Nghề shipper
Shipper là nghề không phải mới trên thế giới, cách đây mấy trăm năm, nghề giao đồ ăn tận nhà cho khách quý tộc đã hình thành ở Nhật Bản. Dịch vụ giao đồ ăn đầu tiên tại Nhật Bản khởi nguồn từ thời Edo (1603-1868) và được gọi là "demae". Khi ấy, tầng lớp quý tộc thường đặt đồ ăn vào những dịp đặc biệt bằng cách cử người hầu đi thông báo món cho quán. Sau khi chế biến, món ăn được giao về tận nơi. Qua thời gian, demae được áp dụng rộng rãi, trong đó phổ biến nhất là dịch vụ giao mì soba. Vì chưa có điện thoại, các shipper phải chất cao các bát mì và chở chúng tới nhiều nơi để bán cho khách quen. Cuối những năm 1960, với sự ra đời của điện thoại, dịch vụ giao đồ ăn tận nhà ngày càng thịnh hành.
Mặc dù hình thức giao hàng này phổ biến từ lâu ở Nhật Bản và các nước phương Tây, nhưng ở Việt Nam hình thức này bắt đầu nở rộ từ khoảng 5 năm trở lại đây. Dịch vụ này phát triển song hành cùng với dịch vụ bán hàng qua mạng. Ở Việt Nam hoạt động của các shipper được đánh giá thực sự bùng nổ kể từ khi dịch Covid-19 xuất hiện. Trong những ngày áp dụng Chỉ thị số 16 của Thủ tướng Chính phủ, tất cả người dân tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đều cùng nhau gồng mình chống dịch khi giãn cách xã hội kéo dài. Việc hạn chế đi lại trong toàn thành phố khiến việc nhu cầu mua sắm hàng hóa của người dân cũng trở nên khó khăn hơn, do đó, người tiêu dùng buộc phải lựa chọn cách đặt hàng qua mạng, nhất là các thực phẩm ăn uống hàng ngày. Các hàng quán thay vì phục vụ trực tiếp đều chuyển qua hình thức bán hàng online thông qua shipper. Bởi vậy shipper mùa dịch được xem là “cầu nối” giữa người mua và người bán và nhiều shipper làm không hết việc.
Theo số liệu của Sở Giao thông Vận tải Hà Nội, trong thời gian thực hiện giãn cách xã hội, đã có hơn 15.200 lái xe máy đăng ký vận chuyển hàng hóa. Trong đó, Sở Công Thương gửi danh sách 699 xe, Sở Thông tin và Truyền gửi thông tin 14.484 xe. Sở Giao thông Vận tải Hà Nội đã cấp mã xác nhận cho 14.270 xe, từ chối 275 xe do biển số không phải là xe máy, còn 663 xe chờ duyệt. Các shipper được cấp phép là nhân viên vận chuyển hàng hóa thiết yếu, bưu phẩm, bưu chính của các siêu thị, sàn giao dịch thương mại.
Cùng với đó, một số công ty giao hàng nhỏ lẻ được lập ra bởi một nhóm shipper mùa dịch liên kết với nhau qua các khâu nhận đơn, phân đơn cho từng người theo khu vực cần giao. Bên cạnh đó, rất nhiều đội nhóm shipper trên mạng được lập ra nhằm phục vụ các nhu cầu phát sinh nhỏ lẻ của người dân như: mua đồ hộ, vận chuyển đơn hàng số lượng ít hay giao đồ nhanh cần gấp,…Một số lực lượng xe ôm truyền thống thay vì ngồi đợi khách tại một số điểm họ đã chuyển sang vận chuyển hàng hóa và được nhiều gia đình tin tưởng thông qua các hoạt động đưa con đi học, mua đồ dùng, đi chợ hộ,…
Thông qua một hay nhiều nền tảng, mọi người có thể đăng ký trở thành đối tác của ứng dụng giao hàng khi đáp ứng đủ các yêu cầu, điều kiện, tiêu chuẩn đặt ra. Ứng dụng sẽ trở thành bên thứ ba kết nối giữa các bên với nhau. Các ứng dụng có shipper (người vận chuyển) phổ biến là Grab, Be, Gojek, MyGo, Now, Baemin... Các ứng dụng này đều có dịch vụ vận chuyển hàng hóa, đồ ăn, đi chợ hộ. Đôi khi, shipper của các ứng dụng cũng là shipper tự do khi tham gia các hội nhóm giao hàng trên mạng xã hội và ngược lại có thể xếp các shipper thành các nhóm như sau:
Shipper của các công ty vận chuyển: Đa số, shipper của các công ty vận chuyển thường làm nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa theo kiện. Người dùng có thể gửi hàng đến mọi địa điểm mong muốn chỉ cần có điểm lấy hàng và điểm nhận hàng. Tùy theo nhu cầu, khách hàng có thể chọn hình thức giao hàng tiêu chuẩn hoặc giao hàng hỏa tốc cho từng loại mặt hàng với các mức giá cước khác nhau. Shipper của các công ty vận chuyển thường đến từ các đơn vị như Viettel Post, Vietnam Post, Giao hàng tiết kiệm, Giao hàng nhanh, Ahamove, Lalamove, J&T Express...
Shipper tự do: Shipper tự do là người hoạt động tự do, không thuộc vào bất kỳ sự quản lý của các công ty, đơn vị nào. Những người này thường nhận giao hàng theo yêu cầu khi đạt được thỏa thuận từ các bên. Họ có thể hoạt động riêng lẻ hay tập hợp thành từng nhóm. Trong thời đại công nghệ số, shipper tự do thường xuất hiện trên các hội nhóm, diễn đàn. Khi khách có nhu cầu, đăng tải nguyện vọng tìm shipper lên mạng, các bên sẽ tự tìm đối tác và trao đổi với nhau về quãng đường, phí vận chuyển. Đôi khi, shipper tự do vẫn cài một số ứng dụng để nhận chuyển hàng nếu nhận được đơn hàng.
Shipper chuyên biệt của cửa hàng: Shipper chuyên biệt của cửa hàng hay còn gọi là "shipper ruột" là người chuyên vận chuyển đơn hàng cho các cửa hàng, công ty, đơn vị bất kỳ. Các cửa hàng sẽ thuê "shipper ruột" theo hợp đồng ngắn hạn, trung hạn hoặc dài hạn. Thông thường, những người này sẽ chỉ phục vụ cho một cửa hàng duy nhất theo các điều khoản, hợp đồng đã được ký kết.
Dịch Covid-19 tạo cơ hội cho nghề shipper bùng nổ
Ghi nhận nhiều ý kiến của người dân cho thấy, trong thời gian thực hiện giãn cách xã hội hay ngay cả thời điểm hiện tại, lực lượng shipper đang dần trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày, khi nhu cầu mua sắm online ngày càng tăng, shipper trở thành cầu nối giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng. Do nhu cầu tăng cao nên số lượng đơn hàng mà shipper nhận được cũng nhiều hơn. Một ngày một shipper trung bình vận chuyển từ 20 - 30 đơn hàng, thậm chí, vào giờ cao điểm shipper nhận được khoảng 60 đơn, mỗi đơn có tiền công từ 10.000 – 40.000 đồng tùy vào khoảng cách xa hay gần. Tính trung bình, một shipper có thể nhận được thu nhập từ 400.000-800.000 đồng/ngày. Đây có thể coi là khoản thu nhập đáng mơ ước của rất nhiều người lao động thất nghiệp trong mùa dịch.
Anh Đình Trọng (Hà Đông) cho biết, trước đây anh làm công nhân tại một nhà máy ở ngoại thành Hà Nội. Khi dịch bệnh bùng phát, phải nghỉ làm kéo dài và không có lương nên quyết định chuyển qua làm shipper để kiếm thêm thu nhập trang trải cho cuộc sống. Thời gian đầu chưa quen việc, anh chỉ giao được 5 - 7 đơn hàng/ngày. Nhưng sau đó nhu cầu của khách hàng ngày càng nhiều hơn do dịch bệnh ngày càng phức tạp, có ngày anh chạy tới 30 đơn hàng, chủ yếu là cơm hộp, thức ăn nhanh…hay các mặt hàng thiết yếu sử dụng hàng ngày, ngày cao điểm anh cũng có thể kiếm được cả triệu đồng.
Theo một số shipper, thu nhập của các shipper cộng tác với ứng dụng như Grab, Now hay là Beamin phụ thuộc vào từng chuyến đi. Grab tính trên quãng đường di chuyển, đơn hàng online sẽ có mức tính là 7.000 đồng/km và phải trả chi phí cho Grab là 20%, phần còn lại là thu nhập của shipper. Như vậy mỗi đơn hàng giao thành công sẽ nhận được khoản thù lao khoảng 12.000-25.000 đồng, thậm chí có đơn còn được 50.000 đồng tùy khoảng cách. Những ngày này nếu chăm chỉ chạy chở khách và giao đồ, một shipper có thể có thu nhập từ 600.000-800.000 đồng, cao cấp đôi bình thường. Tuy nhiên, các shipper chạy mùa dịch có ngày lãi 500.000 đồng, song nếu tính cả chi phí xét nghiệm thì số tiền chỉ còn chưa đến phân nửa.
Thực tế hiện nay dù nhiều ứng dụng giao hàng ra đời và phát triển mạnh mẽ tuy nhiên chế tài quản lý khi xảy ra những tranh chấp giữa shipper và khách giao nhận hàng chưa thực sự chặt chẽ. Hiện có nhiều shipper hoạt động tự do, không thuộc vào bất kỳ sự quản lý của các công ty, đơn vị nào. Những người này thường nhận giao hàng theo yêu cầu khi đạt được thỏa thuận từ các bên. Tuy nhiên, đi đôi với tiện lợi thì cũng bộc lộ những nguy cơ rủi ro cho khách hàng khi gặp phải những kẻ lừa đảo núp bóng các shipper để chiếm đoạt tài sản. Điều này đặt ra đối với cơ quan quản lý về những biện pháp phù hợp để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như uy tín của các doanh nghiệp, đơn vị phân phối.
Nguồn: thuongtruong.com.vn
