Mùa công bố báo cáo tài chính quý I/2026 đang cho thấy một bức tranh lợi nhuận nhiều gam màu của ngành ngân hàng. Nếu giai đoạn 2022–2024 từng chứng kiến cuộc đua tăng trưởng mạnh mẽ, lợi nhuận nhiều nhà băng liên tục lập kỷ lục nhờ tín dụng mở rộng và mặt bằng lãi suất thuận lợi, thì bước sang năm 2026, sự phân hóa đã hiện rõ hơn bao giờ hết.
Trong khi một số ngân hàng vẫn duy trì được đà tăng trưởng hai chữ số nhờ lợi thế quy mô, nền khách hàng lớn và khả năng kiểm soát chi phí vốn tốt, không ít tổ chức tín dụng lại chứng kiến lợi nhuận sụt giảm mạnh, thậm chí lao dốc chỉ sau một quý. Điều này phản ánh thực tế rằng giai đoạn tăng trưởng “dễ thở” của ngành ngân hàng đang dần khép lại.
Theo giới phân tích, áp lực hiện nay không còn đến từ bài toán tăng trưởng tín dụng đơn thuần mà nằm ở chất lượng tài sản, khả năng duy trì biên lãi ròng (NIM) và sức chống chịu trước biến động kinh tế toàn cầu. Khi doanh nghiệp gặp khó khăn, sức cầu suy yếu và chi phí vốn tăng trở lại, ngành ngân hàng bắt đầu chịu tác động trực tiếp.
Đặc biệt, nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ là những đơn vị dễ bị ảnh hưởng nhất do dư địa tăng trưởng hạn chế hơn, nguồn thu phụ thuộc nhiều vào tín dụng và khả năng chống sốc thấp hơn các “ông lớn” quốc doanh.
Một trong những trường hợp gây chú ý là Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank, mã chứng khoán: SSB). Trong quý I/2026, lợi nhuận trước thuế của ngân hàng chỉ đạt khoảng 1.388 tỷ đồng, giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước.
Điểm đáng nói, mức sụt giảm này không hoàn toàn đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi đi xuống, mà chủ yếu do năm ngoái SeABank ghi nhận khoản thu nhập đột biến từ thương vụ chuyển nhượng Công ty Tài chính PTF.
Khi “cú hích” bất thường không còn, lợi nhuận lập tức quay về mặt bằng thực tế hơn. Điều này cho thấy một thực trạng khá phổ biến trong ngành ngân hàng thời gian gần đây: nhiều nhà băng phải dựa vào các khoản thu bất thường, bán vốn hoặc thoái tài sản để duy trì tốc độ tăng trưởng lợi nhuận.
Tuy nhiên, phía sau câu chuyện kỹ thuật kế toán đó vẫn là áp lực kinh doanh ngày càng lớn. Chi phí huy động vốn tăng lên trong bối cảnh cạnh tranh lãi suất đầu vào gay gắt đã khiến biên lãi ròng bị thu hẹp. Đồng thời, việc đẩy mạnh trích lập dự phòng rủi ro để “phòng thủ” trước nguy cơ nợ xấu tăng cũng làm lợi nhuận bị bào mòn đáng kể. Đây không còn là vấn đề riêng của SeABank mà đang trở thành xu hướng chung của toàn hệ thống.
Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank, mã chứng khoán: EIB) cũng ghi nhận kết quả kinh doanh kém tích cực khi lợi nhuận trước thuế quý I chỉ còn khoảng 338 tỷ đồng, giảm hơn 50% so với cùng kỳ.
Điều đáng chú ý là dù thu nhập lãi thuần vẫn tăng nhẹ gần 2%, các mảng ngoài lãi – vốn được xem là nguồn thu giúp ngân hàng giảm phụ thuộc vào tín dụng – lại suy giảm mạnh. Lãi thuần từ dịch vụ giảm tới 75%, xuống chỉ còn khoảng 36 tỷ đồng, trong khi hoạt động kinh doanh ngoại hối ghi nhận khoản lỗ hơn 10 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy bức tranh khó khăn không chỉ nằm ở hoạt động cho vay mà còn lan sang các mảng dịch vụ tài chính khác. Trong bối cảnh giao thương quốc tế biến động, tỷ giá và thị trường ngoại hối thiếu ổn định, nhiều ngân hàng không còn duy trì được nguồn thu “dễ kiếm” từ kinh doanh tiền tệ như giai đoạn trước.
Tại ĐHĐCĐ thường niên cuối tháng 4/2026, ông Trần Tấn Lộc - Tổng Giám đốc Eximbank - cho biết kinh tế toàn cầu đang đối mặt với nhiều bất ổn, đặc biệt là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến chuỗi cung ứng bị gián đoạn, giá dầu tăng và áp lực lạm phát quay trở lại.
Những biến động này tưởng như xa xôi nhưng thực tế lại tác động trực tiếp tới hoạt động ngân hàng. Khi chi phí nguyên liệu tăng, xuất khẩu khó khăn và sức mua suy giảm, doanh nghiệp sẽ gặp áp lực dòng tiền, kéo theo nguy cơ chậm trả nợ hoặc phát sinh nợ xấu. Điều đó đồng nghĩa ngân hàng buộc phải tăng trích lập dự phòng, chấp nhận hy sinh lợi nhuận để đổi lấy sự an toàn.
Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank, mã chứng khoán: STB) cũng nằm trong nhóm có lợi nhuận giảm sâu trong quý đầu năm. Theo báo cáo tài chính, lợi nhuận trước thuế của Sacombank giảm khoảng 42%, xuống còn 2.106 tỷ đồng.
Nguyên nhân lớn nhất đến từ chi phí dự phòng rủi ro tăng đột biến. Trong quý I/2026, khoản mục này tăng từ khoảng 195 tỷ đồng lên hơn 2.024 tỷ đồng, tương đương gấp hơn 10 lần cùng kỳ năm trước.
Con số này cho thấy Sacombank đang bước vào giai đoạn xử lý rủi ro quyết liệt hơn thay vì ưu tiên tăng trưởng lợi nhuận ngắn hạn. Sau nhiều năm tập trung tái cơ cấu và xử lý tồn đọng, áp lực làm sạch bảng cân đối kế toán vẫn là gánh nặng không nhỏ với ngân hàng này.
Trong khi đó, thu nhập lãi thuần của Sacombank giảm khoảng 12%, xuống còn 6.042 tỷ đồng. Dù các mảng ngoài lãi có tín hiệu cải thiện, đặc biệt hoạt động khác chuyển từ lỗ sang lãi khoảng 324 tỷ đồng, mức tăng này vẫn chưa đủ để bù đắp “cú sốc” dự phòng.
Tương tự, Ngân hàng TMCP Lộc Phát Việt Nam (LPBank, mã chứng khoán: LPB) cũng ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý I giảm khoảng 11%, xuống còn 2.826 tỷ đồng, dù thu nhập lãi thuần vẫn tăng 18%.
Điều này cho thấy tăng trưởng tín dụng không còn đồng nghĩa tuyệt đối với tăng trưởng lợi nhuận như trước đây. Trong bối cảnh chi phí vốn leo thang và dư địa cho vay bị kiểm soát chặt hơn, các ngân hàng dù tăng quy mô tín dụng vẫn chưa chắc cải thiện được hiệu quả sinh lời.
Tại ĐHĐCĐ vừa qua, lãnh đạo LPBank cho biết ngân hàng đang xây dựng kế hoạch kinh doanh năm 2026 theo hướng thận trọng hơn. Theo ông Vũ Quốc Khánh - Tổng Giám đốc LPBank, hạn mức tăng trưởng tín dụng năm nay chỉ ở mức khoảng 11,7%, thấp hơn kỳ vọng của ngân hàng.
Đáng chú ý, trong quý I, các ngân hàng chỉ được sử dụng khoảng 25% hạn mức tín dụng được cấp. Điều này khiến nhiều nhà băng rơi vào trạng thái “có vốn nhưng không thể đẩy mạnh cho vay”, qua đó ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng tạo lợi nhuận trong ngắn hạn.
Bên cạnh đó, áp lực lãi suất huy động tăng trong giai đoạn đầu năm cũng khiến biên lãi ròng của nhiều ngân hàng bị co hẹp. Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý bởi NIM vốn được xem là “xương sống” lợi nhuận của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Khi chi phí đầu vào tăng nhanh hơn tốc độ tăng lãi suất cho vay, lợi nhuận sẽ lập tức chịu sức ép.
Theo giới chuyên gia, ngành ngân hàng hiện đang bước vào chu kỳ tăng trưởng thận trọng hơn sau nhiều năm hưởng lợi từ môi trường lãi suất thấp và tín dụng mở rộng. Bài toán hiện nay không còn là tăng trưởng bằng mọi giá, mà là cân đối giữa lợi nhuận, kiểm soát nợ xấu và nâng cao năng lực chống chịu rủi ro.
Điều đáng chú ý là xu hướng phân hóa có thể sẽ còn mạnh hơn trong thời gian tới. Những ngân hàng có nền tảng vốn tốt, CASA cao, hệ sinh thái khách hàng lớn và khả năng đa dạng hóa nguồn thu sẽ có lợi thế rõ rệt. Ngược lại, các nhà băng phụ thuộc quá lớn vào tín dụng hoặc nguồn thu bất thường sẽ dễ rơi vào tình trạng lợi nhuận biến động mạnh khi môi trường kinh doanh thay đổi.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, áp lực lên lợi nhuận ngành ngân hàng nhiều khả năng sẽ tiếp tục kéo dài trong các quý tới. Và sau nhiều năm tăng trưởng nóng, năm 2026 có thể là thời điểm ngành ngân hàng bước vào giai đoạn “lọc sức bền” rõ nét hơn bao giờ hết.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
