Từ nhà sản xuất theo đơn hàng đến đối tác phát triển sản phẩm
Trong nhiều năm, lợi thế cạnh tranh của ngành gỗ Việt Nam chủ yếu được xây dựng trên nền tảng năng lực sản xuất, chất lượng gia công và chi phí nhân công cạnh tranh. Đây từng là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng nội thất toàn cầu, đặc biệt tại các thị trường lớn như Mỹ, châu Âu và Nhật Bản.
Tuy nhiên, khi thị trường ngày càng cạnh tranh, những lợi thế truyền thống đang dần không còn đủ để bảo đảm vị trí của nhà sản xuất Việt Nam trong chuỗi cung ứng. Các nhà mua hàng quốc tế không chỉ tìm kiếm một doanh nghiệp có khả năng sản xuất bàn, ghế hay tủ theo thiết kế có sẵn, mà ngày càng kỳ vọng nhà cung cấp có thể tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển sản phẩm, nghiên cứu thị hiếu và đưa ra giải pháp phù hợp với nhu cầu tiêu dùng.
Sự thay đổi này thể hiện rõ trong xu hướng thiết kế nội thất khi người tiêu dùng tại nhiều quốc gia đang quan tâm nhiều hơn đến những sản phẩm kết hợp các loại vật liệu khác nhau, chẳng hạn gỗ với dây thừng, giả mây hoặc kim loại, thay vì chỉ sử dụng gỗ như trước đây.
Điều đó đặt ra yêu cầu mới đối với các nhà sản xuất. Một doanh nghiệp vốn chuyên về gia công gỗ sẽ khó đáp ứng đầy đủ những đơn hàng có cấu trúc vật liệu phức tạp nếu không mở rộng năng lực sản xuất hoặc xây dựng mạng lưới hợp tác với các đơn vị chuyên môn khác.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy chờ khách hàng cung cấp mẫu mã sang chủ động nghiên cứu, thiết kế và giới thiệu sản phẩm mới. Đây không đơn thuần là sự thay đổi trong quy trình sản xuất mà còn là bước chuyển về mô hình kinh doanh.
Thay vì chỉ cung cấp một số mặt hàng nội thất riêng lẻ, nhà sản xuất có thể phát triển thêm các sản phẩm trang trí, chậu cây hoặc vật dụng đi kèm để hình thành một bộ sưu tập đồng bộ. Cách tiếp cận này giúp nhà bán lẻ có thêm lựa chọn trong trưng bày, xây dựng danh mục hàng hóa và tạo sự khác biệt trên thị trường.
Như vậy, giá trị của nhà cung cấp không còn được đánh giá chủ yếu qua khả năng sản xuất bao nhiêu sản phẩm với mức giá nào, mà còn nằm ở khả năng giúp khách hàng tạo ra sản phẩm phù hợp với xu hướng tiêu dùng và nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Đây cũng là lý do doanh nghiệp gỗ cần quan tâm nhiều hơn đến đội ngũ thiết kế, nghiên cứu thị trường và phát triển sản phẩm. Nếu tiếp tục phụ thuộc vào đơn hàng gia công, doanh nghiệp sẽ khó tạo ra sự khác biệt và dễ bị thay thế khi xuất hiện những nhà cung cấp có mức giá cạnh tranh hơn.
Giữ khách hàng bằng năng lực cung ứng và hệ sinh thái liên kết
Chia sẻ tại hội thảo chuyên đề “Ngành gỗ, nội thất Việt Nam sẵn sàng cho 2027” chiều 12/11, ông Trần Lam Sơn, Phó Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Thiên Minh, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM (Hawa) cho biết một trong những cơ hội cho doanh nghiệp gỗ xuất khẩu sang Mỹ là sự hợp lực từ cộng đồng doanh nghiệp Việt. So với trước kia, cộng đồng doanh nghiệp Việt ở Mỹ ngày càng lớn mạnh, đủ tiềm lực tài chính và đang hỗ trợ cho doanh nghiệp Việt xuất khẩu sang Mỹ.
Theo ông Trần Lam Sơn, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA), thị trường nội thất Mỹ có quy mô khoảng 125 tỷ USD và đang phân hóa theo mô hình đồng hồ cát. Nguyên nhân là thị trường chịu sức ép từ tình trạng thị trường nhà ở tăng trưởng chậm và tâm lý nhạy cảm về giá của người tiêu dùng. Để thích ứng, các nhà bán lẻ Mỹ đang siết chặt quản trị hàng tồn kho, ưu tiên các nhà cung cấp linh hoạt về số lượng, giao hàng ổn định và có năng lực hỗ trợ phân phối nội địa. Song song, nhu cầu của Mỹ đang hướng mạnh vào đồ nội thất bọc đệm, đồ nội thất có cơ cấu chuyển động và các thiết kế tích hợp công nghệ tiện ích, chăm sóc sức khỏe.
Trong bối cảnh thị trường nhà ở tăng trưởng chậm, người tiêu dùng nhạy cảm hơn với giá cả, các nhà bán lẻ có xu hướng kiểm soát chặt hàng tồn kho và ưu tiên những nhà cung cấp có khả năng linh hoạt về số lượng đơn hàng, bảo đảm tiến độ giao hàng và hỗ trợ phân phối tại thị trường nội địa.
Điều này khiến bài toán cạnh tranh của doanh nghiệp gỗ trở nên phức tạp hơn. Một nhà máy có công suất lớn chưa chắc đã là lựa chọn tối ưu nếu không thể điều chỉnh sản lượng theo nhu cầu thực tế hoặc thiếu khả năng bảo đảm tiến độ giao hàng.
Thực tế, khả năng duy trì quan hệ với khách hàng không chỉ phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm mà còn được quyết định bởi toàn bộ quá trình thực hiện đơn hàng. Từ khâu tiếp nhận yêu cầu, phát triển mẫu, tổ chức nguyên liệu, sản xuất đến vận chuyển, mỗi mắt xích đều ảnh hưởng đến mức độ tin cậy của nhà mua hàng.
Trong khi đó, một hạn chế của nhiều doanh nghiệp Việt Nam là hoạt động kinh doanh quốc tế chưa tương xứng với năng lực sản xuất. Trong khi các nhà cung cấp Trung Quốc có lợi thế nhờ mạng lưới tiếp cận khách hàng, hệ thống kho hàng tại thị trường nhập khẩu và khả năng duy trì liên hệ thường xuyên với đối tác. Ngược lại, không ít doanh nghiệp Việt vẫn tập trung chủ yếu vào nhà máy, còn hoạt động tìm kiếm khách hàng và phát triển thị trường ở nước ngoài chưa được đầu tư đúng mức.
Khoảng cách này cho thấy muốn giữ chân nhà mua hàng, doanh nghiệp không thể chỉ nâng cấp dây chuyền sản xuất mà còn phải xây dựng năng lực bán hàng, tiếp thị và chăm sóc khách hàng chuyên nghiệp. Việc hiện diện tại thị trường xuất khẩu, thường xuyên cập nhật nhu cầu và duy trì tương tác với đối tác có thể giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước những thay đổi của đơn hàng.
Một hướng đi khác là tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp trong ngành. Khi xu hướng sản phẩm kết hợp nhiều vật liệu trở nên phổ biến, việc mỗi nhà máy tự đầu tư toàn bộ công đoạn sản xuất sẽ làm tăng chi phí và thu hẹp khả năng linh hoạt. Thay vào đó, doanh nghiệp có thể hợp tác với các đơn vị chuyên về kim loại, giả mây hoặc vật liệu khác để mở rộng danh mục sản phẩm mà không phải đầu tư dàn trải.
Bên cạnh năng lực sản xuất, tính minh bạch của chuỗi cung ứng cũng ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để duy trì quan hệ với khách hàng quốc tế. Đặc biệt tại châu Âu và Australia, nhà mua hàng quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc nguyên liệu, tính hợp pháp của gỗ và khả năng truy xuất thông tin trong toàn bộ quá trình sản xuất.
Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn hóa hồ sơ nhà máy, quy trình sản xuất, nguồn nguyên liệu và chất lượng sản phẩm. Việc đáp ứng các yêu cầu về tính minh bạch không chỉ nhằm hoàn thiện thủ tục xuất khẩu mà còn góp phần xây dựng niềm tin với đối tác.
Trong bối cảnh đó, vai trò kết nối của các hiệp hội ngành gỗ cũng trở nên quan trọng. Theo ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch HAWA, hiệp hội đang tập trung hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật yêu cầu của nhà mua hàng, chuẩn bị sản phẩm trưng bày và nâng cao hiệu quả kết nối thương mại.
Về dài hạn, ngành gỗ Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ cạnh tranh bằng chi phí sang cạnh tranh bằng giá trị. Khi nhà sản xuất có thể tham gia vào quá trình phát triển sản phẩm, bảo đảm chuỗi cung ứng ổn định, minh bạch và duy trì mạng lưới khách hàng quốc tế, quan hệ hợp tác sẽ ít phụ thuộc hơn vào biến động giá cả. Doanh nghiệp nào tạo được nhiều giá trị hơn cho đối tác sẽ có cơ hội giữ vị trí bền vững hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
