Những chiếc tem trở thành "bảo chứng" chất lượng
Chỉ cần gõ từ khóa "OCOP", "VietGAP" hay "GlobalGAP" trên các sàn thương mại điện tử, người mua sẽ bắt gặp hàng chục nghìn sản phẩm từ rau, trái cây, gạo, thịt, thủy sản đến thực phẩm chế biến. Đến hết năm 2025, cả nước đã có 117 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, trong đó riêng năm 2025 có thêm 47 sản phẩm được công nhận.
Cùng với hàng chục nghìn sản phẩm đạt OCOP từ 3 sao trở lên, những dòng quảng cáo như "chuẩn VietGAP", "OCOP 4 sao", "GlobalGAP xuất khẩu châu Âu"... ngày càng xuất hiện dày đặc và trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của nhiều doanh nghiệp.
Sự phổ biến của các chứng nhận cũng phản ánh xu hướng người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và chất lượng hàng hóa. Tuy nhiên, chính điều đó lại tạo ra một nghịch lý: nhiều người biết đến OCOP, VietGAP hay GlobalGAP nhưng chưa thực sự hiểu bản chất của từng chứng nhận.
Chị Nguyễn Thị Hương (phường Thanh Xuân, Hà Nội), người thường xuyên mua thực phẩm tại siêu thị, cho biết mỗi khi chọn rau, gạo hay trái cây, chị thường ưu tiên những sản phẩm có gắn nhãn OCOP hoặc VietGAP. "Tôi chỉ nghĩ cứ có các chứng nhận này là sản phẩm sạch và an toàn hơn nên sẵn sàng trả giá cao hơn. Nếu hỏi OCOP khác VietGAP hay GlobalGAP ở điểm nào thì thực sự tôi cũng không phân biệt được", chị Hương chia sẻ.
Tương tự, anh Trần Văn Minh (xã Tam Hưng, Hà Nội) cho biết thường lựa chọn các sản phẩm có ghi GlobalGAP vì tin rằng đây là tiêu chuẩn quốc tế. "Mình chỉ hiểu đơn giản là hàng đạt GlobalGAP sẽ tốt hơn. Còn cụ thể tiêu chuẩn này đánh giá những nội dung gì thì tôi cũng chưa tìm hiểu", anh Minh nói.
Thực tế, không ít người tiêu dùng đang mặc nhiên cho rằng OCOP đồng nghĩa với thực phẩm sạch; VietGAP là không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật; còn GlobalGAP là tiêu chuẩn cao nhất về chất lượng. Trên thực tế, đây là ba hệ thống đánh giá hoàn toàn khác nhau về mục tiêu, phạm vi và tiêu chí.
Theo các chuyên gia, OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) là chương trình phát triển kinh tế nông thôn nhằm đánh giá, phân hạng sản phẩm dựa trên nhiều tiêu chí như chất lượng, khả năng thương mại, câu chuyện sản phẩm, thiết kế bao bì và năng lực sản xuất. Vì vậy, một sản phẩm đạt OCOP 3 sao hay 4 sao không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó an toàn hơn các sản phẩm khác, mà phản ánh mức độ hoàn thiện và giá trị thương mại của sản phẩm.
Tương tự, VietGAP cũng thường bị hiểu sai. Tiêu chuẩn này không cấm hoàn toàn việc sử dụng phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật mà yêu cầu người sản xuất tuân thủ đúng quy trình, đúng liều lượng, bảo đảm thời gian cách ly và dư lượng nằm trong ngưỡng cho phép.
Trong khi đó, GlobalGAP là bộ tiêu chuẩn quốc tế với yêu cầu cao hơn về quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường, an toàn lao động và trách nhiệm xã hội. Đây là "tấm vé" giúp nhiều doanh nghiệp tiếp cận các thị trường khó tính, chứ không phải là sự bảo đảm tuyệt đối về chất lượng của mọi sản phẩm.
Minh bạch chuỗi cung ứng mới là lợi thế cạnh tranh
Khoảng trống trong nhận thức của người tiêu dùng đang vô tình tạo điều kiện để một số doanh nghiệp quảng bá sản phẩm theo hướng đánh đồng các khái niệm hoặc thổi phồng giá trị của các chứng nhận nhằm gia tăng sức hấp dẫn và giá bán.
Thực tế, đã có trường hợp doanh nghiệp chỉ được chứng nhận đối với vùng nguyên liệu hoặc một công đoạn sản xuất nhưng lại quảng bá như toàn bộ sản phẩm đều đạt tiêu chuẩn. Một số sản phẩm sử dụng nổi bật logo OCOP, VietGAP hay GlobalGAP trên bao bì khiến người tiêu dùng dễ hiểu nhầm đây là "tem bảo đảm chất lượng", trong khi mỗi chứng nhận chỉ phản ánh những tiêu chí và phạm vi đánh giá khác nhau.
Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam, người tiêu dùng không nên lựa chọn hàng hóa chỉ dựa vào logo hay những thông điệp quảng cáo trên bao bì. Điều quan trọng là cần quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ, đơn vị sản xuất, cơ quan chứng nhận cũng như khả năng truy xuất thông tin của sản phẩm. Chỉ khi thông tin được công khai, minh bạch, người tiêu dùng mới có đủ cơ sở để đánh giá đúng chất lượng hàng hóa và hạn chế nguy cơ bị đánh lừa bởi các hình thức quảng cáo.
Ở góc độ quản lý thị trường, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), từng nhấn mạnh rằng truy xuất nguồn gốc không thể chỉ dừng lại ở việc gắn mã QR hay in thêm một biểu tượng trên bao bì. Nếu dữ liệu phía sau không đầy đủ, không được cập nhật và thiếu tính xác thực thì việc truy xuất sẽ không mang nhiều ý nghĩa đối với cả cơ quan quản lý lẫn người tiêu dùng. Theo ông, doanh nghiệp cần coi truy xuất nguồn gốc là một hệ thống quản trị chất lượng xuyên suốt, thay vì chỉ là công cụ phục vụ hoạt động tiếp thị.
Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và minh bạch chuỗi cung ứng, doanh nghiệp không thể cạnh tranh bằng một biểu tượng trên bao bì. Giá trị thực của sản phẩm nằm ở cả hệ thống quản lý phía sau, từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, nhật ký canh tác, kiểm soát chất lượng đến khả năng lưu trữ và kết nối dữ liệu trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Đầu tư vào các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP hay xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc vì thế không chỉ để đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu mà còn là chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn. Khi toàn bộ chuỗi giá trị được quản lý minh bạch, doanh nghiệp sẽ tạo dựng được niềm tin với người tiêu dùng, nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường cao cấp.
Về phía người tiêu dùng, thay vì chỉ nhìn vào một logo trên bao bì, cần chủ động kiểm tra thông tin về đơn vị sản xuất, cơ quan cấp chứng nhận, thời hạn hiệu lực của chứng nhận cũng như mã truy xuất nguồn gốc nếu có. Chỉ khi doanh nghiệp minh bạch và người mua hiểu đúng ý nghĩa của từng chứng nhận, những nhãn như OCOP, VietGAP hay GlobalGAP mới thực sự phát huy vai trò nâng tầm nông sản Việt, thay vì chỉ trở thành công cụ quảng bá sản phẩm.
Nhìn rộng hơn, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh xuất khẩu nông sản vào các thị trường có tiêu chuẩn cao như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Bắc Mỹ, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn đến từ giá bán thấp mà từ mức độ minh bạch của chuỗi cung ứng.
Những doanh nghiệp xây dựng được hệ thống quản trị chất lượng bài bản, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ có nhiều cơ hội gia tăng giá trị sản phẩm, khẳng định thương hiệu và phát triển bền vững trên thị trường toàn cầu.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
