Xu thế tất yếu
Việc ứng dụng một hình thức thanh toán mới thuận tiện hơn, an toàn hơn là điều mà bất cứ quốc gia nào cũng quan tâm, đó là thanh toán điện tử. Thanh toán điện tử ra đời làm giảm được khối lượng tiền mặt trong lưu thông, tiết giảm được chi phí trong khâu in ấn, vận chuyển tiền, giảm được chi phí lao động xã hội. Bên cạnh đó, thanh toán điện tử giảm tải thất thoát, tốn kém và các rủi ro không mong muốn cho người sử dụng, đặc biệt khi giao dịch các sản phẩm, dịch vụ có giá trị lớn.
Các phương thức thanh toán điện tử ngày một đa dạng như thanh toán qua mobile banking, ví điện tử… Mỗi hình thức thanh toán có ưu điểm riêng, có một vị trí phục vụ nhất định trong nhu cầu thiết yếu của người dùng và đóng vai trò quan trọng vào sự phát triển của nền kinh tế số. Rất nhiều con số ấn tượng cho thấy người Việt Nam đang dần quen với thanh toán không tiền mặt và nhiều người nhận được lợi ích không nhỏ.
Tính đến cuối tháng 4/2021, Việt Nam có trên 79 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua Internet và 44 tổ chức thanh toán qua điện thoại di động; toàn thị trường hiện có khoảng hơn 271 nghìn POS và hơn 19 nghìn ATM. Đến thời điểm này, giao dịch qua kênh Internet tăng tương ứng gần 70% về số lượng và hơn 30% về giá trị so với cùng kỳ năm 2020, giao dịch qua kênh điện thoại di động tăng 86% về số lượng và 123% về giá trị so với cùng kỳ năm 2020.
Sự phát triển của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đang thu hút rất nhiều sự quan tâm người dân và các ngân hàng, doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này. Điều này cũng tạo nên sự cạnh tranh trong cuộc đua nâng cao trải nghiệm khách hàng giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán không tiền mặt.
Vượt qua rào cản
Mặc dù các sản phẩm thanh toán không dùng tiền mặt như thẻ, ví điện tử, mobile App… phát triển bùng nổ trong mấy năm gần đây. Tuy nhiên, các số liệu thống kê cho thấy thanh toán tiền mặt trong nền kinh tế vẫn chiếm tỷ trọng khá lớn, tỷ lệ tiền mặt trong nền kinh tế so với tổng phương tiện thanh toán từ tháng 5/2020 – 4/2021 ở khoảng 11,5%. Lượng tiền mặt trong lưu thông chiếm 11-12%.
Hiện số lượng tài khoản thanh toán tại Việt Nam là hơn 100 triệu tài khoản nhưng tỷ lệ sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt không cao, vẫn còn rất nhiều giao dịch rút tiền ATM. Các giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt mới chỉ rơi vào một số nhóm khách hàng nhất định. Các hộ kinh doanh nhỏ lẻ hầu như đều có tài khoản nhưng lại ít sử dụng để thanh toán.
Thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam chưa thể có sự phát triển bứt phá do còn tồn tại một số thách thức.
Đầu tiên có thể kể đến cơ chế, chính sách, khuôn khổ quy định liên quan đến thanh toán không dùng tiền mặt cần được tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện. Việc xây dựng, hoàn thiện các quy định pháp luật vừa đảm bảo sự phát triển, đổi mới, vừa đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước đối với hoạt động thanh toán và bảo vệ người tiêu dùng.
Thách thức thức hai là về công nghệ, công nghệ để phát triển hệ sinh thái thanh toán cần sự đầu tư rất lớn và cập nhật thường xuyên, cần phải nâng cấp thường xuyên. Để đáp ứng thanh toán không dùng tiền mặt đòi hỏi không chỉ một vài tổ chức mà cả thị trường tham gia, tạo thành một hệ sinh thái từ ngân hàng, công ty fintech, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, hàng hóa.
Thứ ba, dù quy định pháp luật về tiền điện tử cũng như thanh toán không dùng tiền mặt đang dần hoàn thiện, tuy nhiên thói quen dùng tiền mặt của người dân Việt Nam vẫn rất phổ biến. Một bộ phận người tiêu dùng còn e dè khi tiếp cận với công nghệ, phương tiện thanh toán mới, do còn lo ngại về vấn đề an ninh, an toàn trong thanh toán.
Để mở "nút thắt" tâm lý của người dân trong việc thanh toán không tiền mặt, ngoài những chính sách điều hành từ cơ quan quản lý, cần sự chung tay của các tổ chức tài chính - những đơn vị trực tiếp cung cấp phương tiện thanh toán. Bởi lẽ bản chất của hoạt động thanh toán không tiền mặt là các giao dịch điện tử và nền tảng công nghệ để các giao dịch này diễn ra thông suốt, an toàn. Vì vậy, vai trò của các doanh nghiệp tài chính là rất quan trọng trong việc góp phần đơn giản hóa việc tiếp cận, gây dựng niềm tin và kích thích nhu cầu trải nghiệm của người dùng.
Hiện nay nhiều đơn vị thanh toán cũng đã chú trọng đến hơn việc thu hút người dùng sử dụng dịch vụ. Mục đích ở đây chính là việc làm sao để sử dụng chi phí hiêụ quả, cung cấp được trải nghiệm tốt để người dùng sẽ gắn bó và sử dụng thường xuyên dịch vụ trên nền tảng hoặc kênh thanh toán của mình.
Cơ hội bứt phá
Ngân hàng Nhà nước cho biết hiện nay dù thanh toán điện tử đang bùng nổ dữ dội nhưng việc sử dụng tiền mặt vẫn còn khá phổ biến trong các giao dịch dân sự của người dân, nhất là ở địa bàn nông thôn, vùng sâu, vùng xa; thanh toán điện tử trong thương mại điện tử còn thấp; việc triển khai thanh toán không dùng tiền mặt trong lĩnh vực y tế, giáo dục còn khiêm tốn…
Bởi vậy việc Chính phủ cho phép triển khai thí điểm Mobile Money sẽ giúp thúc đẩy nhanh hơn và phủ sóng rộng hơn thanh toán không dùng tiền mặt. Việc đăng ký sử dụng dịch vụ thanh toán di động mà không cần có tài khoản ngân hàng sẽ khiến nhiều người dân ở khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa tiếp cận được với kênh thanh toán không dùng tiền mặt.
Khi các nhà mạng viễn thông tham gia vào lĩnh vực Mobile Money thì những rào cản về khoảng cách địa lý sẽ được xóa bỏ, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt sẽ len lỏi vào mọi ngóc ngách nhỏ nhất trong xã hội, từ chi phí đi lại, ăn uống, gửi xe… đến các thanh toán dịch vụ giáo dục, y tế. Việc triển khai tiền di động cũng sẽ tạo ra nền tảng tối ưu để thực hiện hiệu quả các chương trình xã hội, hỗ trợ cộng đồng.
Bên cạnh đó, đại dịch Covid-19 ở một góc độ nào đó lại chính là chất xúc tác góp phần thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Thực tế cũng cho thấy, số lượng và giá trị giao dịch qua các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tăng mạnh trong năm 2020 và nửa đầu năm 2021 - thời điểm mà đại dịch Covid- 19 bùng phát là liên tục diễn biến phức tạp.
Công ty cổ phần Thanh toán quốc gia VN (Napas) cho hay, 5 tháng đầu năm hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử Napas đã xử lý hơn 800 triệu giao dịch, tương ứng với hơn 8 triệu tỉ đồng, tăng trưởng 113% về số lượng và 169% về giá trị giao dịch so với cùng kỳ năm 2020. Tỉ trọng giao dịch rút tiền mặt tại ATM được xử lý qua hệ thống NAPAS giảm từ 42% năm 2019 xuống còn 26% năm 2020 và 16% trong 5 tháng đầu năm 2021.
Các chuyên gia đánh giá, trong giai đoạn dịch bệnh như hiện nay, thanh toán không dùng tiền mặt chính là giai đoạn vàng để phát triển. Khi dịch bệnh bùng phát, người dân đã có ý thức chuyển sang thanh toán không dùng tiền mặt nhằm đảm bảo an toàn, hạn chế sự lây lan, truyền nhiễm. Rất nhiều người dân từ chưa bao giờ tiếp cận với thương mại điện tử, mua sắm online, thanh toán online...
Khi thanh toán không dùng tiền mặt được khuyến khích và đưa vào như một phương thức thanh toán chính yếu trong xã hội sẽ đem lại nhiều lợi ích để thúc đẩy nền kinh tế phát triển bền vững, giúp dòng chảy tiền tệ được lưu thông rõ ràng và trơn tru hơn. Điều này có ý nghĩa lớn về mặt phát triển kinh tế xã hội trước những tác động của cuộc cách mạng công nghệ 4.0, giúp người dân và doanh nghiệp thích ứng nhanh, hồi phục nhanh, trước những biến cố khó lường như dịch Covid-19.
Nguồn: thuongtruong.com.vn
