Cuộc chiến hút tiền gửi đang nóng trở lại
Trong khi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam liên tục phát đi thông điệp yêu cầu kéo giảm mặt bằng lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp và kích thích tăng trưởng kinh tế, diễn biến thực tế trên thị trường tiền gửi lại cho thấy một bức tranh khác.
Phía sau các biểu lãi suất niêm yết đang giảm nhẹ là một cuộc cạnh tranh huy động vốn âm thầm nhưng không kém phần quyết liệt giữa các ngân hàng thương mại.
Giai đoạn đầu năm 2026 từng chứng kiến làn sóng tăng lãi suất huy động lan rộng trên toàn hệ thống. Nhiều nhà băng liên tục điều chỉnh biểu lãi suất theo hướng đi lên nhằm hút dòng tiền nhàn rỗi trong bối cảnh tín dụng tăng tốc mạnh. Chỉ đến đầu tháng 4, sau hàng loạt chỉ đạo siết kỷ luật thị trường và yêu cầu giảm lãi suất từ cơ quan quản lý, mặt bằng huy động mới bắt đầu có dấu hiệu hạ nhiệt.
Theo ghi nhận từ thị trường, nhiều ngân hàng đã điều chỉnh giảm lãi suất niêm yết ở các kỳ hạn ngắn và trung hạn. Tuy nhiên, mức giảm này chủ yếu mang tính kỹ thuật, trong khi chi phí vốn thực tế của hệ thống vẫn ở mức cao do “di sản” từ cuộc đua huy động kéo dài suốt quý I.
Thống kê mới nhất từ MBS cho thấy đến cuối tháng 4, lãi suất huy động cao nhất ở nhóm kỳ hạn dưới 12 tháng vẫn lên tới 8,7%/năm, thậm chí có ngân hàng niêm yết mức đỉnh 8,8%/năm.
Với kỳ hạn 12 tháng, lãi suất bình quân tại nhóm ngân hàng quốc doanh và các nhà băng quy mô lớn ở mức 8,16%, giảm khoảng 0,25 điểm phần trăm so với giai đoạn trước khi có chỉ đạo điều hành. Trong khi đó, nhóm ngân hàng quy mô nhỏ duy trì mặt bằng khoảng 8,45%, giảm 0,29 điểm phần trăm.
Dù đã có dấu hiệu điều chỉnh, mặt bằng lãi suất hiện nay vẫn cao hơn đáng kể so với đầu năm. Bình quân lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng của toàn hệ thống đến cuối tháng 4 vẫn ở mức 8,31%, tăng hơn 2,5 điểm phần trăm so với thời điểm đầu năm. Điều này cho thấy áp lực chi phí vốn chưa hề biến mất mà chỉ tạm thời được “nén” xuống dưới lớp vỏ ổn định của biểu lãi suất công khai.
Đáng chú ý, phía sau những con số niêm yết là một cuộc đua huy động vốn đang diễn ra khá âm thầm. Tại nhiều ngân hàng, mức lãi suất thực tế mà khách hàng nhận được cao hơn đáng kể so với công bố trên website hoặc tại quầy giao dịch.
Không ít khách hàng tại Hà Nội cho biết khi tái tục sổ tiết kiệm, họ được nhân viên ngân hàng chủ động chào mức lãi suất 8,3–8,5%/năm cho các kỳ hạn từ 6 đến 12 tháng, trong khi biểu niêm yết chính thức chỉ dao động quanh 6,5%/năm. Một số ngân hàng còn áp dụng hình thức cộng lãi suất cho khách hàng ưu tiên, khách gửi số tiền lớn hoặc khách hàng mới nhằm giữ chân dòng vốn.
Trên các diễn đàn tài chính và mạng xã hội, nhiều chương trình “ưu đãi riêng”, “lãi suất đặc biệt” hay cộng thưởng ngoài biểu niêm yết tiếp tục xuất hiện, đẩy mức sinh lời thực tế vượt ngưỡng 9%/năm. Cuộc đua này cho thấy áp lực huy động vốn trong hệ thống vẫn rất lớn, bất chấp yêu cầu hạ lãi suất từ cơ quan điều hành.
Trước diễn biến trên, ngày 23/5, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp tục yêu cầu các tổ chức tín dụng thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thống đốc về việc giảm mặt bằng lãi suất huy động, đồng thời tăng cường kiểm soát tình trạng cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường tiền gửi.
Tuy nhiên, áp lực tăng lãi suất đầu vào hiện là bài toán khó tránh khỏi. Tính đến cuối tháng 4/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đã đạt khoảng 4,4%, trong khi tốc độ huy động vốn thấp hơn đáng kể. Dòng tiền nhàn rỗi của người dân cũng đang phân tán sang nhiều kênh đầu tư khác như bất động sản, vàng, chứng khoán hay tài sản số, khiến ngân hàng ngày càng khó hút vốn giá rẻ.
Trong bối cảnh đó, việc nhiều nhà băng phải “đi đêm” bằng các thỏa thuận lãi suất riêng để giữ khách gần như là điều khó tránh. Và khi chi phí vốn đầu vào tiếp tục neo cao, áp lực lên lãi suất cho vay đầu ra cũng sẽ ngày càng lớn, khiến mục tiêu kéo giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp đứng trước không ít thách thức.
Lãi vay chưa thể hạ nhiệt
Dù cơ quan điều hành liên tục yêu cầu kéo giảm mặt bằng lãi suất để hỗ trợ phục hồi kinh tế, thực tế trên thị trường tín dụng cho thấy lãi suất cho vay vẫn chưa có nhiều chuyển biến tích cực. Áp lực từ chi phí huy động vốn cao trong nhiều tháng qua đang khiến các ngân hàng khó có thể giảm mạnh lãi vay như kỳ vọng.
Báo cáo lãi suất cho vay bình quân tháng 4/2026 của 25 ngân hàng thương mại trong nước cho thấy một bức tranh phân hóa rõ nét. Thay vì đồng loạt giảm theo định hướng điều hành, nhiều nhà băng lại âm thầm điều chỉnh tăng lãi suất cho vay ở nhiều nhóm khách hàng và lĩnh vực.
Đáng chú ý, có tới 15 ngân hàng ghi nhận xu hướng tăng lãi suất so với tháng trước. Trong đó, OCB là một trong những đơn vị điều chỉnh mạnh khi lãi suất cho vay bình quân tăng thêm 0,46 điểm phần trăm, lên mức 10,72%/năm. TPBank thậm chí tăng tới 0,7 điểm phần trăm, đưa mặt bằng cho vay lên gần 11%/năm.
Một số ngân hàng quy mô nhỏ hơn như GPBank hay PVcomBank cũng đồng loạt nâng lãi suất thêm khoảng 0,42 điểm phần trăm. Diễn biến này cho thấy áp lực chi phí vốn vẫn đang đè nặng lên toàn hệ thống, đặc biệt ở nhóm ngân hàng có sức ép huy động lớn.
Ngay cả khối ngân hàng quốc doanh và nhóm “ông lớn” vốn được xem là đầu tàu trong việc giảm lãi suất cũng không nằm ngoài xu hướng tăng nhẹ. Agribank công bố lãi suất cho vay bình quân ở mức 8,48%/năm, tăng 0,1 điểm phần trăm so với tháng trước.
BIDV cũng điều chỉnh tăng thêm 0,26 điểm phần trăm, trong khi VietinBank dù đã giảm so với đầu năm nhưng riêng trong tháng 4 vẫn nhích thêm 0,11 điểm phần trăm, lên mức 5,98%/năm.
Theo các chuyên gia tài chính, diễn biến này phản ánh “độ trễ” của chính sách tiền tệ. Phần lớn nguồn vốn mà các ngân hàng đang cho vay hiện nay được huy động từ giai đoạn lãi suất đầu vào tăng mạnh trước đó. Điều này đồng nghĩa chi phí vốn thực tế của ngân hàng chưa thể giảm ngay lập tức, dù mặt bằng lãi suất niêm yết gần đây đã có dấu hiệu hạ nhiệt.
Ở chiều ngược lại, số lượng ngân hàng giảm lãi suất cho vay khá hạn chế và mức điều chỉnh cũng không đáng kể. Viet A Bank giảm khoảng 0,31 điểm phần trăm xuống còn 9,27%/năm, trong khi MSB gần như đi ngang khi chỉ giảm 0,01 điểm phần trăm.
Khoảng cách giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay hiện vẫn được các ngân hàng duy trì ở mức tương đối cao nhằm bảo đảm biên lợi nhuận, đồng thời tạo vùng đệm cho các rủi ro nợ xấu và sức khỏe tài chính ngày càng suy yếu của nhiều doanh nghiệp vay vốn.
Trong bối cảnh tín dụng ngân hàng vẫn mang chi phí đắt đỏ, nhiều doanh nghiệp đã buộc phải tìm kiếm nguồn vốn thay thế thông qua kênh trái phiếu. Riêng trong tháng 4/2026, tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành đạt hơn 36.000 tỷ đồng, với sự áp đảo của nhóm ngân hàng và doanh nghiệp bất động sản.
Tuy nhiên, chi phí huy động qua trái phiếu cũng không hề rẻ. Nhiều doanh nghiệp địa ốc hiện phải chấp nhận mức lãi suất phát hành dao động từ 11–12%/năm để hút nhà đầu tư. Điều này cho thấy áp lực vốn trên thị trường tài chính vẫn chưa hạ nhiệt, bất chấp các nỗ lực điều hành từ phía cơ quan quản lý.
Trước thực trạng trên, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khẳng định việc kéo giảm mặt bằng lãi suất không còn dừng ở mức khuyến khích hay vận động, mà sẽ được siết bằng kỷ luật thị trường. Cơ quan điều hành cho biết sẽ tăng cường thanh tra chuyên đề, rà soát những ngân hàng hoặc chi nhánh có biểu hiện đẩy lãi suất lên bất thường để xử lý nghiêm các hành vi cạnh tranh thiếu lành mạnh.
Mục tiêu trọng tâm hiện nay là giữ ổn định mặt bằng lãi suất điều hành, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp hơn, từ đó từng bước giảm áp lực lãi vay cho nền kinh tế.
Theo đánh giá của ông Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế, giảng viên cao cấp tại Học viện Tài chính cho biết, dư địa để giảm sâu lãi suất trong giai đoạn hiện nay là không nhiều khi áp lực lạm phát, tỷ giá và nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn ở mức cao. Để thực sự kéo giảm mặt bằng lãi suất, cơ quan điều hành cần vận dụng linh hoạt các công cụ thị trường mở, đặc biệt là cơ chế cho vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng với chi phí thấp nhằm hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống.
Bên cạnh đó, các ngân hàng thương mại cũng cần chủ động tái cơ cấu hoạt động, tiết giảm chi phí vận hành và chấp nhận chia sẻ một phần lợi nhuận để đồng hành cùng doanh nghiệp và người dân trong giai đoạn còn nhiều áp lực hiện nay.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
