Những động thái quyết liệt từ Chính phủ trong cải cách thủ tục cấp mã số vùng trồng, cùng với việc Đắk Lắk triển khai cơ chế phối hợp liên ngành để kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất, cho thấy mục tiêu không chỉ là giải quyết khó khăn trước mắt mà còn xây dựng nền tảng phát triển bền vững cho ngành hàng có giá trị xuất khẩu hàng tỷ USD.
Gỡ điểm nghẽn thể chế để không lỡ mùa vụ
Sầu riêng đang trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nông nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của ngành hàng cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu.
Trong bối cảnh đó, những bất cập trong quá trình thực hiện Nghị định số 38/2026/NĐ-CP về cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đã bộc lộ rõ. Thời gian xử lý hồ sơ kéo dài, quy trình còn nhiều thủ tục và việc áp dụng chưa đồng bộ giữa các địa phương khiến nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và người trồng sầu riêng gặp khó khăn ngay khi bước vào vụ thu hoạch.
Đáng chú ý, thời điểm các vùng trồng lớn tại Tây Nguyên chuẩn bị bước vào chính vụ cũng là lúc áp lực xuất khẩu tăng mạnh. Nếu tiếp tục chờ hoàn thiện quy trình sửa đổi nghị định theo lộ trình thông thường, nguy cơ ùn ứ hàng hóa, chậm xuất khẩu và phát sinh thêm chi phí là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Chính vì vậy, Chính phủ đã lựa chọn giải pháp ban hành một Nghị quyết chuyên đề để xử lý ngay các vướng mắc cấp bách, đồng thời giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hoàn thiện phương án sửa đổi toàn diện Nghị định số 38/2026/NĐ-CP theo trình tự rút gọn.
Điểm đáng chú ý trong định hướng cải cách lần này là việc đơn giản hóa hồ sơ, rút ngắn thời gian cấp mới và cấp lại mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, đồng thời đẩy mạnh thực hiện thủ tục trên môi trường số. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý cũng được định hướng chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm nhằm giảm gánh nặng thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả giám sát và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của các thị trường nhập khẩu.
Việc thành lập các tổ công tác trực tiếp hỗ trợ địa phương xử lý những khó khăn liên quan đến mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc trong thời gian cao điểm mùa vụ cũng cho thấy quyết tâm tháo gỡ nhanh những "nút thắt" đang ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
Xây dựng "lá chắn" bảo vệ toàn bộ chuỗi giá trị
Nếu những giải pháp từ Trung ương tập trung tháo gỡ rào cản về thể chế thì tại địa phương, Đắk Lắk - vùng sản xuất sầu riêng lớn nhất cả nước - đang lựa chọn cách tiếp cận quyết liệt hơn khi xây dựng cơ chế kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị.
Với gần 41.000 ha sầu riêng, chiếm khoảng 22,7% diện tích cả nước và sản lượng hơn 454.000 tấn trong năm 2025, Đắk Lắk xác định việc bảo vệ thương hiệu sầu riêng không chỉ là nhiệm vụ của ngành nông nghiệp mà cần sự tham gia của nhiều lực lượng.
Công văn của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đắk Lắk ban hành ngay trước mùa thu hoạch yêu cầu rà soát toàn bộ mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, đẩy nhanh việc cấp mới, cấp lại, đồng thời kiên quyết xử lý các hành vi mua bán, cho thuê, cho mượn hoặc sử dụng trái phép mã số, gian lận hồ sơ truy xuất nguồn gốc.
Điểm mới đáng chú ý là yêu cầu xây dựng quy chế phối hợp liên ngành giữa các cơ quan nông nghiệp, công thương, công an, hải quan, thuế và chính quyền địa phương nhằm thống nhất trong chia sẻ dữ liệu, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Cùng với đó, việc ứng dụng chuyển đổi số vào quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc được xem là giải pháp trọng tâm để giảm phụ thuộc vào phương thức quản lý thủ công, nâng cao tính minh bạch và khả năng cảnh báo sớm đối với các rủi ro phát sinh trong chuỗi cung ứng.
Không chỉ dừng ở kiểm soát chất lượng, địa phương cũng yêu cầu xây dựng phương án thu hoạch, thu mua, bảo quản, chế biến, logistics và tiêu thụ nhằm hạn chế tình trạng tranh mua, ép giá, ùn ứ hàng hóa hay đứt gãy chuỗi cung ứng trong mùa vụ.
Song song với đó là các biện pháp bảo đảm an ninh trật tự, kiểm soát hoạt động của các tổ chức, cá nhân tham gia thu mua, ngăn chặn gian lận thương mại, hợp thức hóa hồ sơ xuất khẩu, trốn thuế và các hành vi đầu tư núp bóng có nguy cơ ảnh hưởng đến ngành hàng.
Phát triển bền vững phải bắt đầu từ quản trị chuỗi
Thực tế cho thấy, những yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt từ các thị trường nhập khẩu không còn chỉ dừng lại ở chất lượng sản phẩm mà đã mở rộng sang toàn bộ quá trình sản xuất, thu hoạch, đóng gói, vận chuyển và truy xuất nguồn gốc.
Điều này đồng nghĩa lợi thế về sản lượng hay diện tích canh tác sẽ không còn đủ để duy trì năng lực cạnh tranh nếu chuỗi giá trị thiếu sự minh bạch và đồng bộ.
Những giải pháp mà Chính phủ và Đắk Lắk đang triển khai cho thấy tư duy quản lý đang chuyển từ xử lý từng khâu riêng lẻ sang kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị. Cải cách thủ tục hành chính giúp doanh nghiệp và người dân giảm chi phí, trong khi cơ chế hậu kiểm, ứng dụng công nghệ số và phối hợp liên ngành góp phần bảo đảm tính minh bạch, hạn chế gian lận và nâng cao hiệu quả quản lý.
Bên cạnh đó, việc đầu tư vào hệ thống sơ chế, chế biến, logistics, phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn cùng cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc sẽ tạo nền tảng để sầu riêng Việt Nam đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn quốc tế, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô và gia tăng giá trị cho toàn chuỗi.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và các rào cản kỹ thuật liên tục được nâng lên, bảo vệ chuỗi giá trị sầu riêng không còn là nhiệm vụ của riêng một địa phương hay một ngành mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất. Chỉ khi toàn bộ chuỗi được vận hành minh bạch, chuyên nghiệp và có khả năng truy xuất đầy đủ, thương hiệu sầu riêng Việt Nam mới có thể phát triển bền vững và giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
