Với những rủi ro cần điều hướng như chủ nghĩa bảo hộ thương mại, xung đột quốc tế, hạn hán trở nên tồi tệ hơn do El Nino nghiêm trọng, các nhà cung ứng toàn cầu có thể dễ dàng bị choáng ngợp bởi sự không chắc chắn. Thực tế là chúng ta không thể dự đoán tương lai và lập kế hoạch cho từng tình huống, nhưng khả năng phục hồi trong chuỗi cung ứng sẽ vẫn là chìa khóa để duy trì khả năng thích ứng và linh hoạt ứng phó khi xảy ra sự gián đoạn theo kế hoạch hoặc ngoài kế hoạch. Câu hỏi đặt ra là "chúng ta có thể mong đợi điều gì ở năm 2024?", theo các nhà phân tích, khả năng phục hồi và đa dạng hóa sẽ rất quan trọng trong bối cảnh mà nền kinh tế toàn cầu vẫn còn nhiều thử thách.
Sự dịch chuyển và tái định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu
Cùng với những tác động đa chiều, tổng hợp từ xung đột địa chính trị, lạm phát, các hệ lụy từ biến đổi khí hậu, kinh tế đang đứng trước nhiều thách thức. Và để thích ứng, nhiều quốc gia đang đẩy mạnh tái định hình chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nhà cung cấp và phát triển bền vững. Đây đều là những thay đổi sâu rộng và có thể lâu dài trong cách các công ty quản lý dòng hàng hóa từ nguồn nguyên liệu đến sản xuất và phân phối.
Nhìn lại năm 2023, chúng ta dễ dàng nhận thấy nhiều thay đổi về thương mại quốc tế hơn bao giờ hết, bao gồm các quy định chặt chẽ hơn về lao động cưỡng bức và các biện pháp thương mại gia tăng nhằm kiểm soát xuất khẩu và nhập khẩu khi căng thẳng địa chính trị gia tăng.
Không chỉ những rủi ro đang làm thay đổi cục diện toàn cầu. Các xu hướng như chuyển hàng về nước hoặc ở khu vực gần nơi tiêu thụ, đặc biệt là ở Đông Nam Á, Ấn Độ và Mexico… đang góp phần làm thay đổi dòng vận tải hàng hóa. Với xu hướng này sẽ giúp tăng cường khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng, và tốc độ này khó có thể chậm lại trong năm 2024.
Khảo sát của Accenture, cho thấy trong ba năm tới, 78% công ty sẽ sử dụng nhiều địa điểm để sản xuất sản phẩm so với 41% vào năm 2023 và 72% có kế hoạch sử dụng chiến lược đa nguồn cung ứng so với 42% đang làm điều đó ngày hôm nay. Hầu hết các hoạt động dịch chuyển chuỗi cung ứng đến gần hơn cho đến nay đều được thực hiện bởi các công ty ô tô và nhà cung cấp dẫn đầu, nhưng ngành chăm sóc sức khỏe và các ngành khác đang trở thành những người chơi lớn hơn khi xu hướng này dự báo sẽ tiếp tục.
Ở tầm quốc gia, nắm bắt được những dịch chuyển của dòng sản xuất toàn cầu, Singapore đang hợp tác với Malaysia và Indonesia để xây dựng chuỗi cung ứng khu vực mạnh mẽ. Với lợi thế là việc gia tăng đầu tư từ Ấn Độ, Trung Quốc và Đông Nam Á trong những năm gần đây, Singapore đang tăng cường hợp tác với các nước láng giềng để thiết lập cơ sở sản xuất chung.
Khu vực hóa, tức là sản xuất gần nơi tiêu thụ hơn, là một trong những thay đổi đang định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc đa dạng hóa đối tác kinh tế, mở rộng mạng lưới nhà cung cấp khắp thế giới để phân tán rủi ro cũng là xu thế chung hiện nay. Chính những thay đổi này sẽ góp phần giúp chuỗi cung ứng phát triển bền vững, có khả năng chống lại sự gián đoạn tốt hơn, không để bị ảnh hưởng nghiêm trọng trước các mối đe dọa như đại dịch hay xung đột địa chính trị.
Theo Phó chủ tịch Hội đồng xúc tiến thương mại quốc tế Trung Quốc, ông Yu Jianlong "để duy trì sự ổn định và thông suốt của chuỗi cung ứng và nền công nghiệp toàn cầu, thì cần phải tăng cường hoạt động kinh tế và thương mại quốc tế. Việc mở rộng hợp tác trong đổi mới công nghệ sẽ mang lại sự hỗ trợ vững chắc, tăng cường quản trị kinh tế toàn cầu sẽ là sự đảm bảo mạnh mẽ cho việc duy trì ổn định và thông suốt của chuỗi cung ứng và công nghiệp toàn cầu".
Tuy nhiên, việc định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đang đối mặt với nhiều thách thức, nhất là phải làm sao để có thể đảm bảo tính bền vững, duy trì hợp tác, thúc đẩy tiến trình toàn cầu hóa. Thời gian tới, cạnh tranh tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ diễn ra quyết liệt hơn, nhất là giữa các nước đang phát triển có sự tương đồng về thị trường, trình độ phát triển, công nghệ và lao động, như các nước Đông Nam Á, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Mexico.
Để đón nhận sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, các quốc gia cần chuẩn bị cơ sở hạ tầng, đội ngũ lao động có trình độ, kỹ năng, dễ đào tạo, đáp ứng nhu cầu tuyển dụng lao động của các công ty đa quốc gia khi dịch chuyển cơ sở sản xuất.
Triển vọng thương mại toàn cầu 2024
Trong báo cáo cập nhật thương mại toàn cầu tháng 12/2023, Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) dự báo thương mại năm nay đạt khoảng 30,7 nghìn tỷ USD, giảm gần 2 nghìn tỷ USD so với năm trước. Sự sụt giảm này một phần là do hoạt động xuất khẩu của một số nền kinh tế chững lại do nhu cầu toàn cầu suy yếu.
Cơ quan này cũng cho rằng, thương mại toàn cầu đã trải qua sự suy giảm trong suốt năm 2023, chủ yếu bị ảnh hưởng bởi nhu cầu giảm ở các quốc gia phát triển, tăng trưởng chậm lại ở các nền kinh tế Đông Á và giá hàng hóa giảm.
Chia sẻ với truyền thông, nhà kinh tế trưởng Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), ông Pierre-olivier Gourinchas, cho biết "trong khoảng một năm trở lại đây, chúng ta đã thấy sự quay trở lại với dịch vụ. Mọi người ra ngoài nhiều hơn, họ đi du lịch nhiều hơn, điều đó có nghĩa là cầu hàng hóa ít hơn, cầu dịch vụ nhiều hơn. Điều đó cũng góp phần làm cho thương mại tăng trưởng chậm hơn".
Ngoài ra, có một số yếu tố đã ảnh hưởng đến thương mại toàn cầu như lãi suất duy trì ở mức cao ở một số nền kinh tế cản trở hoạt động kinh tế, xung đột và căng thẳng địa chính trị dai dẳng có thể làm tăng thêm sự bất ổn cho thị trường hàng hóa và việc sử dụng các biện pháp hạn chế thương mại.
Tổng Giám đốc Tổ chức thương mại thế giới (WTO), bà Ngozi Okonjo-iweala, cho rằng: "Các thành viên WTO phải nắm bắt cơ hội để củng cố khuôn khổ thương mại toàn cầu bằng cách tránh chủ nghĩa bảo hộ và thúc đẩy một nền kinh tế toàn cầu linh hoạt và toàn diện hơn. Nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là các nước nghèo, sẽ gặp khó khăn trong việc phục hồi nếu không có một hệ thống thương mại đa phương ổn định, cởi mở, có thể dự đoán được dựa trên luật lệ và công bằng".
Qua các phân tích có thể thấy, trước những cơn gió ngược, các nước đang tích cực điều chỉnh các chính sách nhằm tìm đường vượt khó. Năm 2024 đã đến, và các dự báo cũng đã được đưa ra, theo đó, các nhận định cho rằng còn những khó khăn nhưng cũng có nhiều điểm sáng.
Khó khăn là bởi tình trạng bất ổn chính trị, xung đột vũ trang vẫn chưa chấm dứt, trong khi các biện pháp thắt chặt tài chính tại nhiều nước cũng phủ bóng triển vọng tăng trưởng. Tuy nhiên, vẫn có những điểm tích cực từ các tín hiệu kinh tế cuối năm từ các nền kinh tế đang phát triển cũng như tình trạng lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn đã hạ nhiệt đáng kể, tạo đà cho việc thay đổi chính sách vào năm tới.
Dù vậy, trong báo cáo cập nhật thương mại toàn cầu của Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển đánh giá thương mại toàn cầu năm 2024 vẫn bấp bênh. Một số chỉ số kinh tế có thể cải thiện, nhất là du lịch. Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị dai dẳng, mức nợ cao sẽ gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến mô hình thương mại toàn cầu.
Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, trong năm tới, bối cảnh thương mại quốc tế sẽ là xung đột. Thương mại sẽ càng trở thành trọng tâm trong các chiến lược răn đe. Tuy nhiên, triển vọng thương mại toàn cầu vẫn có những điểm sáng. WTO dự báo, tăng trưởng thương mại toàn cầu có thể đạt 3,3% vào năm 2024, tăng mạnh so với mức 0,8% của năm 2023.
WTO nhận định, sự gia tăng thương mại các mặt hàng có chu kỳ kinh doanh, như máy móc và hàng tiêu dùng lâu bền, sẽ kéo theo thương mại toàn cầu tăng trưởng mạnh mẽ hơn. Trong đó, châu Á dự kiến là khu vực có xuất khẩu và nhập khẩu tăng mạnh nhất.
Tuy nhiên, nhà kinh tế trưởng tại WTO, ông Ralph Ossa, nhấn mạnh rằng "chúng tôi thấy một số dấu hiệu trong dữ liệu về sự phân mảnh thương mại liên quan đến căng thẳng địa chính trị. May mắn là quá trình phi toàn cầu hóa rộng hơn vẫn chưa xuất hiện. Dữ liệu cho thấy, hàng hóa tiếp tục được sản xuất thông qua các chuỗi cung ứng phức tạp, nhưng sự mở rộng của các chuỗi này có thể đã chững lại, ít nhất là trong ngắn hạn. Xuất nhập khẩu có triển vọng tăng trưởng tích cực vào năm 2024 nhưng chúng ta phải luôn cảnh giác".
Có thể thấy, năm 2024 sẽ vẫn còn nhiều khó khăn với thương mại toàn cầu, dù những biến động hay sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng đang ngày càng rõ nét. Trong bối cảnh đó, WTO nhận định, triển vọng thương mại năm 2024 được duy trì ở mức cân bằng, có cả tích cực và khó khăn, mức tăng trưởng sẽ chậm hơn nhưng ổn định.
Nguồn: thuongtruong.com.vn
