Cơn sóng khủng hoảng niềm tin
Trong những năm gần đây, thị trường bảo hiểm nhân thọ (BHNT) tại Việt Nam liên tục tăng trưởng về doanh thu và số lượng hợp đồng. Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng ấy lại là một thực tế đáng lo ngại, đó là lòng tin của người dân vào bảo hiểm nhân thọ đang sụt giảm nghiêm trọng.
Từ các vụ việc tranh chấp đòi quyền lợi bảo hiểm, tư vấn sai lệch, cho đến cảm giác "mua dễ - đòi khó", ngày càng nhiều khách hàng tỏ ra hoài nghi về tính minh bạch và đạo đức kinh doanh của ngành bảo hiểm. Niềm tin vốn là nền tảng của thị trường, nhưng nay lại trở thành “điểm nghẽn” lớn nhất cản trở sự phát triển bền vững của thị trường.
Một phần không nhỏ của khủng hoảng niềm tin xuất phát từ chính bên trong các doanh nghiệp bảo hiểm. Việc chạy theo doanh số bằng mọi giá đã khiến không ít công ty buông lỏng kiểm soát hoạt động tư vấn. Tình trạng “nói một đằng, hợp đồng một nẻo” khiến khách hàng ký kết hợp đồng mà không thật sự hiểu rõ họ đang mua gì, và khi cần được chi trả, mới nhận ra các điều khoản loại trừ, điều kiện phức tạp, hay bị yêu cầu hồ sơ khó đáp ứng.
Những vụ việc nổi cộm trong dư luận không còn là cá biệt mà trở thành hồi chuông cảnh tỉnh về lỗ hổng trong cách thức quản trị và đạo đức nghề nghiệp.
Điển hình, những ngày đầu tháng 4/2023, trong một buổi livestream, nữ diễn viên Ngọc Lan đã chia sẻ câu chuyện của mình rằng cô đã mua BHNT của Công ty TNHH BHNT Aviva VN cách đây vài năm, với mong muốn sau 10 năm được nhận về số tiền gần 10 tỉ đồng cả gốc lẫn lãi theo lời của nữ nhân viên tư vấn. Nhưng sau khi phát sinh một số vấn đề, cô đã đến công ty bảo hiểm và nhận ra mình đã bị lừa trong quá trình làm hợp đồng.
Không đơn độc, cũng ở thời điểm nữ diễn viên nọ chia sẻ câu chuyện về BHNT thì cũng có hàng trăm người đã gửi đơn tới Văn phòng Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP.HCM để tố cáo một công ty bảo hiểm có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tiền thông qua các nhân viên ngân hàng, đại lý bảo hiểm tư vấn mập mờ, khiến khách hàng nhầm tưởng đang tham gia sản phẩm "tiết kiệm đầu tư" để nhận về lãi cao, có thể rút linh hoạt, nhưng sau đó họ bàng hoàng nhận ra đã tham gia bảo hiểm nhân thọ. Nếu hủy hợp đồng trong những năm đầu có khả năng mất phần lớn số tiền đã đóng, còn nếu đóng tiếp thì lại không có đủ điều kiện.
Bên cạnh đó, kết quả thanh tra của Bộ Tài chính như một gáo nước lạnh dội vào thị trường: tỉ lệ hủy hợp đồng sau năm đầu tiên qua kênh ngân hàng tại một số đơn vị lên tới 73%. Con số này phản ánh một thực tế đáng lo ngại: một bộ phận khách hàng tham gia bảo hiểm không hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu tự nguyện, mà có thể do áp lực khi vay vốn hoặc do tư vấn chưa đầy đủ về bản chất sản phẩm. Tâm thế “bị thuyết phục” nhanh chóng chuyển sang “bị lừa dối”. Năm 2023 có thể xem là năm đáng nhớ của ngành bảo hiểm tại Việt Nam. Sau loạt lùm xùm, nhiều chuyên gia trong ngành nhận định năm 2023 là giai đoạn khủng hoảng chưa từng có của ngành.
Trong năm 2025, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) đã công khai kết luận thanh tra với Tổng Công ty CP Bảo hiểm Hàng không (VNI) và Công ty Bảo hiểm Liên hiệp, với nhiều tồn tại liên quan đến bảo hiểm TNDS xe cơ giới; bảo hiểm cháy, nổ; trích lập dự phòng nghiệp vụ bảo hiểm...
Với Bảo hiểm Liên hiệp, kết luận thanh tra đã chỉ ra nhiều sai phạm trong năm 2023. Đơn cử như, với bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới, công ty đã áp dụng giảm trừ số tiền bồi thường thiệt hại không đúng quy định pháp luật.
Cụ thể, có người đã yêu cầu bồi thường bảo hiểm sau khi bị tai nạn và thay vì chi trả gần 40 triệu đồng thiệt hại về tài sản, công ty lại tự ý cắt đi 50% số tiền bồi thường, với lý do khách hàng "va chạm với bên thứ ba, không có hồ sơ công an giao thông”.
Tại một hồ sơ khác, công ty cũng áp dụng giảm trừ 15% số tiền bồi thường cho khách hàng, với lý do khấu hao tài sản. Về bồi thường bảo hiểm vật chất xe ô tô, công ty đã áp dụng mức giảm trừ bồi thường không đúng quy định tại Quy tắc bảo hiểm vật chất xe ô tô đã được Bộ Tài chính chấp thuận tại Công văn số 14567 năm 2018.
Cụ thể, có 1 hồ sơ, công ty đã áp dụng mức giảm trừ 30% số tiền bồi thường bảo hiểm vật chất xe ô tô, lý do phần lỗi chưa có căn cứ. Số tiền đã giảm trừ bồi thường là 22,6 triệu đồng.
Trong năm 2023 công ty bảo hiểm này đã đạt gần 1,4 tỉ đồng doanh thu từ mảng bảo hiểm bắt buộc của chủ xe cơ giới, chủ yếu đến từ xe ô tô, xe máy chiếm không đáng kể. Không phát sinh bất kỳ bồi thường nào với chủ xe máy, chỉ phát sinh với chủ ô tô (12 hồ sơ, bồi thường 550 triệu đồng).
Còn với Bảo hiểm hàng không, kết luận thanh tra cho thấy công ty này chưa thực hiện đúng quy định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới. Cụ thể, về công tác tạm ứng bồi thường, năm 2023, Bảo hiểm Hàng không đã giải quyết 949 hồ sơ, trong đó chỉ tạm ứng bồi thường 10 hồ sơ, còn lại 939 bộ không thực hiện. Tổng số tiền đã tạm ứng là hơn 83 tỉ đồng. Tuy nhiên, thời gian tạm ứng bồi thường vượt quá 3 ngày, không đúng quy định.
Khi niềm tin suy giảm, toàn hệ thống chịu áp lực
Theo khảo sát, hiện nay, tâm lý người dân đã chuyển hẳn sang trạng thái “cảnh giác”. Sự thay đổi này thể hiện rõ ở các khía cạnh, thay vì phó mặc cho tư vấn viên, khách hàng bắt đầu chú ý đến các khái niệm như: phí ban đầu, giá trị hoàn lại và các loại trừ bảo hiểm. Họ hiểu rằng bảo hiểm không phải là gửi tiết kiệm ngân hàng.
Ngoài ra, người dân cũng khắt khe hơn với tư vấn viên, những lời chào mời dựa trên tình cảm không còn hiệu quả. Khách hàng đòi hỏi chứng chỉ hành nghề, kiến thức chuyên môn tài chính và sự minh bạch tuyệt đối về rủi ro đầu tư.
Bên cạnh đó, người dân có xu hướng quay lại với các sản phẩm bảo vệ thuần túy (tử kỳ, bệnh hiểm nghèo) thay vì các gói liên kết đầu tư phức tạp mà họ không thể kiểm soát.
Trong thế giới tài chính, nếu ngân hàng kinh doanh tiền tệ, chứng khoán kinh doanh kỳ vọng, thì bảo hiểm thực chất là ngành kinh doanh niềm tin. Sau những cơn "sang chấn" của thị trường giai đoạn trước, năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng: ngành bảo hiểm không còn chạy đua bằng doanh số nóng mà quay về bồi đắp tài sản lớn nhất của mình bằng sự tin cậy của khách hàng.
Có thể thấy, trong những năm gần đây, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam đối mặt với những "cơn sóng dữ" về truyền thông, khiến niềm tin của khách hàng chạm mức thấp kỷ lục. Khi những tờ hợp đồng không còn là biểu tượng của sự an tâm, toàn hệ thống từ doanh nghiệp đến cơ quan quản lý đều phải gồng mình chịu áp lực.
Sự suy giảm niềm tin không đến từ một sớm một chiều. Nó tích tụ từ những tư vấn viên chạy theo doanh số, mập mờ về điều khoản, và đặc biệt là sự bùng nổ của kênh Bancassurance (bán bảo hiểm qua ngân hàng). Việc một số khách hàng phản ánh bị "ép" mua bảo hiểm khi vay vốn hoặc nhầm lẫn giữa gửi tiết kiệm và đầu tư bảo hiểm đã tạo nên nhiều phản ứng trong dư luận. Khi niềm tin lung lay, hệ quả không chỉ dừng lại ở một vài cá nhân mà tỉ lệ duy trì hợp đồng sụt giảm mạnh, doanh thu phí mới lao dốc.
Theo số liệu của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV), sau khủng hoảng niềm tin vào năm 2023, bảo hiểm nhân thọ đã trải qua 3 năm liên tiếp doanh thu giảm, chưa thể lấy lại đà tăng trưởng như khoảng thời gian dài trước đó.
Cụ thể, năm 2025 doanh thu phí khai thác mới của toàn thị trường bảo hiểm nhân thọ đạt 21.681 tỷ đồng, giảm 7% so với năm 2024. Trong đó, kênh đại lý truyền thống của các DN bảo hiểm nhân thọ chỉ đạt gần 12.000 tỷ doanh thu, mức giảm 15%. Trước đó năm 2024, tổng doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ đạt khoảng 149.200 tỷ đồng, giảm 5% so với năm 2023.
Còn tính trong năm 2023, tổng doanh thu phí bảo hiểm khai thác mới toàn thị trường ước đạt 28.179 tỷ đồng, giảm 44,5% so với cùng kỳ năm trước... Doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ toàn thị trường Việt Nam năm 2023 ước đạt khoảng 157.000 tỷ đồng, giảm khoảng 12% so với năm 2022. Đây cũng là năm chứng kiến sự sụt giảm lần đầu tiên sau nhiều năm tăng trưởng dương của ngành bảo hiểm nhân thọ.
Theo các chuyên gia, việc bảo hiểm nhân thọ tăng trưởng âm liên tiếp trong ba năm 2023–2025 không phải là một bất ngờ mà là hệ quả tất yếu của nhiều yếu tố tích tụ trong giai đoạn trước. Giai đoạn tăng trưởng nóng kéo dài trước năm 2022 đã bộc lộ những giới hạn nội tại. Khi thị trường phát triển quá nhanh, áp lực doanh số khiến một bộ phận doanh nghiệp và lực lượng tư vấn ưu tiên bán hàng để nhận hoa hồng, nhận thưởng nhiều hơn là tư vấn đúng nhu cầu, làm suy giảm niềm tin của khách hàng. Khi niềm tin bị tổn thương, thị trường buộc phải điều chỉnh.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
