Giấy phép chưa rõ, tuyển sinh đã có
Một trung tâm ngoại ngữ không thể hoạt động chỉ bằng biển hiệu và quảng cáo. Tuy nhiên, thực tế cho thấy có những cơ sở, trong đó có các địa điểm mang tên Hệ thống Anh ngữ quốc tế Army, đã sẵn sàng khai trương, thậm chí tuyển sinh, trong khi tình trạng pháp lý vẫn chưa được làm rõ đầy đủ.
Theo quy định, để được phép hoạt động, một trung tâm ngoại ngữ phải đáp ứng hàng loạt điều kiện: có giấy phép do Sở Giáo dục và Đào tạo cấp, đề án thành lập được phê duyệt, đăng ký doanh nghiệp hợp lệ, cơ sở vật chất đạt chuẩn và đội ngũ giáo viên đủ điều kiện pháp lý. Đặc biệt, với giáo viên nước ngoài, yêu cầu không chỉ dừng ở trình độ chuyên môn mà còn bao gồm giấy phép lao động, lý lịch tư pháp và các chứng chỉ giảng dạy theo quy định.
Trong khi đó, trên thực tế, không ít cơ sở sử dụng thương hiệu Hệ thống Anh ngữ quốc tế Army quảng bá mạnh mẽ với những cam kết như “100% giáo viên châu Âu” hay “chuẩn quốc tế”, những thông tin cần được kiểm chứng bằng hồ sơ pháp lý cụ thể. Nếu không đảm bảo, đây không chỉ là vấn đề uy tín, mà còn có thể là hành vi quảng cáo sai sự thật.
Thị trường giáo dục từng ghi nhận không ít trường hợp trung tâm dựng biển, tuyển sinh trước rồi hoàn thiện hồ sơ sau, và câu chuyện này đang đặt ra dấu hỏi tương tự đối với một số cơ sở thuộc Hệ thống Anh ngữ quốc tế Army. Khi đó, rủi ro không nằm ở doanh nghiệp, mà chuyển sang phía người học là những người đóng tiền cho một dịch vụ chưa đủ điều kiện pháp lý để vận hành. Vấn đề vì thế không chỉ là thủ tục hành chính, mà là câu hỏi về tính minh bạch: cơ sở đã được cấp phép hay chưa, thời điểm khai trương có trước thời điểm cấp phép không, đội ngũ giáo viên có đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý hay không?
Liên quan đến nội dung này, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, trong danh sách quản lý hiện có Trung tâm ngoại ngữ Army English Sóc Sơn thuộc Công ty cổ phần đầu tư phát triển giáo dục Army Thái Nguyên - Chi nhánh Army English Sóc Sơn, hoạt động theo Quyết định số 1932/QĐ-SGDĐT ngày 01/8/2024. Trung tâm này được cấp phép tổ chức hoạt động bồi dưỡng ngoại ngữ trong phạm vi nội dung đã được phê duyệt; đến thời điểm hiện tại, Sở chưa tiếp nhận phản ánh liên quan đến hoạt động của cơ sở này.
Tuy nhiên, cơ quan quản lý nhấn mạnh, việc cấp phép nêu trên chỉ áp dụng đối với cơ sở cụ thể tại Sóc Sơn, không đồng nghĩa với việc toàn bộ các trung tâm mang tên “Army English” hoặc “Hệ thống Anh ngữ quốc tế Army” đều đã được cấp phép hoặc nằm trong cùng một hệ thống quản lý.
Đối với các nội dung phóng viên tìm hiểu liên quan đến các cơ sở khác, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết đã tiếp nhận thông tin và sẽ phối hợp với UBND cấp xã cùng các cơ quan liên quan để rà soát, xác minh theo quy định.
Thông tin từ cơ quan quản lý cho thấy, việc cấp phép hiện mới ghi nhận ở từng cơ sở riêng lẻ. Nói cách khác, cơ quan quản lý xác nhận sự tồn tại của một trung tâm cụ thể, nhưng câu hỏi lại nằm ở phần còn lại của các cơ sở cùng sử dụng một tên gọi.
Trong khi đó, phía doanh nghiệp cho rằng việc hoàn thiện thủ tục pháp lý đang gặp nhiều vướng mắc. Trao đổi với phóng viên, ông Tạ Phúc Hải, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Giáo dục Army Việt Nam, cho biết hệ thống được triển khai theo hình thức hợp tác, nhượng quyền tại nhiều địa phương, các cơ sở hoạt động dưới pháp nhân độc lập, có đăng ký kinh doanh và thực hiện nghĩa vụ theo quy định.
Theo ông Hải, tại Hà Nội, hệ thống mới mở rộng trong thời gian gần đây, phần lớn các cơ sở vẫn đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ pháp lý và chưa chính thức đi vào hoạt động, chủ yếu tổ chức các chương trình trải nghiệm, giới thiệu dịch vụ tới phụ huynh và học sinh.
Đại diện doanh nghiệp cũng cho rằng quy trình cấp phép hiện gặp khó khăn do việc phân cấp về địa phương trong khi kinh nghiệm thẩm định còn hạn chế, dẫn đến thời gian xử lý kéo dài. Bên cạnh đó, các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy buộc cơ sở phải đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, làm tăng chi phí và kéo dài tiến độ hoàn thiện điều kiện hoạt động.
Đáng chú ý, ông Hải thừa nhận trong quá trình triển khai vẫn tồn tại tình trạng một số cơ sở đang hoàn thiện hồ sơ nhưng đã tổ chức hoạt động trải nghiệm, tiếp cận học viên, qua đó đặt ra yêu cầu cần tăng cường giám sát để đảm bảo tuân thủ quy định.
Nhượng quyền giáo dục và vòng xoáy trách nhiệm
Nhưng phía sau câu chuyện giấy phép lại là một vấn đề lớn hơn: mô hình vận hành. Sự mở rộng nhanh của các trung tâm mang thương hiệu Army English cho thấy dấu hiệu của mô hình hợp tác hoặc nhượng quyền, trong đó các cơ sở vận hành dưới những pháp nhân độc lập.
Theo quy định, hoạt động nhượng quyền thương mại phải được đăng ký và công khai thông tin. Nếu không thực hiện đầy đủ, rủi ro pháp lý không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp, mà còn lan rộng đến toàn bộ các cơ sở liên quan.
Trong lĩnh vực giáo dục, việc mở rộng theo mô hình này tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn so với các ngành hàng thông thường. Khi chất lượng đào tạo phụ thuộc vào từng đơn vị vận hành, sự đồng nhất gần như chỉ tồn tại trên bề mặt nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ.
Thực tế cho thấy, nếu không có sự giám sát hiệu quả, hệ quả rất dễ xảy ra: chất lượng không đồng đều, năng lực vận hành của từng cơ sở chênh lệch, thậm chí nguy cơ đóng cửa đột ngột. Khi đó, một kịch bản quen thuộc thường xuất hiện: cơ sở cho rằng mình chỉ là đối tác, còn thương hiệu lại không trực tiếp chịu trách nhiệm.
Khi trách nhiệm bị đẩy vòng như vậy, người học gần như không biết phải đòi quyền lợi từ ai. Đây cũng là điểm chung trong nhiều vụ việc từng xảy ra trên thị trường giáo dục, khi các hệ thống mở rộng nhanh nhưng thiếu kiểm soát, dẫn đến tranh chấp kéo dài.
Từ góc nhìn quản lý, việc cơ quan chức năng phải tiến hành rà soát cho thấy câu chuyện không còn là vấn đề của một cơ sở riêng lẻ, mà liên quan đến cấu trúc vận hành của cả một mô hình mang tính hệ thống.
Câu chuyện của Army English vì thế phản ánh một vấn đề rộng hơn: khi thương hiệu được mở rộng nhanh chóng nhưng trách nhiệm pháp lý lại phân tán, khoảng trống quản lý sẽ xuất hiện.
Và trong khoảng trống đó, câu hỏi quan trọng nhất vẫn chưa có lời giải rõ ràng: Ai sẽ chịu trách nhiệm khi niềm tin của người học bị đặt sai chỗ?
BÀI HỌC TỪ VỤ Apax Leaders
Một trong những trường hợp điển hình nhất của mô hình mở rộng nhanh nhưng rủi ro pháp lý đổ về phía người học là Apax Leaders. Trong giai đoạn cao điểm, hệ thống này phát triển hàng chục, thậm chí hàng trăm trung tâm trên toàn quốc, thu học phí theo các gói dài hạn, có trường hợp phụ huynh đóng trước nhiều chục đến hàng trăm triệu đồng.
Tuy nhiên, từ năm 2022, hàng loạt cơ sở bất ngờ đóng cửa hoặc dừng hoạt động. Nhiều lớp học bị gián đoạn, giáo viên nghỉ việc, phụ huynh không thể liên hệ được trung tâm để yêu cầu giải quyết. Các cam kết hoàn tiền hoặc bảo lưu liên tục bị trì hoãn, kéo dài qua nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Điểm đáng chú ý là khi xảy ra sự cố, trách nhiệm không được xác định rõ ràng. Phụ huynh làm việc với từng cơ sở thì được hướng dẫn chờ chỉ đạo từ hệ thống; trong khi phía doanh nghiệp lại cho rằng cần thời gian tái cấu trúc, dẫn đến việc quyền lợi người học bị “treo” trong thời gian dài.
Vụ việc này cho thấy một thực tế: khi hệ thống mở rộng nhanh, thu tiền trước nhưng kiểm soát vận hành không theo kịp, rủi ro sẽ không nằm ở doanh nghiệp mà chuyển thẳng sang người học. Đặc biệt, với các mô hình có yếu tố chuỗi hoặc vận hành phân tán, nếu không làm rõ pháp nhân chịu trách nhiệm ngay từ đầu, phụ huynh rất dễ rơi vào tình trạng không biết phải đòi quyền lợi từ ai khi có tranh chấp.
Từ bài học này, việc kiểm tra giấy phép, hợp đồng và đơn vị chịu trách nhiệm không còn là thủ tục, mà là điều kiện bắt buộc trước khi quyết định đóng tiền cho bất kỳ trung tâm nào.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
