Từ đối tượng thụ hưởng sang nguồn lực tham gia phát triển
Việt Nam hiện có gần 16,5 triệu người cao tuổi, trong đó hơn 9 triệu người vẫn tham gia lao động, sản xuất và kinh doanh. Bên cạnh đó, hơn 733.000 người tham gia công tác đảng, chính quyền, đoàn thể và hơn 1,1 triệu người tham gia giữ gìn an ninh trật tự.
Những con số này cho thấy người cao tuổi đang hiện diện trong nhiều hoạt động kinh tế và xã hội. Vì vậy, cùng với chính sách chăm sóc và bảo đảm an sinh, việc tạo điều kiện để họ tiếp tục phát huy kinh nghiệm, kỹ năng và khả năng đóng góp đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét.
Tại Hội nghị sơ kết công tác người cao tuổi 7 tháng đầu năm 2026, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu thay đổi cách nhìn về người cao tuổi, coi đây là nguồn lực và động lực cho phát triển bền vững.
Cùng với quá trình già hóa dân số, hệ thống an sinh xã hội đang phải đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của nhóm dân số cao tuổi. Hiện hơn 3,53 triệu người cao tuổi đang hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội hằng tháng, hơn 1,2 triệu người được hưởng trợ cấp xã hội.
Trong lĩnh vực y tế, gần 15,7 triệu người cao tuổi đã có thẻ bảo hiểm y tế, hơn 69% được khám sức khỏe định kỳ và khoảng 80% được lập hồ sơ quản lý sức khỏe.
Những chính sách này tạo nền tảng quan trọng để bảo đảm đời sống cho người cao tuổi. Tuy nhiên, khi số người cao tuổi tiếp tục tăng, nhu cầu về chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, dịch vụ y tế chuyên biệt và các loại hình hỗ trợ sinh hoạt cũng sẽ gia tăng. Điều này đồng nghĩa với áp lực lớn hơn đối với ngân sách nhà nước và hệ thống dịch vụ công nếu chỉ tiếp cận vấn đề từ góc độ bảo trợ.
Trong bối cảnh đó, việc phát huy khả năng lao động và đóng góp của người cao tuổi trở thành một hướng đi cần được quan tâm. Với kinh nghiệm tích lũy trong nhiều lĩnh vực, một bộ phận người cao tuổi vẫn có khả năng tiếp tục làm việc, kinh doanh, truyền nghề, tham gia các hoạt động cộng đồng hoặc hỗ trợ thế hệ trẻ.
Đây cũng là cơ sở để chính sách người cao tuổi được lồng ghép sâu hơn vào các lĩnh vực như lao động, việc làm, y tế, giáo dục, chuyển đổi số và phát triển kinh tế. Việc sửa đổi Luật Người cao tuổi cũng cần tính đến thực tế dân số đang già hóa nhanh và nhu cầu ngày càng đa dạng của nhóm dân số này.
Cách tiếp cận mới không có nghĩa giảm vai trò của chính sách an sinh, mà hướng tới tạo thêm lựa chọn cho người cao tuổi. Những người còn khả năng và nhu cầu làm việc cần có môi trường phù hợp để tiếp tục đóng góp; những người cần chăm sóc phải được tiếp cận dịch vụ y tế và an sinh chất lượng hơn.
Khi người cao tuổi được nhìn nhận vừa là đối tượng cần được bảo vệ, vừa là người tiêu dùng, người lao động và nguồn lực xã hội, chính sách sẽ có khả năng đáp ứng toàn diện hơn những thay đổi do già hóa dân số mang lại.
Hình thành thị trường mới từ "kinh tế bạc"
Khái niệm "kinh tế bạc" đang mở ra một cách tiếp cận rộng hơn đối với quá trình già hóa dân số. Đây không chỉ là thị trường cung cấp sản phẩm dành riêng cho người cao tuổi mà còn bao gồm hệ sinh thái dịch vụ giúp họ sống khỏe, sống độc lập và tiếp tục tham gia đời sống kinh tế - xã hội.
Các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dịch vụ chăm sóc dài hạn, thiết bị hỗ trợ sinh hoạt, du lịch, văn hóa, giải trí và công nghệ đều có thể trở thành những mảng phát triển quan trọng.
Nếu được tổ chức bài bản, nhu cầu của người cao tuổi có thể tạo thêm thị trường cho doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy đổi mới sản phẩm và dịch vụ. Chẳng hạn, các giải pháp công nghệ hỗ trợ theo dõi sức khỏe, thiết bị thông minh trong gia đình, dịch vụ chăm sóc tại nhà hay các mô hình du lịch phù hợp với người cao tuổi đều có dư địa phát triển.
Theo định hướng được đưa ra, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ được giao phối hợp xây dựng đề án phát triển "kinh tế bạc", tạo cơ sở để từng bước hoàn thiện chính sách và thúc đẩy thị trường này.
Một mắt xích quan trọng khác là khả năng tiếp cận công nghệ của người cao tuổi. Khi các dịch vụ công, ngân hàng, y tế, mua sắm và giao tiếp xã hội ngày càng chuyển lên môi trường số, khoảng cách kỹ năng số có thể trở thành rào cản đối với nhóm dân số này.
Do đó, mục tiêu không chỉ là bảo vệ người cao tuổi khỏi lừa đảo trên mạng mà còn phải giúp họ sử dụng công nghệ một cách chủ động và an toàn. Việc hoàn thiện dữ liệu quốc gia về người cao tuổi, kết nối với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, đặc biệt là dữ liệu y tế, được xem là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Bộ Công an được giao chủ trì phối hợp hoàn thiện cơ sở dữ liệu, phấn đấu hoàn thành trong tháng 11/2026.
Bên cạnh đó, phong trào "bình dân học vụ số" được kỳ vọng góp phần nâng cao kỹ năng số cho người cao tuổi, giúp họ tiếp cận các dịch vụ trực tuyến và tham gia sâu hơn vào đời sống số.
Ở góc độ an sinh, việc mở rộng trợ cấp hưu trí xã hội cũng đang được nghiên cứu. Theo đánh giá tác động, nếu giảm độ tuổi hưởng trợ cấp từ 75 xuống 70 tuổi, kinh phí thực hiện có thể tăng khoảng 11.680 tỷ đồng mỗi năm. Điều này cho thấy mở rộng độ bao phủ an sinh cần được cân đối với khả năng ngân sách và sự tương thích với hệ thống bảo hiểm xã hội.
Già hóa dân số vì thế không chỉ là bài toán về số người cần chăm sóc mà còn là câu chuyện về một thị trường và nguồn lực mới. Một hệ sinh thái "kinh tế bạc" được xây dựng phù hợp có thể đồng thời tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp, giảm áp lực lên hệ thống chăm sóc và mở rộng không gian để người cao tuổi tiếp tục làm việc, tiêu dùng, học tập và đóng góp cho cộng đồng.
Thay vì chỉ ứng phó với những hệ quả của già hóa, Việt Nam có thể chủ động biến quá trình này thành động lực thúc đẩy các ngành dịch vụ mới, đổi mới công nghệ và cải thiện chất lượng an sinh. Đây là bước chuyển cần thiết để thích ứng với một cơ cấu dân số đang thay đổi nhanh chóng.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
