Thị trường có tiềm năng, nhưng mô hình vẫn thiếu vắng
Việt Nam đang có nền tảng khá thuận lợi để phát triển các mô hình mua sắm chuyên biệt. Năm vừa qua, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành ước đạt 7.008,9 nghìn tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm trước. Cùng năm, Việt Nam đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế, mức cao nhất từ trước tới nay, cho thấy dư địa tăng chi tiêu mua sắm gắn với du lịch vẫn còn rất lớn.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là thị trường bán lẻ Việt Nam dù tăng trưởng khá đều vẫn thiếu những mô hình mang tính dẫn dắt. Theo thông tin tại hội thảo tham vấn Đề án “Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, outlet tại Việt Nam hiện gần như chưa hình thành đúng nghĩa, chủ yếu mới dừng ở dạng các điểm bán nhỏ lẻ, phân mảnh, chưa tạo được sức hút như những “làng outlet” hay trung tâm mua sắm giảm giá quy mô lớn tại nhiều nước.
Khoảng trống này càng rõ hơn nếu đặt trong tương quan với du lịch. Mức chi tiêu bình quân của khách quốc tế tại Việt Nam hiện chỉ khoảng 1.050-1.150 USD/người, thấp hơn đáng kể so với một số điểm đến cạnh tranh trong khu vực như Thái Lan hay Singapore. Điều đó cho thấy du khách vẫn đến, nhưng phần chi tiêu cho mua sắm chưa thực sự bứt lên thành một động lực đủ mạnh. Với ngành du lịch hiện đặt mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế trong năm 2026, câu chuyện phát triển các không gian mua sắm có tổ chức, có bản sắc và có sức hút rõ ràng càng trở nên cấp thiết hơn.
Ở góc độ thị trường, đây là một nghịch lý không nhỏ. Việt Nam là trung tâm sản xuất của nhiều ngành hàng tiêu dùng, thời trang, da giày, đồ thể thao, nhưng lại thiếu chính những kênh bán lẻ chuyên biệt để tiêu thụ hàng tồn kho, hàng qua mùa, hàng giảm giá thương hiệu theo cách bài bản. Trong khi đó, outlet trên thế giới từ lâu không chỉ là nơi “xả hàng”, mà còn là công cụ tổ chức lại dòng hàng, kéo khách du lịch và gia tăng tiêu dùng ngoài trung tâm đô thị.
“Đòn bẩy kép” cho bán lẻ và du lịch
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận mới của cơ quan quản lý là outlet và cửa hàng miễn thuế đang được nhìn nhận không đơn thuần như mô hình kinh doanh riêng lẻ. Thông tin tại Hội thảo tham vấn Đề án Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế không chỉ là mở rộng kênh phân phối, mà còn là bước chuyển dịch quan trọng sang hệ sinh thái bán lẻ hiện đại, tạo lan tỏa sang logistics, du lịch và dịch vụ.
Theo định hướng của Đề án, outlet tại Việt Nam sẽ phát triển theo hai hướng.
Thứ nhất là mô hình “làng outlet cao cấp” quy mô lớn, tích hợp mua sắm, giải trí và trải nghiệm văn hóa, hướng tới nhóm khách trung và cao cấp, đồng thời trở thành một điểm đến du lịch.
Thứ hai là mô hình trung tâm outlet đô thị hoặc ngoại vi, quy mô linh hoạt hơn, tập trung vào các thương hiệu phổ thông và trung cấp, phục vụ nhu cầu tiêu dùng đại chúng và phù hợp với điều kiện hạ tầng của từng địa phương.
Mục tiêu đến năm 2030 là hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh và An Giang/Phú Quốc. Tầm nhìn đến năm 2045 sẽ hình thành các “làng outlet cao cấp” ở cả ba miền.
Với cửa hàng miễn thuế, định hướng cũng đang được mở rộng hơn đáng kể so với cách làm truyền thống. Nếu trước đây mô hình này chủ yếu gắn với sân bay, cửa khẩu hoặc khu vực kiểm soát đặc thù, thì trong định hướng mới, mục tiêu là phủ kín 100% sân bay quốc tế và cửa khẩu lớn, đồng thời mở rộng vào nội đô tại các trung tâm du lịch.
Đáng chú ý hơn, đề án còn đặt ra hướng kết hợp phục vụ cả khách nội địa và khách được hưởng ưu đãi miễn thuế, tức là mở rộng không gian tiêu dùng thay vì bó hẹp trong logic “bán cho khách xuất nhập cảnh” như trước.
Một điểm rất đáng chú ý khác là mục tiêu nâng tỷ lệ hàng Việt trong outlet và cửa hàng miễn thuế lên 30-40%. Nếu làm được, đây không chỉ là câu chuyện gia tăng doanh thu cho hệ thống bán lẻ, mà còn mở thêm một kênh quảng bá cho hàng Việt, nhất là các nhóm sản phẩm có thể trở thành “quà tặng quốc gia” dành cho du khách. Trong bối cảnh du lịch ngày càng gắn với trải nghiệm mua sắm, đây có thể là cách để hàng Việt đi thẳng tới người tiêu dùng quốc tế ngay trên sân nhà.
Xu hướng đã rõ, nhưng vẫn còn điểm nghẽn
Dù tiềm năng lớn, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là cơ chế. Theo tính toán trong đề án được công bố tại hội thảo, nếu triển khai hiệu quả, outlet và cửa hàng miễn thuế có thể tạo ra khoảng 579.000 tỷ đồng doanh thu trực tiếp, tương đương mức tăng trưởng 10% của thị trường bán lẻ. Nhưng để đi đến con số đó, thị trường cần một khung chính sách rõ ràng hơn, từ đất đai, đầu tư, quy hoạch, cơ chế khuyến mại, cho tới hoàn thuế và phương thức tổ chức bán hàng.
Đại diện doanh nghiệp cho rằng, Việt Nam hiện thiếu khung pháp lý đủ hấp dẫn để thu hút các thương hiệu quốc tế tham gia outlet đúng nghĩa. Một số kiến nghị đã được nêu như bố trí quỹ đất sạch cho nhà đầu tư chiến lược, xây dựng chính sách khuyến mại riêng cho outlet với mức giảm giá sâu phù hợp đặc thù hàng tồn và hàng qua mùa, hay triển khai hoàn thuế giá trị gia tăng điện tử ngay tại điểm bán để cải thiện trải nghiệm mua sắm của du khách.
Với cửa hàng miễn thuế, doanh nghiệp cũng đề xuất mở rộng không gian hoạt động ra ngoài sân bay, cho phép triển khai trong các khu thương mại tự do, phát triển bán hàng trực tuyến và tích hợp các phương thức thanh toán quốc tế.
Thực tế cho thấy, nếu không có cú hích chính sách, outlet rất khó phát triển thành mô hình đủ lớn. Bởi outlet không chỉ cần mặt bằng bán lẻ, mà cần quy hoạch như một điểm đến, có hạ tầng giao thông thuận tiện, có tổ hợp dịch vụ đi kèm, có cơ chế giá phù hợp và có thương hiệu dẫn dắt.
Tương tự, cửa hàng miễn thuế cũng không thể bứt lên nếu tiếp tục bị bó trong khuôn khổ cũ, trong khi hành vi mua sắm của du khách đã thay đổi nhanh, đòi hỏi trải nghiệm linh hoạt, thanh toán thuận tiện và liên kết chặt với hành trình du lịch. Đây là lý do khiến câu chuyện outlet và duty free hiện nay mang dáng dấp của một bài toán liên ngành hơn là một đề xuất thuần thương mại.
Nhìn về phía trước, xu hướng phát triển mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam là có thật, và nhu cầu thị trường cũng đã đủ rõ. Bán lẻ nội địa đang tăng, du lịch quốc tế đã vượt mốc 20 triệu lượt khách, trong khi các địa phương lớn như TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng hay Phú Quốc đều có lý do để theo đuổi các tổ hợp mua sắm mới nhằm giữ chân du khách lâu hơn và tăng chi tiêu tại chỗ.
Vấn đề còn lại là tốc độ “mở khóa” chính sách có theo kịp nhu cầu của thị trường hay không. Nếu tháo được nút thắt này, outlet và cửa hàng miễn thuế có thể trở thành một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh bán lẻ hiện đại của Việt Nam, đồng thời mở thêm một dư địa tăng trưởng mới cho du lịch và tiêu dùng trong nước.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
