“Giấy thông hành” OCOP chưa đủ để mở cánh cửa vào siêu thị
Theo số liệu của Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương, đến nay cả nước có khoảng 16.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, được phát triển bởi hơn 8.476 chủ thể là hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ, cơ sở sản xuất và hộ kinh doanh. Trong đó, Đồng bằng sông Hồng là khu vực dẫn đầu với 28,8% tổng số sản phẩm OCOP của cả nước, tiếp theo là Đồng bằng sông Cửu Long (18,9%) và Trung du và miền núi phía Bắc (17,1%).
Những con số này cho thấy Chương trình OCOP đã tạo được sức lan tỏa rộng khắp trên cả nước. Tuy nhiên, từ việc được công nhận đạt chuẩn OCOP đến khả năng đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối hiện đại vẫn là một khoảng cách không nhỏ, bởi ngoài chất lượng sản phẩm, các nhà bán lẻ còn đặt ra nhiều yêu cầu khắt khe về năng lực cung ứng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn bao bì và quản trị chất lượng.
Theo Bộ tiêu chí đánh giá và phân hạng sản phẩm OCOP, việc xếp hạng từ 3 sao đến 5 sao, chứng nhận OCOP vì vậy là sự ghi nhận đối với chất lượng và tiềm năng phát triển của sản phẩm. Tuy nhiên, đây không đồng nghĩa với việc sản phẩm sẽ mặc nhiên được phân phối trong hệ thống bán lẻ hiện đại. Bởi bên cạnh các tiêu chí của Chương trình OCOP, các siêu thị còn có quy trình đánh giá riêng về năng lực cung ứng, quy chuẩn bao bì, quản lý chất lượng, kiểm nghiệm định kỳ, logistics và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.
Trong những năm qua, hệ thống bán lẻ lớn đã dành không gian riêng để giới thiệu đặc sản vùng miền và sản phẩm OCOP. Đây được xem là cơ hội để các hợp tác xã, doanh nghiệp địa phương đưa sản phẩm tiếp cận lượng lớn người tiêu dùng.
Mặc dù được đánh giá, xếp hạng theo Bộ tiêu chí OCOP, nhưng chứng nhận này mới chỉ là một lợi thế trong hoạt động xúc tiến thương mại. Để có mặt trên kệ hàng của các hệ thống bán lẻ hiện đại, sản phẩm vẫn phải vượt qua quy trình đánh giá riêng của từng nhà phân phối về chất lượng, năng lực cung ứng, truy xuất nguồn gốc, bao bì, nhãn mác và khả năng duy trì nguồn hàng ổn định.
Chị Mai đại diện một chuỗi siêu thị tại Hà Nội chia sẻ với phóng viên Thương trường, trước khi ký kết hợp đồng, nhà cung cấp phải chứng minh năng lực duy trì chất lượng ổn định, hồ sơ pháp lý đầy đủ, có hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về bao bì, nhãn mác, hạn sử dụng và quy cách đóng gói.
“Người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm trên kệ hàng không chỉ vì có logo OCOP. Khách hàng còn quan tâm đến mẫu mã, thông tin sản phẩm, giá bán và sự thuận tiện khi sử dụng. Nếu sản phẩm chưa được đầu tư đồng bộ thì rất khó cạnh tranh với các thương hiệu đã có chỗ đứng trên thị trường.” chị Mai chia sẻ.
Trong bán lẻ hiện đại, mỗi centimet trên quầy kệ đều là “cuộc cạnh tranh” về hình ảnh, thương hiệu và trải nghiệm tiêu dùng. Một sản phẩm dù có chất lượng tốt nhưng bao bì thiếu chuyên nghiệp, thiết kế chưa bắt mắt hoặc thông tin chưa đầy đủ cũng có thể khiến người tiêu dùng bỏ qua.
Là một trong những chuỗi hệ thống phân phối lớn, bà Nguyễn Thị Bích Vân, Giám đốc Truyền thông Tập đoàn Central Retail Việt Nam khẳng định, mặt hàng nông sản chính là “trái tim” của hệ thống bán lẻ. Dù vậy, Central Retail đặt ra bộ tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt về vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời đặc biệt ưu tiên các sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, “nhãn xanh” và có bao bì thân thiện với môi trường, các sản phẩm OCOP chất lượng.
Theo đó, tính đến nay số lượng sản phẩm OCOP có mặt trong hệ thống phân phối của tập đoàn đã đạt khoảng 100 sản phẩm, trải đều trên nhiều vùng miền. Đây là kết quả của quá trình hợp tác chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương nhằm từng bước đưa sản phẩm OCOP vào các kênh bán lẻ hiện đại một cách bài bản, chắc chắn - theo đại diện Tập đoàn Central Retail.
Đâu mới là “chìa khóa” giữ chỗ trên kệ hàng
Nếu việc đưa sản phẩm vào siêu thị được xem là vòng sơ tuyển, thì duy trì vị trí trên kệ hàng mới là thử thách lớn đối với nhiều chủ thể OCOP. Bởi các hệ thống bán lẻ hiện đại cần nguồn hàng ổn định, chất lượng đồng đều và khả năng cung ứng lâu dài. Đây là điểm mà nhiều cơ sở sản xuất quy mô nhỏ vẫn còn hạn chế. Trong khi, không ít sản phẩm OCOP có chất lượng tốt nhưng sản lượng chưa đáp ứng được nhu cầu của hệ thống phân phối.
Theo ông Vũ Vinh Phú, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội, đưa ra nhận định: Để tham gia sâu hơn vào chuỗi bán lẻ hiện đại, các chủ thể OCOP cần chuyển từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi, có kế hoạch vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và dự báo nhu cầu thị trường.
Ở góc độ nhà sản xuất, theo anh Tuấn chủ Hợp tác xã chuyên thu mua và sản xuất ớt gió trên địa bàn Đồng Văn, Tuyên Quang chia sẻ với Thương trường: Đơn vị từng gặp nhiều khó khăn khi đưa sản phẩm ra thị trường và kết nối vào siêu thị. Thời gian đầu chúng tôi nghĩ chỉ cần đạt OCOP là có thể bán hàng thuận lợi. Nhưng thực tế, siêu thị yêu cầu rất nhiều tiêu chuẩn khác như quy cách đóng gói, mã vạch, hồ sơ kiểm nghiệm định kỳ, kế hoạch giao hàng và khả năng cung ứng liên tục. Theo đó, sau khi hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng, sản phẩm mới từng bước mở rộng được thị trường.
Ở chiều ngược lại, nhiều chủ thể OCOP cho rằng việc đưa sản phẩm vào siêu thị không chỉ đòi hỏi đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng mà còn phát sinh nhiều chi phí về bao bì, tem nhãn, kiểm nghiệm, khuyến mại và duy trì nguồn cung ổn định. Với các hợp tác xã, cơ sở sản xuất quy mô nhỏ, đây là áp lực không nhỏ. Vì vậy, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường hỗ trợ về kết nối thị trường, tư vấn tiêu chuẩn và nâng cao năng lực quản trị.
Trong thực tế cũng cho thấy, nhiều địa phương đang hỗ trợ các chủ thể OCOP cải tiến bao bì, hoàn thiện hồ sơ chất lượng, kết nối với các hệ thống bán lẻ và tham gia các chương trình kết nối cung - cầu. Tuy nhiên, để đứng vững trên thị trường, doanh nghiệp vẫn phải chủ động nâng cao năng lực sản xuất và quản trị, mẫu mã và chất lượng.
Từ đặc sản địa phương đến hàng hóa thị trường
Bên cạnh hệ thống siêu thị, nhiều sản phẩm OCOP hiện cũng đang mở rộng tiêu thụ qua các sàn thương mại điện tử, nền tảng số và các chương trình kết nối cung - cầu do địa phương, bộ, ngành tổ chức. Những kênh này giúp sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng trên phạm vi rộng với chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, dù bán hàng trực tuyến hay tại hệ thống bán lẻ hiện đại, các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, thương hiệu và sự ổn định trong cung ứng vẫn là yếu tố quyết định để sản phẩm phát triển bền vững.
Trong bối cảnh hiện nay, OCOP đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó trọng tâm không chỉ là gia tăng số lượng sản phẩm được công nhận mà còn nâng cao khả năng thương mại hóa.
Điều này đồng nghĩa với việc sản phẩm OCOP phải chuyển từ tư duy đặc sản địa phương sang tư duy hàng hóa thị trường, đáp ứng đồng thời yêu cầu về chất lượng, giá thành, mẫu mã, sản lượng và khả năng cung ứng.
Để làm được điều đó, bên cạnh sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý trong hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung - cầu và đào tạo kỹ năng quản trị, bản thân các chủ thể OCOP cũng cần đầu tư nhiều hơn cho xây dựng thương hiệu, nghiên cứu thị trường và đổi mới công nghệ sản xuất.
Chứng nhận OCOP là điểm khởi đầu quan trọng, nhưng để sản phẩm thực sự trở thành hàng hóa có sức cạnh tranh, các chủ thể phải tiếp tục đầu tư vào chất lượng, quản trị và thương hiệu. Khi đó, OCOP mới không chỉ dừng lại ở danh hiệu mà trở thành động lực nâng cao giá trị nông sản và phát triển kinh tế địa phương.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
