Thay đổi tư duy của doanh nghiệp bao bì
Nghị định 110/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 1/4/2026, có hiệu lực từ 25/5/2026, quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu. So với cách hiểu còn khá khái quát trước đây, nghị định mới đi sâu hơn vào việc xác định ai phải thực hiện, thực hiện đối với nhóm sản phẩm nào và theo tỷ lệ ra sao.
Theo đó, nhà sản xuất, nhập khẩu các sản phẩm, bao bì thuộc Phụ lục I của nghị định khi đưa ra thị trường Việt Nam phải thực hiện trách nhiệm tái chế theo tỷ lệ và quy cách tái chế bắt buộc. Nhóm đối tượng này gồm bao bì; ắc quy và pin; dầu nhớt; săm lốp; điện, điện tử; và phương tiện giao thông đường bộ. Riêng với phương tiện giao thông đường bộ, trách nhiệm tái chế áp dụng đối với phương tiện do doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và đưa ra thị trường từ ngày 1/1/2027.
Một điểm rất quan trọng là nghị định không chỉ gọi tên sản phẩm, mà còn làm rõ chủ thể chịu trách nhiệm trong các tình huống dễ phát sinh tranh cãi. Nếu một sản phẩm cùng nhãn hiệu do nhiều nhà sản xuất khác nhau làm ra, tổ chức hoặc cá nhân chịu trách nhiệm ghi nhãn hàng hóa là bên phải thực hiện trách nhiệm tái chế. Với hàng gia công, bên đặt gia công là chủ thể thực hiện; còn trong trường hợp ủy thác nhập khẩu, trách nhiệm thuộc về tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm ghi nhãn hàng hóa theo quy định.
Điều đó có nghĩa, Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR) không còn là câu chuyện của riêng nhà sản xuất theo nghĩa hẹp. Trong mô hình kinh doanh nhiều lớp hiện nay, từ thuê gia công, nhập khẩu ủy thác đến sở hữu thương hiệu, trách nhiệm pháp lý đã được định vị cụ thể hơn. Đây là thay đổi có thể tác động trực tiếp tới các doanh nghiệp tiêu dùng nhanh, thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm, phân bón hay thức ăn chăn nuôi, những lĩnh vực sử dụng lượng lớn bao bì thương phẩm.
Tỷ lệ tái chế được “đo đếm” cụ thể hơn, chi phí tuân thủ sẽ hiện rõ
Điểm khiến thị trường chú ý là nghị định đã lượng hóa khá rõ tỷ lệ tái chế bắt buộc theo từng loại sản phẩm, bao bì tại Phụ lục I. Trên cơ sở nghị định, một số mức được nêu gồm: bao bì giấy carton 20%, bao bì nhôm 22%, bao bì sắt và kim loại khác 20%, bao bì PET cứng 22%, bao bì HDPE, LDPE, PP, PS cứng 15%, bao bì thủy tinh 15%; với nhóm ắc quy, pin có mức như ắc quy chì 12%, ắc quy các loại khác 8%, pin sạc nhiều lần 8%. Riêng pin Lithium và pin Nickel-Metal Hydride dùng cho phương tiện giao thông hiện được nêu ở mức 0% trong giai đoạn đầu.
Tỷ lệ tái chế bắt buộc là tỷ lệ khối lượng sản phẩm, bao bì tối thiểu phải được tái chế theo quy cách bắt buộc trong năm thực hiện trách nhiệm, trên tổng khối lượng sản phẩm, bao bì được đưa ra thị trường trong năm có trách nhiệm. Tỷ lệ này sẽ được điều chỉnh tăng theo chu kỳ 3 năm một lần; lần thay đổi đầu tiên vào năm 2029, và mỗi lần điều chỉnh cộng thêm không quá 10%.
Nhìn từ góc độ thị trường, khi nghĩa vụ được lượng hóa theo khối lượng và quy cách, chi phí tuân thủ cũng sẽ dần hiện ra rõ hơn trong cơ cấu giá thành. Doanh nghiệp không chỉ phải tính chuyện sản xuất và bán hàng, mà còn phải tính đến bài toán thu gom, hợp đồng với đơn vị tái chế, hoặc đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động tái chế theo cơ chế mà nghị định cho phép. Đây là áp lực mới, nhưng cũng có thể là cú hích để doanh nghiệp xem lại thiết kế bao bì, lựa chọn vật liệu dễ tái chế hơn và tổ chức lại chuỗi sau tiêu dùng theo hướng bền vững hơn. Nhận định này là suy luận từ cơ chế thực hiện và hỗ trợ tái chế được quy định trong nghị định.
Theo quy định, nhà sản xuất, nhập khẩu có thể lựa chọn một trong các hình thức thực hiện trách nhiệm tái chế: tự thực hiện; thuê đơn vị tái chế; ủy quyền cho đơn vị tổ chức trách nhiệm tái chế; hoặc kết hợp nhiều cách thức. Các đơn vị tái chế được thuê phải có giấy phép môi trường hoặc giấy phép môi trường thành phần có nội dung phù hợp. Điều này cho thấy EPR không chỉ là nghĩa vụ trên giấy, mà đang được kéo gần hơn tới thực tiễn vận hành và chuẩn hóa thị trường tái chế.
Nghị định cũng dành không gian cho một số trường hợp được miễn thực hiện trách nhiệm tái chế, như sản phẩm, bao bì để xuất khẩu, tạm nhập tái xuất hoặc phục vụ nghiên cứu, học tập, thử nghiệm; hay doanh nghiệp có tổng doanh thu từ các sản phẩm thuộc diện tái chế dưới 30 tỷ đồng mỗi năm. Quy định này phần nào giúp giảm áp lực cho nhóm doanh nghiệp nhỏ, nhưng với phần lớn doanh nghiệp có quy mô trung bình trở lên trong các ngành tiêu dùng, EPR sẽ sớm trở thành một nội dung tuân thủ không thể né tránh.
Ở góc độ rộng hơn, thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy Nghị định 110/2026/NĐ-CP được ban hành theo hướng kế thừa và sửa đổi các quy định trước đó về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, trong đó làm rõ hơn trách nhiệm tái chế và trách nhiệm xử lý chất thải. Khi các tỷ lệ bắt buộc đã được đưa ra rõ hơn, thị trường bao bì, nguyên vật liệu và tái chế cũng sẽ phải vận động theo. Cùng với sức ép chi phí, đây có thể là giai đoạn buộc doanh nghiệp chuyển từ tư duy “đáp ứng quy định” sang tư duy “thiết kế để có thể tái chế” ngay từ đầu.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
