Tháo gỡ nút thắt kỹ thuật, mở rộng “cửa vào” cho dòng vốn ngoại
Việc Bộ Tài chính ban hành Thông tư 08/2026/TT-BTC ngày 03/02/2026 được giới phân tích xem là bước hoàn thiện pháp lý mang tính quyết định trong tiến trình nâng hạng thị trường. Trong các báo cáo cập nhật mới đây, Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam và Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) đều nhận định văn bản này tập trung xử lý những điểm nghẽn kỹ thuật cốt lõi mà FTSE Russell từng nhiều lần lưu ý, đặc biệt liên quan đến cơ chế giao dịch, thanh toán và tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài.
Một trong những nội dung nổi bật nhất là việc thiết lập cơ chế Môi giới toàn cầu (Global Broker/Global Brokerage). Theo Mirae Asset, đây là bước tiến lớn giúp nhà đầu tư nước ngoài có thể đặt lệnh thông qua các định chế môi giới quốc tế thay vì bắt buộc mở tài khoản trực tiếp tại công ty chứng khoán trong nước. KBSV cũng đánh giá cơ chế này mang ý nghĩa đột phá về thủ tục hành chính, loại bỏ rào cản gia nhập đối với các dòng vốn quy mô lớn và giúp quy trình đầu tư vào Việt Nam trở nên quen thuộc hơn với các chuẩn mực vận hành tại các thị trường mới nổi. Dù linh hoạt hơn, hệ thống vẫn duy trì mã số giao dịch, tài khoản lưu ký và cơ chế thanh toán qua VSDC cùng ngân hàng lưu ký, qua đó đảm bảo an toàn vận hành và khả năng giám sát.
Song song với đó, Thông tư 08 mở rộng mạnh mẽ cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (Non-Prefunding – NPF). Việc gỡ bỏ giới hạn danh mục cổ phiếu được áp dụng NPF sẽ giúp các quỹ ngoại mô phỏng đầy đủ chỉ số tham chiếu mà không còn vướng rủi ro kỹ thuật. Thay đổi này còn tạo sự bình đẳng giữa các mã niêm yết, đồng thời trực tiếp xử lý quan ngại của FTSE Russell về hiệu quả chu kỳ thanh toán. Cơ chế xử lý lỗi giao dịch NPF cũng được điều chỉnh theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế: thông tin vi phạm không công bố rộng rãi để tránh gây nhiễu tâm lý thị trường, nhưng các chế tài đình chỉ giao dịch vẫn đủ nghiêm khắc để đảm bảo kỷ luật thanh toán.
Ngoài ra, Thông tư 08 còn cho phép linh hoạt hơn trong việc xử lý sở hữu kỹ thuật khi công ty chứng khoán thực hiện lệnh NPF với cổ phiếu của chính mình hoặc công ty mẹ, với điều kiện phải chuyển quyền sở hữu sang một công ty chứng khoán khác theo thỏa thuận. Quy định này giúp tháo gỡ các nút thắt giao dịch ở nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, nơi thường có liên quan đến các định chế tài chính lớn.
Yếu tố minh bạch hóa và tách biệt tài sản cũng được củng cố. Mirae Asset cho biết Thông tư cho phép công ty chứng khoán nhận lệnh NPF với cổ phiếu của chính mình hoặc công ty mẹ, nhưng bắt buộc chuyển quyền sở hữu sang một công ty chứng khoán khác theo thỏa thuận nhằm tránh xung đột lợi ích và đảm bảo tuân thủ luật hiện hành. KBSV bổ sung rằng việc nới lỏng sở hữu chéo ở góc độ kỹ thuật trong giao dịch NPF sẽ tháo gỡ nút thắt cho các định chế tài chính lớn khi giao dịch những cổ phiếu vốn hóa lớn có liên quan đến chính công ty chứng khoán thực hiện lệnh.
Đối với khối quản lý quỹ, Thông tư 08 cho phép chuẩn hóa cấu trúc tài khoản của công ty quản lý quỹ nước ngoài, theo đó tách biệt rõ một tài khoản cho hoạt động của chính công ty và một tài khoản cho danh mục khách hàng ủy thác. Cấu trúc này phù hợp thông lệ quốc tế, giúp minh bạch dòng tiền và tạo điều kiện cho các quỹ lớn triển khai chiến lược giải ngân quy mô lớn; góp phần chuẩn hóa hạ tầng vận hành ở cấp tổ chức, một yếu tố quan trọng trong đánh giá định tính của các tổ chức xếp hạng.
Chuẩn hóa quản trị và hoàn thiện hạ tầng, củng cố nền tảng nâng hạng dài hạn
Từ góc độ lộ trình nâng hạng, KBSV đánh giá Thông tư 08 là “mảnh ghép cuối cùng” trực tiếp giải quyết hai tiêu chí định tính mà FTSE Russell thường xuyên nhắc đến là thủ tục mở tài khoản và hiệu quả chu kỳ thanh toán. Việc áp dụng rộng rãi NPF kết hợp với cơ chế Global Broker giúp Việt Nam tiệm cận chuẩn Secondary Emerging Market cả về mức độ mở cửa lẫn tính hiệu quả vận hành. Điều này được kỳ vọng sẽ gia tăng đáng kể mức độ tự tin của các tổ chức xếp hạng trong kỳ đánh giá tháng 3/2026, khi họ tiến hành rà soát thực tế quá trình triển khai hệ thống mới.
Mirae Asset cũng cho rằng việc hoàn thiện khung pháp lý ngay từ đầu năm 2026 giúp thị trường có đủ thời gian chứng minh tính ổn định trước mốc xem xét chính thức vào tháng 9/2026. Nếu được nâng hạng lên nhóm Secondary Emerging Market của FTSE Russell, Việt Nam có thể thu hút khoảng 1 tỷ USD từ các quỹ thụ động, bên cạnh dòng vốn chủ động quy mô lớn hơn. Xa hơn, các cải cách này còn là bước đệm cho mục tiêu đến năm 2030 đáp ứng các tiêu chí của MSCI, bao gồm giới hạn sở hữu nước ngoài, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và mức độ phát triển của thị trường ngoại hối.
Liên quan đến cơ cấu chỉ số, KBSV nhắc lại rằng FTSE Russell trước đó đã đưa ra danh sách 28 cổ phiếu Việt Nam đủ điều kiện vào FTSE Global All Cap Index dựa trên dữ liệu cuối năm 2024. Dù danh sách chính thức có thể thay đổi khi thông báo có hiệu lực vào tháng 9/2026, KBSV cho rằng các cổ phiếu Largecap và Midcap nhiều khả năng vẫn giữ vị trí nhờ đáp ứng tốt các tiêu chí về vốn hóa và thanh khoản, trong khi nhóm Smallcap có thể biến động mạnh hơn do phụ thuộc nhiều vào diễn biến thị trường.
Ở bình diện rộng hơn, tiến trình nâng hạng còn được hậu thuẫn bởi việc công bố Bộ nguyên tắc quản trị công ty Việt Nam 2026 (VNCG Code 2026) với sự tham gia của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, IFC và SECO. Theo Mirae Asset, bộ nguyên tắc này tiệm cận chuẩn G20/OECD, nhấn mạnh quản trị rủi ro, cơ chế “tuân thủ hoặc giải thích” và tích hợp ESG vào chiến lược doanh nghiệp, qua đó nâng chuẩn minh bạch và sức hấp dẫn dài hạn của thị trường.
Trong bối cảnh VN-Index đang giao dịch quanh mức định giá chưa quá cao so với trung bình lịch sử và triển vọng tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp năm 2026 được đánh giá tích cực, các cải cách mang tính cấu trúc như Thông tư 08 và chuẩn hóa quản trị doanh nghiệp được xem là chất xúc tác quan trọng. Sự cộng hưởng giữa cải cách thể chế, nâng hạng thị trường và cải thiện nội lực doanh nghiệp đang mở ra một giai đoạn phát triển mới cho thị trường chứng khoán Việt Nam, với kỳ vọng thu hút ngày càng mạnh mẽ dòng vốn quốc tế trung và dài hạn.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
