Hoàn thiện cơ chế công bố, hạn chế thủ tục không cần thiết
Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là việc hoàn thiện phương thức quản lý sản phẩm trước khi lưu thông trên thị trường, theo hướng phân định rõ các hình thức công bố và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh.
Theo Điều 46, dự thảo quy định ba hình thức gồm đăng ký bản công bố sản phẩm; công bố tiêu chuẩn sản phẩm; miễn đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Trong đó, nhóm phải đăng ký bản công bố gồm các sản phẩm dinh dưỡng dùng cho chế độ ăn đặc biệt có công bố khuyến cáo về sức khỏe, sản phẩm dành cho những đối tượng dễ bị tổn thương hoặc sản phẩm có công dụng duy trì, tăng cường, cải thiện chức năng cơ thể, giảm nguy cơ mắc bệnh.
Cụ thể hơn, Phụ lục 1 xác định năm nhóm phải đăng ký bản công bố, gồm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ đến 36 tháng tuổi và thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe.
Đối với thực phẩm không thuộc diện phải đăng ký bản công bố và không thuộc các trường hợp được miễn, dự thảo áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Các trường hợp được miễn bao gồm thực phẩm tươi sống, nguyên liệu tươi sống làm thực phẩm, thực phẩm sơ chế chưa bao gói, một số sản phẩm không lưu thông trên thị trường trong nước và các trường hợp được quy định cụ thể tại Phụ lục 1.
Đáng chú ý, khoản 4 Điều 3 quy định tổ chức, cá nhân đã đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn sản phẩm theo luật này không phải thực hiện thêm thủ tục thông báo công bố tiêu chuẩn cơ sở theo pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Đây là một trong những nội dung có thể góp phần khắc phục tình trạng thực hiện thủ tục trùng lặp, giúp doanh nghiệp giảm bớt nghĩa vụ hành chính không cần thiết.
Trả lời báo chí, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, dự thảo được xây dựng theo hướng hạn chế phát sinh thêm nhóm sản phẩm phải đăng ký công bố, nhằm tránh gây xáo trộn trong quá trình thực thi của doanh nghiệp.
Một nội dung khác đáng chú ý là cơ chế gia hạn giấy đăng ký bản công bố sản phẩm. Theo Điều 47, giấy đăng ký có thời hạn hiệu lực 5 năm kể từ ngày cấp hoặc gia hạn. Tuy nhiên, khoản 3 Điều 46 quy định trường hợp giấy hết thời hạn hiệu lực nhưng cơ quan có thẩm quyền đã tiếp nhận thông báo đề nghị gia hạn thì giấy được tiếp tục sử dụng cho đến khi được gia hạn hoặc bị thu hồi theo quy định. Cơ chế này được kỳ vọng hạn chế nguy cơ gián đoạn hoạt động kinh doanh trong thời gian doanh nghiệp thực hiện thủ tục gia hạn.
Tăng trách nhiệm doanh nghiệp, gắn công bố với hậu kiểm
Bên cạnh việc hoàn thiện thủ tục, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) còn đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn đối với trách nhiệm của doanh nghiệp sau công bố. Theo Điều 12, cơ sở đứng tên hồ sơ đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn sản phẩm phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính chính xác, hợp pháp và trung thực của tài liệu trong hồ sơ.
Đơn vị này phải bảo đảm sản phẩm được sản xuất theo tiêu chuẩn đã đăng ký hoặc công bố, đồng thời chịu trách nhiệm liên đới nếu sản phẩm vi phạm an toàn thực phẩm gây hậu quả, bao gồm trách nhiệm truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm. Quy định trên góp phần làm rõ trách nhiệm của chủ thể đứng tên hồ sơ, không chỉ tại thời điểm thực hiện thủ tục mà trong suốt quá trình sản phẩm lưu thông.
Song song với đó, Điều 57 quy định việc lựa chọn đối tượng hậu kiểm căn cứ vào kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu thử nghiệm, thông tin sự cố, kết quả giám sát và lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.
Đối với sản phẩm thực hiện công bố tiêu chuẩn, dự thảo quy định cơ sở được phép lưu thông sau khi cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ công bố. Cơ quan quản lý có trách nhiệm xây dựng và triển khai kế hoạch hậu kiểm sau công bố. Cách tiếp cận này được kỳ vọng tăng trách nhiệm tự kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp, đồng thời giúp cơ quan chức năng tập trung nguồn lực vào giám sát thực tế trên thị trường. Tuy nhiên, việc chuyển trọng tâm sang hậu kiểm vẫn cần tính toán thận trọng để bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng.
Tại hội thảo góp ý dự thảo ngày 4/9/2026, ông Nguyễn Phương Tuấn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, nhấn mạnh: “Phòng ngừa vẫn hơn khắc phục”. Theo ông Tuấn, cần làm rõ những khâu phải duy trì tiền kiểm và những nội dung có thể tập trung hậu kiểm, nhất là đối với các vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người.
Đáng chú ý, dự thảo cũng thiết kế cơ chế chuyển tiếp nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu mới. Theo Điều 74, doanh nghiệp có thời hạn tối đa 36 tháng kể từ khi luật có hiệu lực để hoàn thiện, cập nhật hồ sơ sản phẩm lên hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về an toàn thực phẩm.
Dự thảo đồng thời quy định thời hạn tối đa 24 tháng để thực hiện thông báo đề nghị gia hạn giấy đăng ký bản công bố hoặc thông báo tiếp tục sử dụng bản tự công bố đối với các trường hợp tương ứng. Riêng sản phẩm thuộc diện tự công bố chuyển sang đăng ký bản công bố có thời hạn chuyển tiếp tối đa 36 tháng.
Ngoài ra, nhãn thực phẩm đã được sản xuất, in ấn trước thời điểm luật có hiệu lực nhưng chưa có số đăng ký hoặc số tiếp nhận công bố theo quy định mới được tiếp tục sử dụng, song không quá 2 năm. Những quy định chuyển tiếp này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu và bao bì sản phẩm, hạn chế xáo trộn hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Có thể thấy, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới hoàn thiện cơ chế công bố theo hướng minh bạch, giảm thủ tục trùng lặp nhưng vẫn tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và hiệu quả hậu kiểm. Để những định hướng này phát huy hiệu quả, các quy định hướng dẫn cần tiếp tục bảo đảm tính đơn giản, thống nhất và khả thi, qua đó hài hòa mục tiêu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng với tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
