Giá mua chỉ là khoản đầu tiên
Với nhiều gia đình, ô tô là phương tiện giúp việc đưa đón con, chăm sóc cha mẹ và đi lại hằng ngày bớt vất vả. Những lợi ích ấy hoàn toàn có thật, nhất là khi thường xuyên di chuyển trong thời tiết bất lợi. Tuy nhiên, lúc thu nhập thiếu ổn định, quyết định mua xe cần được đặt trong toàn bộ ngân sách gia đình.
Một khoản giảm giá có thể khiến chiếc xe trở nên hấp dẫn hơn, nhưng ưu đãi chỉ xuất hiện ở thời điểm mua. Trong khi đó, tiền nhiên liệu, gửi xe, bảo hiểm và bảo dưỡng sẽ tiếp tục phát sinh trong nhiều năm. Nếu chỉ tính khả năng thanh toán ban đầu, người mua dễ đánh giá thấp áp lực phía sau.
Để dễ hình dung, ví dụ một gia đình có nhu cầu mua một chiếc ô tô xăng 5 chỗ giá 600 triệu đồng, phục vụ gia đình và di chuyển 1.000 km mỗi tháng. Những con số dưới đây là giả định để lập ngân sách, không phải mức chi cố định cho mọi chủ xe.
Với mức tiêu thụ 7 lít/100 km và giá xăng giả định 25.000 đồng/lít, tiền nhiên liệu khoảng 1,75 triệu đồng/tháng. Nếu mức tiêu thụ lên 9 lít/100 km, khoản này tăng thành 2,25 triệu đồng. Chênh lệch 500.000 đồng mỗi tháng tương đương 6 triệu đồng một năm, đủ để người mua cân nhắc kỹ khả năng tiết kiệm nhiên liệu.
Chi phí gửi xe cũng ảnh hưởng đáng kể đến tổng ngân sách. Giả sử chỗ đỗ tại nhà hết 1,5 triệu đồng/tháng, cộng thêm 500.000 đồng tại nơi làm việc và những lượt gửi phát sinh, chủ xe đã phải dành 2 triệu đồng chỉ để có nơi đỗ. Gia đình có sân riêng sẽ có lợi thế rõ rệt ở khoản này.
Điểm dễ bị bỏ qua là chi phí cố định vẫn tồn tại ngay cả khi xe ít sử dụng. Một tháng chỉ đi vài trăm kilômét có thể giúp giảm tiền xăng, nhưng tiền thuê chỗ đỗ và bảo hiểm không tự giảm tương ứng. Vì vậy, xe càng ít được dùng, chi phí tính trên mỗi chuyến đi càng dễ tăng cao.
Với bảo hiểm, có thể dự trù khoảng 40.000 đồng/tháng cho trách nhiệm dân sự bắt buộc của xe 5 chỗ không kinh doanh vận tải. Nếu giả định mua thêm bảo hiểm vật chất giá 8,4 triệu đồng/năm, ngân sách tăng thêm 700.000 đồng/tháng. Mức thực tế phụ thuộc giá trị xe, phạm vi bảo vệ và điều kiện hợp đồng.
Người mua cũng cần hiểu đúng giữa bảo hành và bảo dưỡng. Sửa chữa thuộc phạm vi bảo hành thường được miễn phí theo chính sách áp dụng, nhưng thay dầu, bộ lọc và những vật tư hao mòn vẫn có thể phải trả tiền. Chiếc xe còn bảo hành không đồng nghĩa với việc chủ xe được miễn mọi chi phí chăm sóc.
Trong kịch bản này, khoản dành cho bảo dưỡng và vật tư hao mòn được đặt ở mức 500.000 đồng/tháng. Cộng thêm 130.000 đồng phí sử dụng đường bộ, 200.000 đồng rửa xe, 300.000 đồng qua trạm thu phí và 20.000 đồng dự phòng kiểm định, tổng ngân sách đạt khoảng 5,64 triệu đồng/tháng.
Các khoản đóng theo năm hoặc theo chu kỳ được chia bình quân để chủ xe chủ động dành tiền, không phải tháng nào cũng thanh toán từng ấy hóa đơn. Con số 5,64 triệu đồng cũng chưa gồm trả góp, mất giá xe và sửa chữa lớn ngoài dự phòng. Bởi vậy, đây mới là một phần của bài toán sở hữu.
Đủ tiền mua, chưa chắc đủ sức nuôi
Nếu mua bằng vốn vay, áp lực lên ngân sách sẽ khác hẳn. Giả sử gia đình vay 300 triệu đồng trong 5 năm, trả gốc đều, lãi suất giả định 10%/năm, tiền gốc phải trả là 5 triệu đồng/tháng. Tiền lãi tháng đầu xấp xỉ 2,5 triệu đồng khi quy đổi theo tháng.
Như vậy, nghĩa vụ trả nợ ban đầu khoảng 7,5 triệu đồng. Cộng với ngân sách sử dụng, gia đình cần dành khoảng 13,14 triệu đồng trong tháng đầu cho chiếc xe. Tiền lãi sẽ thay đổi theo dư nợ, số ngày tính lãi và điều khoản hợp đồng; mức lãi suất minh họa không phải báo giá của một khoản vay cụ thể.
Nếu thu nhập thực nhận của cả nhà là 30 triệu đồng/tháng, số tiền trên chiếm gần 44%. Phần còn lại phải đáp ứng tiền nhà, ăn uống, học hành, chăm sóc sức khỏe và những nghĩa vụ khác. Với gia đình đang trả góp nhà hoặc có thu nhập phụ thuộc doanh số, khoảng trống tài chính sẽ càng hẹp.
Cũng cần phân biệt tiền trả gốc với chi phí tiêu hao. Trả gốc giúp giảm dư nợ, trong khi tiền xăng hay phí gửi xe là khoản đã chi cho việc sử dụng. Tuy nhiên, xét về khả năng thanh toán, cả hai đều đòi hỏi gia đình phải có tiền đúng hạn. Thu nhập giảm không khiến kỳ trả nợ tự lùi lại.
Ngay cả khi không vay, chủ xe vẫn chịu phần giảm giá tài sản. Giả sử chiếc xe 600 triệu đồng bán được 450 triệu đồng sau 5 năm, mức giảm tương đương 2,5 triệu đồng/tháng. Đây chỉ là tình huống tính toán, nhưng cho thấy chi phí sở hữu không thể đo đầy đủ bằng những hóa đơn thanh toán thường xuyên.
Khoản tiền dành mua xe cũng làm giảm lượng tiền mặt có thể dùng cho việc khác. Nếu phải rút gần hết tiết kiệm để nhận xe, gia đình có thể gặp khó khi phát sinh viện phí, sửa nhà hoặc gián đoạn việc làm. Sự thuận tiện trong đi lại khi ấy đi cùng khả năng ứng phó tài chính suy giảm.
Bởi vậy, thời điểm phù hợp để mua xe phụ thuộc trước hết vào nhu cầu thực và độ ổn định của thu nhập. Gia đình sử dụng xe hằng ngày, có chỗ đỗ thuận tiện, ít phải vay và vẫn giữ được tiền dự phòng sẽ có nền tảng tốt hơn để quyết định.
Ngược lại, nếu chỉ cần xe vào vài ngày cuối tuần, nên tính thử tiền taxi hoặc thuê xe theo đúng lịch di chuyển. Việc so sánh cần tính cả sự chủ động, thời gian chờ và nhu cầu của trẻ nhỏ, người cao tuổi. Không có một phương án tiết kiệm nhất cho mọi gia đình.
Trước khi đặt cọc, người mua có thể thử dành riêng tiền nuôi xe và trả góp trong ba tháng liên tiếp. Nếu vẫn sinh hoạt bình thường và duy trì được tiết kiệm, kế hoạch mua xe có cơ sở vững hơn. Nếu thường xuyên phải lấy khoản này bù chi tiêu, chờ thêm là lựa chọn đáng cân nhắc.
Một chiếc xe nên giúp cuộc sống dễ chịu hơn. Khi việc sở hữu khiến gia đình phải cắt giảm nhu cầu thiết yếu hoặc luôn lo kỳ trả nợ tiếp theo, chiếc xe ấy đã vượt quá khả năng tài chính, dù giá mua có hấp dẫn đến đâu.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
