dựng cơ chế tiếp nhận, xử lý khiếu nại và giải quyết tranh chấp minh bạch, hiệu quả, qua đó góp phần nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của thị trường giáo dục trực tuyến tại Việt Nam.
Dịch vụ giáo dục trực tuyến phát triển nhanh và tiềm ẩn nhiều rủi ro, người tiêu dùng cần chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi tham gia các khóa học.
Trước hết, người tiêu dùng cần tìm hiểu kỹ thông tin về đơn vị cung cấp dịch vụ trước khi đăng ký khóa học, bao gồm tư cách pháp lý, uy tín trên thị trường, đội ngũ giảng viên và nội dung chương trình đào tạo. Việc tham khảo đánh giá từ nhiều nguồn khác nhau, đặc biệt là các phản hồi độc lập từ người học trước đó, sẽ giúp hạn chế nguy cơ bị dẫn dắt bởi quảng cáo một chiều. Đối với các khóa học có yếu tố chuyên môn cao hoặc liên quan đến sức khỏe như yoga, thiền, người học cần cân nhắc kỹ về trình độ của người hướng dẫn và mức độ phù hợp với thể trạng cá nhân.
Cần đọc kỹ các điều khoản giao dịch và hợp đồng điện tử trước khi thực hiện thanh toán, đặc biệt là các nội dung liên quan đến học phí, chính sách hoàn tiền, quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như các điều khoản miễn trừ trách nhiệm. Người tiêu dùng không nên chấp nhận các điều khoản không rõ ràng hoặc bất lợi mà không có sự cân nhắc đầy đủ. Việc lưu giữ các bằng chứng giao dịch như hóa đơn điện tử, email xác nhận, nội dung quảng cáo ban đầu là cần thiết để bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp.
Người tiêu dùng cũng cần thận trọng với các thông tin quảng cáo mang tính cam kết như “đảm bảo đầu ra”, “hoàn tiền 100%”, “chứng chỉ quốc tế”, đặc biệt khi các cam kết này không đi kèm điều kiện cụ thể hoặc cơ sở kiểm chứng rõ ràng. Việc nhận diện quảng cáo sai lệch hoặc gây nhầm lẫn sẽ giúp giảm thiểu rủi ro lựa chọn dịch vụ không phù hợp.
Ngoài ra, cần cân nhắc khả năng tài chính và hình thức thanh toán, tránh đóng học phí giá trị lớn trong thời gian dài hoặc tham gia các chương trình yêu cầu trả trước toàn bộ chi phí khi chưa có đủ thông tin về chất lượng dịch vụ.
Trong quá trình sử dụng dịch vụ, người học cần chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân, hạn chế cung cấp thông tin không cần thiết và kiểm tra các chính sách bảo mật của nền tảng. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm quyền lợi, người tiêu dùng cần kịp thời thực hiện quyền khiếu nại, phản ánh hoặc yêu cầu bồi thường theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời có thể liên hệ với các cơ quan có thẩm quyền để được hỗ trợ.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
