Khi ngân hàng số trở thành “chiến trường chính”
Ngân hàng số không còn là xu hướng, mà đã trở thành hạ tầng cốt lõi của ngành tài chính. Tại Việt Nam, tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản ngân hàng đã đạt khoảng 86,97%, tương đương hơn 232 triệu tài khoản thanh toán cá nhân vào cuối năm 2025. Cùng với đó, tỷ lệ người dùng smartphone phổ biến ở mức 84–95% dân số, tạo nền tảng để dịch vụ ngân hàng dịch chuyển gần như hoàn toàn lên môi trường số.
Quy mô giao dịch phản ánh rõ sự bùng nổ này. Năm 2025, thanh toán không tiền mặt tăng 42,21% về số lượng và 22,65% về giá trị, với tổng giá trị giao dịch tương đương gấp khoảng 28 lần GDP. Điều đó cho thấy dòng tiền trong nền kinh tế đang vận hành chủ yếu qua hệ thống số, thay vì tiền mặt như trước đây.
Ở cấp độ kênh giao dịch, sự tăng trưởng càng rõ nét. Giao dịch qua Internet Banking tăng gần 53,95%, trong khi Mobile Banking tăng 36,62% chỉ trong một năm. Nếu nhìn dài hơn, giai đoạn 2021–2025, giao dịch qua di động tăng bình quân tới 73,32% mỗi năm về số lượng, cho thấy tốc độ mở rộng theo cấp số nhân, không đơn thuần là tăng trưởng tuyến tính.
Xu hướng này tiếp tục tăng tốc ngay từ đầu năm 2026. Chỉ trong hai tháng đầu năm, giao dịch không tiền mặt đã tăng 40,7% về số lượng và 13,4% về giá trị, cho thấy thị trường chưa hề đạt điểm bão hòa, mà vẫn đang trong pha tăng trưởng mạnh.
Ở cấp độ sản phẩm, hơn 90% dịch vụ ngân hàng hiện đã có thể thực hiện trên nền tảng số. Từ chuyển tiền, thanh toán, gửi tiết kiệm đến vay tiêu dùng, gần như toàn bộ hành trình tài chính của khách hàng đã được “đóng gói” trong một ứng dụng. Đặc biệt, thanh toán QR ghi nhận mức tăng trưởng hơn 50% về số lượng giao dịch, với hàng chục triệu người dùng thường xuyên, cho thấy hành vi tiêu dùng đã chuyển hẳn sang mô hình “mobile-first”.
Chính sự phổ cập và tăng trưởng đồng loạt này đã làm thay đổi bản chất cạnh tranh. Khi mọi ngân hàng đều có thể cung cấp dịch vụ tương tự, từ chuyển tiền nhanh, miễn phí giao dịch đến tích hợp đa tiện ích, lợi thế khác biệt dần bị thu hẹp.
Một ứng dụng hôm nay có thể vượt trội, nhưng ngày mai đối thủ có thể bắt kịp với tốc độ rất nhanh. Trong một thị trường mà hàng trăm triệu tài khoản cùng vận hành trên nền tảng số và dòng tiền luân chuyển ở quy mô gấp nhiều lần GDP, cuộc đua không còn nằm ở việc ai số hóa trước, mà nằm ở việc ai tạo ra trải nghiệm tốt hơn và giữ chân được khách hàng lâu hơn.
Ngân hàng số, vì thế, đã thực sự trở thành “chiến trường chính”, nơi công nghệ chỉ là điều kiện cần, còn khả năng khai thác dữ liệu, tối ưu trải nghiệm và duy trì sự gắn bó của khách hàng mới là yếu tố quyết định thắng thua.
Giữ khách hàng là bài toán khó hơn cả số hóa
Để giữ chân khách hàng trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, nhiều ngân hàng lựa chọn cách tiếp cận quen thuộc là gia tăng ưu đãi. Miễn phí giao dịch, hoàn tiền, tích điểm, giảm giá… trở thành những “vũ khí” phổ biến để thu hút và duy trì người dùng.
Tuy nhiên, như thực tế thị trường đã cho thấy, đây là chiến lược tốn kém và khó bền vững. Khi ưu đãi trở thành tiêu chuẩn chung, khách hàng dễ dàng chuyển đổi giữa các ngân hàng để tìm lợi ích tốt hơn. Sự gắn bó vì thế trở nên lỏng lẻo, trong khi chi phí duy trì khách hàng ngày càng tăng.
Ông Phạm Tiến Dũng, nguyên Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, từng nhấn mạnh rằng trong giai đoạn hiện nay, ngành ngân hàng phải lấy khách hàng làm trung tâm và lấy trải nghiệm làm thước đo. Điều này cho thấy cuộc đua không còn nằm ở việc ai số hóa nhanh hơn, mà là ai giữ được khách hàng lâu hơn.
Trong bối cảnh đó, dữ liệu khách hàng nổi lên như yếu tố quyết định. Ngân hàng không chỉ cung cấp dịch vụ, mà còn phân tích hành vi, dự đoán nhu cầu và cá nhân hóa sản phẩm. Một khách hàng giờ đây được nhìn nhận như một “hệ sinh thái tài chính thu nhỏ”, nơi mỗi giao dịch đều tạo ra dữ liệu có giá trị.
Ông Nguyễn Quốc Hùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cho rằng trí tuệ nhân tạo đang trở thành động lực cốt lõi giúp ngân hàng cá thể hóa dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng quan điểm, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nhận định công nghệ, đặc biệt là AI, cho phép ngân hàng hiểu khách hàng sâu hơn, dự đoán hành vi và phục vụ chính xác hơn.
Rõ ràng, ai hiểu khách hàng sâu hơn, người đó có lợi thế. Nhưng đi kèm với đó là rủi ro lớn về bảo mật và niềm tin. Trong ngành ngân hàng, niềm tin là nền tảng. Một sự cố rò rỉ dữ liệu hay gián đoạn hệ thống có thể khiến khách hàng rời đi nhanh chóng, bất kể trước đó họ gắn bó đến đâu.
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng thách thức lớn nhất của chuyển đổi số không nằm ở công nghệ, mà ở việc xây dựng niềm tin và đảm bảo an toàn dữ liệu. Khi dữ liệu trở thành tài sản, rủi ro đi kèm cũng tăng theo cấp số nhân.
Song song với việc khai thác dữ liệu, các ngân hàng đang chuyển sang xây dựng hệ sinh thái tài chính cá nhân. Không chỉ cung cấp dịch vụ ngân hàng truyền thống, mà mở rộng sang thanh toán, đầu tư, bảo hiểm, tiêu dùng, nhằm giữ khách hàng trong một vòng tròn dịch vụ khép kín.
Theo các chuyên gia quốc tế từ Backbase, một trong những xu hướng nổi bật là “siêu cá nhân hóa theo thời gian thực”, nơi ngân hàng xây dựng “bản sao số” của khách hàng để dự đoán hành vi và cung cấp dịch vụ phù hợp ngay tại thời điểm phát sinh nhu cầu. Đây được xem là chìa khóa để nâng cao mức độ gắn bó thay vì chỉ dựa vào ưu đãi.
Tuy nhiên, hệ sinh thái chỉ thực sự có ý nghĩa khi mang lại giá trị thực. Nếu chỉ là sự chắp vá tính năng, khách hàng sẽ không có lý do để ở lại. Ngược lại, nếu tạo được trải nghiệm liền mạch, tiện lợi và đáng tin cậy, ngân hàng có thể xây dựng mối quan hệ dài hạn.
Cuộc đua ngân hàng số vì thế đang bước vào giai đoạn thanh lọc. Tăng trưởng số lượng người dùng không còn là mục tiêu duy nhất. Điều quan trọng hơn là mức độ gắn bó, tần suất sử dụng và giá trị mà mỗi khách hàng mang lại.
Trong cuộc chơi này, công nghệ chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở khả năng tạo ra niềm tin và giữ chân khách hàng trong dài hạn. Và cuối cùng, câu hỏi cốt lõi không phải là ngân hàng nào có nhiều tính năng hơn, mà là ngân hàng nào khiến khách hàng không muốn rời đi.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
