Đưa công nghệ trở thành "lá chắn" bảo vệ sở hữu trí tuệ
Thực tế cho thấy, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng dịch chuyển mạnh lên môi trường số. Theo thống kê, trong năm 2025, lực lượng chức năng đã xử lý 3.306 vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại thị trường truyền thống và 599 vụ trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, đồng thời ngăn chặn hơn 1.200 website có dấu hiệu vi phạm bản quyền và quyền liên quan.
Trong khi đó, theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), quy mô thương mại hàng giả trên toàn cầu hiện ước đạt khoảng 467 tỷ USD, tương đương khoảng 2,3% tổng kim ngạch nhập khẩu của thế giới, cho thấy xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn là vấn đề của riêng một quốc gia mà đã trở thành thách thức toàn cầu đối với đổi mới sáng tạo và môi trường kinh doanh.
Theo Luật sư Phan Vũ Tuấn - Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM, điều quan trọng hiện nay không chỉ là xử lý các hành vi vi phạm mà còn phải đưa sở hữu trí tuệ trở thành "dòng chảy" xuyên suốt trong hoạt động sáng tạo, nghiên cứu và phát triển kinh tế. Theo ông, tài sản trí tuệ đang trở thành nguồn giá trị to lớn của doanh nghiệp; một thương hiệu, bằng sáng chế hay bí mật kinh doanh có thể tạo ra giá trị lớn hơn nhiều lần so với chi phí sản xuất thông thường.
Ở góc độ giải pháp, Luật sư Phan Vũ Tuấn cho rằng công nghệ đang trở thành công cụ quan trọng trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Điển hình là công nghệ DeepMatch AI, được ví như một "radar giám sát bản quyền không ngủ", ứng dụng các thuật toán trí tuệ nhân tạo để chủ động rà quét, phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường số, đặc biệt đối với các nội dung phát sóng trực tuyến có giá trị bản quyền cao.
Theo ông, việc làm chủ và đưa các giải pháp công nghệ tiên tiến vào thực tế không chỉ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đơn vị sở hữu bản quyền mà còn thể hiện những nỗ lực và cam kết của Việt Nam trong thực thi các cam kết quốc tế về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Thanh Trúc - Giám đốc Công ty TNHH Luật Sở hữu trí tuệ Điểm Tựa Vàng, cho rằng để giảm tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cần chuyển từ mô hình xử lý theo từng chiến dịch sang cơ chế giám sát thường xuyên, ứng dụng mạnh công nghệ và trí tuệ nhân tạo để phát hiện sớm các hành vi vi phạm, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội.
Bà Trúc cũng cho rằng cần tăng cường trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội trong việc xác minh người bán, ngăn chặn các tài khoản tái phạm dưới danh tính mới. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan thực thi, chủ thể quyền và các nền tảng số. Về phía doanh nghiệp, các chủ thể quyền cần chủ động đăng ký bảo hộ, thường xuyên giám sát thị trường và cung cấp thông tin kịp thời để hỗ trợ cơ quan chức năng trong quá trình phát hiện, xử lý vi phạm.
"Mục tiêu cuối cùng là làm cho hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn là một lựa chọn có lợi về mặt kinh tế. Khi người vi phạm biết rằng khả năng bị phát hiện rất cao và chi phí phải gánh chịu luôn lớn hơn lợi ích thu được, họ sẽ không còn động cơ tiếp tục kinh doanh hàng giả. Đó mới là nền tảng để giảm hàng giả một cách bền vững, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và người tiêu dùng", bà Nguyễn Thị Thanh Trúc nhấn mạnh.
Tăng cường phối hợp liên ngành, xử lý nghiêm các hành vi tái phạm
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh hàng giả và hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, việc ứng dụng công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng thực thi, doanh nghiệp và các nền tảng số. Đây được xem là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý và ngăn chặn các hành vi vi phạm ngay từ sớm.
Tại TP.HCM - một trong những địa bàn trọng điểm về thương mại của cả nước, Chi cục Quản lý thị trường đang triển khai nhiều giải pháp nhằm đấu tranh với buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Bên cạnh việc duy trì lực lượng thường trực để tiếp nhận, xử lý thông tin đột xuất, đơn vị tập trung kiểm tra các khu vực có nguy cơ cao như chợ Bến Thành, Saigon Square, các trung tâm thương mại, hệ thống đại lý không chính thức cũng như hoạt động kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội.
Song song với công tác kiểm tra, Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM tăng cường phối hợp với lực lượng Công an, chính quyền địa phương và ban quản lý các chợ trong trao đổi thông tin, kiểm tra các vụ việc phức tạp; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, yêu cầu các tổ chức, cá nhân ký cam kết không kinh doanh, tàng trữ hoặc buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu. Đối với các vụ việc có dấu hiệu hình sự, hồ sơ sẽ được chuyển ngay sang cơ quan điều tra để xử lý theo quy định.
Đáng chú ý, lực lượng chức năng cũng tăng cường phối hợp với các doanh nghiệp, đặc biệt là các nhãn hàng thường xuyên bị làm giả, để xây dựng cơ chế nhận diện nhanh hàng thật - hàng giả ngay tại hiện trường. Việc doanh nghiệp chủ động cung cấp thông tin về dấu hiệu nhận biết, mẫu đối chứng và dữ liệu sản phẩm sẽ góp phần rút ngắn thời gian giám định, nâng cao hiệu quả xử lý và hạn chế việc các đối tượng lợi dụng kẽ hở pháp lý để kéo dài quá trình xử lý.
Đối với các trường hợp tái phạm nhiều lần hoặc có quy mô lớn, đặc biệt khi giá trị hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đủ căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự, Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM sẽ chuyển toàn bộ hồ sơ sang Cơ quan Cảnh sát điều tra để xử lý nghiêm theo quy định. Bên cạnh đó, các hành vi cản trở, tiếp tay hoặc thông báo cho đối tượng vi phạm nhằm né tránh kiểm tra cũng sẽ bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.
Không chỉ tại TP.HCM, Hà Nội cũng đang đẩy mạnh công tác đấu tranh chống hàng giả và gian lận thương mại. Trong 6 tháng đầu năm, lực lượng Quản lý thị trường thành phố đã kiểm tra 2.992 vụ việc, xử lý 2.864 vụ vi phạm hành chính và chuyển 43 vụ có dấu hiệu hình sự sang cơ quan điều tra. Tổng số tiền thu nộp ngân sách Nhà nước đạt hơn 56,6 tỷ đồng, trong khi trị giá hàng hóa vi phạm bị tịch thu, tiêu hủy gần 47,8 tỷ đồng. Những con số này cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với lực lượng thực thi trong bối cảnh phương thức sản xuất, kinh doanh hàng giả liên tục thay đổi và ngày càng tinh vi.
Thời gian tới, Chi cục Quản lý thị trường TP. Hà Nội cho biết sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý địa bàn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, tăng cường phối hợp liên ngành và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhất là trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, xử lý nghiêm chỉ là một mắt xích trong cuộc chiến chống hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Muốn xây dựng một thị trường minh bạch và phát triển bền vững, cần hình thành cơ chế phòng ngừa với sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, các nền tảng số và người tiêu dùng. Khi công nghệ được ứng dụng hiệu quả, dữ liệu được chia sẻ kịp thời, trách nhiệm của các bên được nâng cao và chế tài đủ sức răn đe, hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả sẽ không còn là lựa chọn có lợi. Đó cũng là nền tảng để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
