Điểm nghẽn hạ tầng
TP.HCM tiếp tục giữ vững vai trò vị thế là trung tâm logistics lớn nhất cả nước, đóng vai trò đầu mối cốt lõi trong điều phối dòng chảy thương mại quốc gia và khu vực phía Nam.
Theo Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050 tại Quyết định số 229, TP.HCM mang trọng trách trở thành trung tâm dịch vụ logistics đẳng cấp quốc tế.
Số liệu năm 2025 cho thấy những đóng góp rõ nét của ngành logistics vào cơ cấu kinh tế địa phương. Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) thành phố tăng trưởng 7,83%, đạt gần 2,97 triệu tỉ đồng; riêng dịch vụ vận tải và kho bãi ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội 12,7%, tương đương hơn 568.000 tỉ đồng, chiếm tỷ trọng 19,1% trong quy mô kinh tế thành phố.
Song song đó, hệ thống cảng biển của thành phố hiện đảm nhận từ 70% đến 75% sản lượng hàng hóa cả nước, đạt mốc 356 triệu tấn. Sản lượng container xuất nhập khẩu đạt 139 triệu TEU, tăng 10% so với năm 2024, trong khi doanh thu từ hàng hóa thông qua hệ thống quốc tế Tân Sơn Nhất đạt 597.000 tỉ đồng.
Phát biểu tại Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 và chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP.HCM”, ông Lê Văn Danh - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM cho biết, bên cạnh những số liệu tăng trưởng đáng ghi nhận thì thành phố vẫn còn các điểm nghẽn về hạ tầng giao thông kết nối giữa các khu công nghiệp, cảng biển, hàng không và trung tâm logistics vẫn còn thiếu đồng bộ. Tình trạng này dẫn đến sự quá tải tại các cửa ngõ, kéo dài thời gian lưu thông và đẩy chi phí logistics lên cao, làm xói mòn lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đồng thời, cơ cấu phương thức vận tải đang bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng khi vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng quá lớn, trong khi các tiềm năng về đường thủy nội địa và đường sắt vẫn chưa được khai thác tương xứng với lợi thế tự nhiên.
Thêm vào đó, bức tranh doanh nghiệp logistics tại thành phố chủ yếu là các đơn vị quy mô vừa và nhỏ, thiếu vắng các doanh nghiệp “đầu đàn” có đủ năng lực công nghệ để dẫn dắt quá trình chuyển đổi số và vươn ra thị trường quốc tế.
Tái cấu trúc không gian logistics theo mô hình 3 lớp
Để giải quyết các thách thức nội tại, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM Lê Văn Danh đã tham mưu ban hành kế hoạch hành động với các mục tiêu định lượng cụ thể cho giai đoạn 2025 - 2035. Theo đó, thành phố phấn đấu tốc độ tăng trưởng ngành đạt từ 13% đến 16%, cũng như giảm chi phí logistics xuống mức tương đương 11% đến 14% GRDP; đảm bảo có từ 80% đến 100% doanh nghiệp logistics ứng dụng các giải pháp chuyển đổi số và hình thành ít nhất một trung tâm logistics hiện đại đẳng cấp quốc tế.
Đặc biệt, lãnh đạo Sở Công Thương đề xuất tái cấu trúc không gian logistics theo mô hình 3 lớp chức năng gắn liền với sự hình thành của Khu thương mại tự do (FTZ). Mô hình này bao gồm lớp logistics quốc tế và liên vùng, lớp logistics trung chuyển phân phối và lớp logistics đô thị; trong đó trọng tâm cốt lõi của chiến lược này là đẩy nhanh tiến độ đưa vào hoạt động Khu thương mại tự do TP.HCM gắn với hệ thống cảng biển tại khu vực Cái Mép Hạ.
Khu thương mại tự do được kỳ vọng là khu vực đặc thù, áp dụng các cơ chế chính sách vượt trội về đầu tư, tài chính và dịch vụ chất lượng cao. Các cơ sở sản xuất và trung tâm logistics tại đây sẽ đáp ứng tiêu chí ứng dụng công nghệ sản xuất thông minh, được bố trí liền kề với hệ thống vận tải tối ưu hóa. Điều này cho phép doanh nghiệp kiểm soát toàn bộ quy trình từ nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm xuất khẩu, tận hưởng các ưu đãi thuế quan và phi thuế quan để bứt phá về quy mô.
Phó Giám đốc Sở này cũng đề xuất đầu tư nâng cấp cảng Cái Mép - Thị Vải và cảng Cần Giờ theo mô hình “siêu cảng số”. Tại đây, các công nghệ hiện đại như bản sao số (Digital Twin) và dữ liệu lớn (Big Data) sẽ được ứng dụng để dự báo, mô phỏng và tối ưu hóa mọi công đoạn trong chuỗi cung ứng. Trong đó, Sở Công Thương sẽ duy trì hệ thống cơ sở dữ liệu chung và bản đồ số hóa hạ tầng logistics của toàn thành phố để phục vụ công tác điều hành.
Bên cạnh số hóa, xanh hóa chuỗi cung ứng là yêu cầu bắt buộc để vượt qua các rào cản carbon trong thương mại quốc tế. Thành phố triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp đạt chứng chỉ giảm phát thải carbon thấp và chuyển đổi phương tiện vận tải sang năng lượng sạch như điện hoặc hydrogen. Việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại các trung tâm phân phối sẽ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn năng lượng xanh, đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường xuất khẩu khó tính.
Bên cạnh đó, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM Lê Văn Danh cho biết, thành phố tập trung nghiên cứu tích hợp các cơ chế chính sách đặc thù phát triển logistics vào dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Khung pháp lý này nhằm thu hút nguồn vốn xã hội hóa qua hình thức đối tác công tư (PPP). Mặt khác, mô hình hải quan thông minh và đề án thông quan tập trung sẽ được đẩy mạnh để rút ngắn tối đa thời gian xử lý hàng hóa, triệt tiêu các chi phí không chính thức phát sinh trong quy trình hành chính.
Việc phát triển hệ sinh thái sản xuất thông minh gắn với logistics và Khu thương mại tự do là cam kết chiến lược mang tính tổng thể. Sở Công Thương cam kết đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong việc kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng. Sự thành công của chiến lược này sẽ quyết định khả năng làm chủ chuỗi cung ứng và vị thế của TP.HCM trong bản đồ kinh tế khu vực.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
