Đổi thông tin lấy điểm thưởng
Tại nhiều siêu thị, khách hàng chỉ cần cung cấp số điện thoại để đăng ký thành viên, tích điểm và nhận ưu đãi. Thủ tục miễn phí, thực hiện trong vài phút nên rất ít người đọc kỹ chính sách xử lý dữ liệu trên website hoặc ứng dụng.
Chị Nguyễn Thị Phương Linh, trú tại phường Hoàng Mai, Hà Nội, cho biết thường xuyên đọc số điện thoại cho nhân viên thu ngân nhưng không rõ siêu thị lưu những thông tin gì. “Tôi chỉ nghĩ số điện thoại dùng để cộng điểm. Sau đó, tôi thường nhận được tin nhắn quảng cáo đúng nhóm sản phẩm vừa mua nên cũng băn khoăn không biết lịch sử mua sắm của mình được sử dụng thế nào”, chị nói.
Khi số điện thoại được liên kết với hóa đơn, hệ thống có thể ghi nhận khách mua gì, ở đâu, thời điểm nào và chi tiêu bao nhiêu. Người thường mua sữa, bỉm và đồ ăn dặm có thể được xếp vào nhóm gia đình có con nhỏ; người mua thực phẩm ít đường hoặc thiết bị đo huyết áp có thể được nhận diện thuộc một nhóm nhu cầu khác. Đây cũng là cơ sở để hệ thống gửi phiếu giảm giá ngày càng “đúng nhu cầu”.
Trong khi đó, anh Nguyễn Văn Thịnh, ở xã Thường Tín, Hà Nội, cho rằng tích điểm mang lại lợi ích nhưng khách hàng cần được quyền lựa chọn. “Tôi có thể đồng ý cung cấp số điện thoại để tích điểm, nhưng không có nghĩa là đồng ý nhận mọi quảng cáo hoặc để thông tin được chia sẻ với bên khác. Nếu có từng ô lựa chọn riêng thì người mua sẽ dễ quyết định hơn”, anh nói.
Rà soát chính sách bảo mật của một số chuỗi bán lẻ cho thấy, tùy dịch vụ và mục đích sử dụng, phạm vi dữ liệu có thể được xử lý rộng hơn số điện thoại. WinCommerce liệt kê họ tên, ngày sinh, giới tính, địa chỉ, hình ảnh, thông tin tài khoản, lịch sử hoạt động trên mạng, địa chỉ IP, loại thiết bị và cookie. Doanh nghiệp cũng đề cập việc phân tích dữ liệu, xây dựng chân dung khách hàng để nghiên cứu xu hướng, quảng cáo và giới thiệu ưu đãi.
Từng thông tin riêng lẻ có thể không nói lên nhiều điều, nhưng khi được liên kết với lịch sử hóa đơn, chúng tạo thành hồ sơ có giá trị thương mại. Vì vậy, doanh nghiệp cần giải thích rõ dữ liệu nào bắt buộc, dữ liệu nào không bắt buộc và được sử dụng vào mục đích gì.
Sự đồng ý cũng không nên bị gói trong một thao tác duy nhất. Khách hàng có thể đồng ý tích điểm nhưng không muốn nhận quảng cáo; đồng ý nhận thông tin từ siêu thị nhưng không muốn dữ liệu được dùng để giới thiệu sản phẩm của bên thứ ba.
Không bán nhưng có thể chia sẻ
Cụm từ “bán dữ liệu” thường khiến người tiêu dùng lo ngại. Tuy nhiên, qua các chính sách được công khai, chưa có căn cứ để kết luận các hệ thống bán lẻ đang bán danh sách khách hàng cho nhãn hàng hoặc đối tác.
WinCommerce tuyên bố không mua, bán dữ liệu cá nhân của khách hàng cho bên khác. Tuy nhiên, doanh nghiệp cho biết có thể chia sẻ dữ liệu trong phạm vi cần thiết với nhân viên, công ty mẹ, công ty con, công ty liên kết, đối tác, nhà thầu, nhà cung cấp dịch vụ và một số chủ thể khác phục vụ những mục đích đã nêu. Dữ liệu cũng có thể được chuyển cho nhà cung cấp dịch vụ ở ngoài Việt Nam hoặc được xử lý bằng hệ thống đặt ngoài lãnh thổ Việt Nam.
AEON Việt Nam cho biết có thể cung cấp, chuyển giao dữ liệu cho đối tác cung cấp hàng hóa, dịch vụ, hạ tầng công nghệ, điện toán đám mây, đại lý, đối tác kinh doanh và đơn vị tư vấn. Đối với chương trình điểm thành viên WAON, AEON Việt Nam là bên kiểm soát và xử lý dữ liệu; Công ty TNHH Thương mại ACS Việt Nam cũng có thể giữ vai trò này trong trường hợp pháp luật cho phép.
LOTTE Mart công khai khả năng chuyển hoặc cấp quyền truy cập dữ liệu cho một số tổ chức, bộ phận quản lý, công ty liên kết, đối tác và nhà cung cấp dịch vụ ở nước ngoài nhằm thực hiện mục đích xử lý mà khách hàng đã đồng ý.
Như vậy, “không bán dữ liệu” không đồng nghĩa thông tin chỉ nằm trong hệ thống của một siêu thị. Dữ liệu có thể được chia sẻ hoặc chuyển giao cho nhiều đơn vị tham gia vận hành chương trình thành viên, lưu trữ đám mây, thanh toán, giao hàng, phân tích hành vi và thực hiện khuyến mại.
Việc một nhà cung cấp công nghệ được tiếp cận dữ liệu để duy trì hệ thống không đồng nghĩa nhãn hàng được tự do sử dụng danh sách khách hàng để quảng cáo. Tuy nhiên, với những khái niệm rộng như “đối tác kinh doanh”, “công ty liên kết” hoặc “nhà cung cấp dịch vụ”, người tiêu dùng khó biết cụ thể dữ liệu của mình được chuyển đến đơn vị nào.
Ngay cả việc nhân viên siêu thị có thể nhìn thấy bao nhiêu thông tin cũng chưa được giải thích rõ trong các chính sách công khai. Chính sách của WinCommerce xác định nhân viên là một trong những nhóm có thể được chia sẻ dữ liệu, nhưng không cho biết nhân viên thu ngân, chăm sóc khách hàng, quản lý cửa hàng và bộ phận tiếp thị được phân quyền khác nhau ra sao; ai có thể xem lịch sử mua hàng, số điện thoại đầy đủ hoặc thông tin khiếu nại.
Về nguyên tắc, nhân viên chỉ nên được tiếp cận lượng dữ liệu cần thiết cho công việc. Thu ngân có thể cần xác nhận tài khoản và điểm tích lũy nhưng không nhất thiết phải xem toàn bộ lịch sử mua sắm. Bộ phận giải quyết khiếu nại có thể cần tra cứu giao dịch cụ thể nhưng không nên mặc nhiên truy cập mọi thông tin khác. Mỗi lần truy cập cũng cần được ghi nhận để kiểm tra khi xảy ra lạm dụng hoặc rò rỉ.
Một vấn đề khác là quyền xóa tài khoản không phải lúc nào cũng đồng nghĩa toàn bộ dữ liệu lập tức biến mất. Saigon Co.op cho biết dữ liệu có thể được lưu trữ trong thời gian cần thiết để thực hiện mục đích xử lý và đáp ứng nghĩa vụ về thuế, kiểm toán hoặc nghĩa vụ pháp lý. LOTTE Mart cũng nêu một số loại dữ liệu có thể được lưu lâu hơn những loại khác, dù hệ thống đã công khai tính năng “xóa tài khoản vĩnh viễn” đối với tài khoản trực tuyến.
WinCommerce cho biết sẽ xóa, hủy dữ liệu theo yêu cầu hợp lệ của khách hàng, trừ trường hợp pháp luật không cho phép hoặc dữ liệu vẫn cần được xử lý để thực hiện nghĩa vụ pháp lý. Việc rút lại sự đồng ý hoặc yêu cầu xóa dữ liệu có thể dẫn đến chấm dứt cung cấp một số tiện ích, khuyến mại và ưu đãi.
Từ ngày 1/1/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực, nâng các quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân lên thành luật. Người dân có quyền được biết, đồng ý, truy cập, chỉnh sửa, rút lại sự đồng ý, yêu cầu xóa, hạn chế xử lý và phản đối việc sử dụng dữ liệu cho quảng cáo, tiếp thị.
Các quyền này cần được chuyển thành công cụ dễ sử dụng trong thực tế. Thay vì buộc khách hàng gọi tổng đài, gửi email và chờ xác minh qua nhiều bước, ứng dụng bán lẻ nên có khu vực để người dùng xem dữ liệu đang được lưu, tắt quảng cáo cá nhân hóa, rút lại từng loại đồng ý và yêu cầu xóa tài khoản.
Nhà bán lẻ cũng cần công khai cụ thể hơn nhóm đối tác nhận dữ liệu, mục đích chia sẻ, thời hạn lưu giữ và phạm vi nhân viên được truy cập. Mỗi mục đích xử lý nên có lựa chọn đồng ý riêng, không gộp quyền tham gia chương trình tích điểm với quyền sử dụng dữ liệu cho quảng cáo và tiếp thị.
Thẻ thành viên không hoàn toàn miễn phí. Người mua không trả phí mở thẻ nhưng cung cấp thông tin và để lại lịch sử tiêu dùng trong quá trình sử dụng. Dữ liệu ấy giúp doanh nghiệp phục vụ khách hàng tốt hơn, đồng thời tạo ra lợi thế trong kinh doanh và quảng cáo.
Bởi vậy, điều quan trọng không chỉ là dữ liệu có bị “bán” hay không, mà là ai đang được tiếp cận, sử dụng vào mục đích gì và người tiêu dùng có thực sự kiểm soát được dấu vết mua sắm của mình hay không.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
