Dữ liệu và AI trở thành lợi thế cạnh tranh mới
Trong nền kinh tế số, dữ liệu được ví như "dầu mỏ" của thế kỷ XXI. Đối với ngành bán lẻ, dữ liệu khách hàng không còn đơn thuần là thông tin phục vụ bán hàng mà đã trở thành tài sản chiến lược quyết định hiệu quả kinh doanh. Thông qua dữ liệu về độ tuổi, thu nhập, tần suất mua sắm, thời điểm mua hàng, sản phẩm ưa thích hay khu vực sinh sống, doanh nghiệp có thể phân tích hành vi tiêu dùng, dự báo nhu cầu thị trường và thiết kế các chương trình tiếp thị phù hợp với từng nhóm khách hàng.
Đây cũng là lý do các hệ thống bán lẻ lớn đang đầu tư mạnh vào chương trình khách hàng thân thiết (Loyalty Program), ứng dụng di động và nền tảng bán hàng đa kênh (Omnichannel).
Mỗi giao dịch không chỉ tạo ra doanh thu mà còn bổ sung thêm dữ liệu để doanh nghiệp hoàn thiện chiến lược kinh doanh. Thực tế, theo khảo sát State of Digital Commerce in Asia Pacific 2025 do Visa phối hợp với YouGov thực hiện, 76% người tiêu dùng Việt Nam mua sắm trực tuyến từ 2-3 lần mỗi tháng, tăng 19 điểm phần trăm so với năm trước, trong khi 83% đã sử dụng AI để tìm kiếm hoặc khám phá sản phẩm. Những con số này cho thấy dữ liệu về hành vi tiêu dùng đang gia tăng nhanh chóng và trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của các doanh nghiệp bán lẻ.
Trong tương lai, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn thuộc về doanh nghiệp sở hữu nhiều cửa hàng nhất, mà thuộc về doanh nghiệp hiểu khách hàng nhất.
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang tạo ra bước ngoặt lớn đối với ngành bán lẻ. Nếu trước đây việc nhập hàng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của người quản lý thì hiện nay AI có thể dự báo nhu cầu tiêu dùng theo từng khu vực, từng thời điểm, thậm chí theo điều kiện thời tiết hoặc các sự kiện đặc biệt. Điều này giúp doanh nghiệp tối ưu lượng hàng tồn kho, giảm thất thoát và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
AI còn hỗ trợ xây dựng chương trình khuyến mại cá nhân hóa, tự động đề xuất sản phẩm phù hợp với từng khách hàng, tối ưu giá bán theo nhu cầu thị trường và nâng cao chất lượng chăm sóc khách hàng. Khảo sát của Havas Commerce năm 2026 cho thấy 62% doanh nghiệp bán lẻ đã xem AI là một trụ cột trong chiến lược kinh doanh, đồng thời ghi nhận mức tiết kiệm khoảng 42% thời gian xử lý công việc, giảm 32% chi phí vận hành và cải thiện 28% hiệu quả hoạt động sau khi ứng dụng AI.
Song song với AI, các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây, robot kho vận, hệ thống quản lý chuỗi cung ứng (SCM), quản trị nguồn lực doanh nghiệp (ERP) và thanh toán số đang dần trở thành tiêu chuẩn mới của ngành bán lẻ. Trong bối cảnh Nghị quyết 57 xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển đất nước, việc đẩy mạnh chuyển đổi số sẽ không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh.
Một xu hướng nổi bật khác của bán lẻ hiện đại là chuyển từ mô hình kinh doanh đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái tiêu dùng. Các tập đoàn bán lẻ lớn trên thế giới không chỉ bán hàng mà còn tích hợp thanh toán điện tử, tài chính tiêu dùng, giao hàng, quảng cáo, dịch vụ số và chăm sóc khách hàng trên cùng một nền tảng nhằm khai thác tối đa giá trị của dữ liệu người tiêu dùng.
Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp cũng đang đi theo hướng này khi kết nối giữa siêu thị, cửa hàng tiện lợi, sàn thương mại điện tử, ứng dụng mua sắm và các nền tảng thanh toán số để tạo nên trải nghiệm mua sắm liền mạch. Theo Havas Commerce, hơn 70% người tiêu dùng hiện di chuyển linh hoạt giữa cửa hàng vật lý và các nền tảng trực tuyến trước khi đưa ra quyết định mua hàng, buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào mô hình bán hàng đa kênh và quản trị dữ liệu tập trung.
Đáng chú ý, Retail Media được dự báo sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới của ngành bán lẻ. Thay vì chỉ tạo doanh thu từ hoạt động bán hàng, doanh nghiệp có thể khai thác dữ liệu người tiêu dùng để cung cấp dịch vụ quảng cáo ngay trên nền tảng của mình, mở ra nguồn thu có giá trị gia tăng cao.
Điều đó cho thấy trong cuộc cạnh tranh mới, dữ liệu và công nghệ đang dần trở thành tài sản có giá trị không kém hàng hóa. Doanh nghiệp nào sở hữu hệ thống dữ liệu lớn hơn, khai thác hiệu quả hơn và ứng dụng AI tốt hơn sẽ có nhiều lợi thế trong việc thấu hiểu khách hàng, tối ưu vận hành và gia tăng năng lực cạnh tranh trên thị trường.
Không đổi mới sẽ bị bỏ lại phía sau
Bên cạnh những cơ hội từ chuyển đổi số và cải cách thể chế, ngành bán lẻ cũng đang đối mặt với nhiều sức ép cạnh tranh.
Việc Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào các hiệp định thương mại tự do mở ra cơ hội tiếp cận công nghệ và nguồn hàng chất lượng cao, nhưng đồng thời cũng tạo điều kiện để các tập đoàn bán lẻ quốc tế mở rộng hiện diện tại thị trường trong nước. Không chỉ cạnh tranh về giá, các doanh nghiệp nước ngoài còn có lợi thế về quản trị, công nghệ, chuỗi cung ứng và nguồn lực tài chính. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải đổi mới mạnh mẽ hơn nếu không muốn đánh mất thị phần.
Trong khi đó, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử xuyên biên giới đang làm mờ ranh giới giữa thị trường trong nước và quốc tế. Người tiêu dùng có thể mua hàng từ nhiều quốc gia chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại, khiến áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Một thách thức khác là tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và gian lận thương mại vẫn diễn biến phức tạp. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp làm ăn chân chính mà còn làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng. Đây cũng là lý do việc hoàn thiện thể chế theo tinh thần Nghị quyết 66 được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng.
Dù vậy, Việt Nam vẫn đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển ngành bán lẻ. Quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao, tầng lớp trung lưu gia tăng và mức độ số hóa ngày càng mạnh là những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của thị trường.
Quan trọng hơn, lần đầu tiên ngành bán lẻ đứng trước một hệ sinh thái chính sách khá đồng bộ. Nghị quyết 68 tạo động lực phát triển khu vực kinh tế tư nhân; Nghị quyết 57 thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 59 mở rộng không gian hội nhập quốc tế; còn Nghị quyết 66 hướng tới hoàn thiện thể chế và môi trường kinh doanh. Sự cộng hưởng của bốn nghị quyết sẽ giúp doanh nghiệp có thêm điều kiện tiếp cận vốn, công nghệ, thị trường và các nguồn lực phát triển.
Định hướng này cũng thống nhất với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia". Nghị quyết đồng thời nhấn mạnh cần coi đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng để doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Tuy nhiên, cơ hội sẽ không tự chuyển hóa thành kết quả nếu doanh nghiệp không thay đổi tư duy phát triển. Thay vì tiếp tục chạy theo số lượng điểm bán, doanh nghiệp cần đầu tư vào năng suất lao động, chuỗi cung ứng, logistics, dữ liệu khách hàng và năng lực quản trị hiện đại.
Đây cũng là định hướng mà ngành Công Thương đang triển khai khi cụ thể hóa Nghị quyết 57. Theo đó, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là hiện đại hóa thương mại bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy, góp phần giảm chi phí lưu thông, nâng cao hiệu quả phân phối và tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh thương mại số phát triển mạnh.
Đây cũng là con đường để hình thành những tập đoàn bán lẻ Việt Nam có quy mô lớn, đủ sức cạnh tranh với các doanh nghiệp quốc tế ngay trên sân nhà và từng bước mở rộng ra khu vực.
Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới, thị trường bán lẻ không chỉ là kênh lưu thông hàng hóa mà còn là động lực thúc đẩy tiêu dùng nội địa, hỗ trợ sản xuất trong nước và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
"Bộ tứ" Nghị quyết 57, 59, 66 và 68 đã mở ra không gian phát triển mới, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cộng đồng doanh nghiệp. Cuộc đua của ngành bán lẻ Việt Nam vì thế đã thực sự đổi hướng. Nếu trước đây thành công được đo bằng số lượng cửa hàng thì trong giai đoạn tới, thước đo sẽ là năng suất, dữ liệu, công nghệ, khả năng đổi mới sáng tạo và mức độ hài lòng của khách hàng.
Doanh nghiệp nào tận dụng tốt "cú hích" từ cải cách thể chế, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sẽ có nhiều cơ hội bứt phá, góp phần xây dựng một thị trường bán lẻ hiện đại, minh bạch và bền vững. Đó không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp, mà còn là điều kiện để tiêu dùng nội địa tiếp tục trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam trong những năm tới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
